بحث:عصمت امام: تفاوت میان نسخه‌ها

بحث:عصمت امام (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۰۵

۹٬۰۱۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۲

←‏ادله ابوالصلاح حلبی برای اثبات عصمت امام

دیداریویکی‌متن

فرقانی

مدیران

۱۳٬۸۵۶

ویرایش

@@ خط ۱۵۵: / خط ۱۵۵: @@
 مدعای دوم نیز با [[آیه اهل الذکر]] و نیز احادیث ثقلین و [[سفینه]] ثابت می‌شود.
 درباره مدعای سوم باید [[اذعان]] کرد که خود، به این مطلب که مثلاً فلان [[برهان]] خاص، در صدد [[اثبات عصمت امام]] از [[اشتباه]] در نظریات [[علمی]] است، تصریحی نداشت؛ ولی می‌توان کلمات وی را ضمن طرح نظریه‌اش، دلیل و برهان وی دانست. از این‌رو، می‌توان مدعی شد که مرحوم [[حلبی]] همه نظریات خود را [[مبرهن]] کرده است.<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص ۳۵۲.</ref>
+== ادله ابوالفتح کراجکی برای اثبات عصمت امام ==
+مرحوم کراجکی، برای [[اثبات عصمت امام]]، هم از [[براهین عقلی]] و هم از برهان‌های [[نقلی]] استفاده کرده است.
+=== برهان‌های [[عقلی]] ===
+مرحوم کراجکی در بحث برهان‌های [[عصمت]]، دست‌کم دو [[برهان عقلی]] را برای اثبات عصمت امام، ارائه کرده است:
+==== [[امتناع تسلسل]] ====
+مرحوم کراجکی نیز همچون گذشتگان، برای اثبات عصمت امام، از [[برهان امتناع تسلسل]] استفاده کرده است.
+روشن است که تحلیل و تبیین این [[برهان]]، بر تبیین دلیل [[نیاز به امام]] متوقف است. مرحوم کراجکی در این باره بر این [[باور]] است که دلیل نیاز به امام (در واقع، امام [[لطف خداوند]] به [[مردم]] است)، بازداشتن مردم به دست وی از [[ارتکاب گناهان]] و [[فساد]] است<ref>{{عربی|فهو أن علة الحاجة إلیه أن یکون لطفا للرعیة فی الصلاح لیصدها عن ارتکاب القبائح و الفساد و یردها الی فعل الواجب و السداد}}؛ (ابوالفتوح کراجکی، کنز الفوائد، ص۱۶۱).</ref>.
+مرحوم کراجکی مدعی است که علت احتیاج به امام، نباید در خود او باشد؛ بدین معنا که امام نباید به گونه‌ای باشد که کسی او را از عمل به [[قبایح]] و فساد بازبدارد؛ زیرا مستلزم وجود [[امامان]] نامتناهی است، و [[تسلسل]] لازم می‌شود<ref>{{عربی|فانه متی جاز منه القبیح و فعل غیر الجمیل کان فقیراً محتاجاً إلی وجود امام متقدم علیه و یمنعه مما هو جائز منه و یأخذ علی یدیه و یکون الکلام فی امامته کالکلام فیه حتی یؤدی ذلک الی المحال من وجود ائمة لا یتناهون أو الی الواجب من وجود امام معصوم فعلم أن علة الحاجة إلیه غیر موجودة فیه}}؛ (ابوالفتوح کراجکی، کنز الفوائد، ص۱۶۱).</ref>.
+با توجه به مقدمه این [[برهان]]، روشن است که مرحوم کراجکی با استفاده از آن در پی [[اثبات عصمت امام]] از [[گناهان]] است.
+نکته‌ای که نباید از آن [[غافل]] شد، این است که در [[اندیشه]] مرحوم کراجکی این برهان تنها [[ضرورت عصمت امام]] از [[گناه]]، پس از [[تصدی منصب امامت]] را ثابت می‌کند، ولی چون پیش از تصدی منصب امامت مسئولیتی بر عهده وی نیست و به تصریح مرحوم کراجکی، حتی [[اطاعت از امام]] نیز در آن [[زمان]] لازم نبوده است<ref>{{عربی|فإن قال الخصم فیلزمک علی هذه الطریقة ان تقولوا أن طاعة أمیرالمؤمنین {{ع}} کانت مفترضة علی الأمة فی حیرة رسول الله {{صل}} قیل له کذلک تقول ولکن بشرط غیبته و اما عند حضور {{صل}} و اله فانه لا یجوز أن تکون الطاعة واجیة الا له و هذا حکم الخلیفة فی المتعارف و العادة}}؛ (ابوالفتوح کراجکی، کنز الفوائد، ص۷۸).</ref>، [[عصمت]] وی از گناهان، در آن مقطع زمانی با این برهان [[اثبات]] نمی‌شود.<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص ۳۵۸.</ref>
+==== [[پیشوا]] بودن [[امام]] ====
+بر اساس این برهان، مرحوم کراجکی بر این [[باور]] است که امام {{ع}}، [[اسوه]] و [[رهبر]] [[امت]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] بوده، [[اطاعت]] او از جانب [[خداوند]] بر امت [[واجب]] شده است، و چنین کسی، لزوماً از گناه [[معصوم]] است؛ زیرا امر کردن خداوند به اطاعت از [[انسان]] [[معصیت‌کار]] و [[الگو]] و پیشوا ساختن او، با امر کردن [[مردم]] به [[معصیت]] ملازم است که این امر محال است<ref>{{عربی|ان الامام قدوة فی الدنیا و الدین و اتباعه مفترض من رب العالمین فوجب ان لا یجوز الخطا و الزلل علیه و إلا کان الله تعالی قد أمر باتباع من یعصیه و لو لا استحقاقه العصمة لکان إذا ارتکب المعصیة یتضاد مع التکلیف، علی الامة و تصیر الطاعة منها معصیة و المعصیة طاعة و ذلک انها مأمورة باتباعه و الاقتداء به فمتی اتبعته فی المعصیة امتثالا للمأمور من الاقتداء کانت من حیث الطاعة عاصیة لله سبحانه و متی خالفته ولم تقتد به طلبا لطاعة الله تعالی کانت ایضا عاصیة لمخالفتها لمن امرت بالاقتداء به و اتباعه و فی استحالة جمیع ذلک دلالة علی عصمته}}؛ (ابوالفتوح کراجکی، کنز الفوائد، ص۱۶۱).</ref>.<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص ۳۵۹.</ref>
+=== برهان‌های [[نقلی]] ===
+در آثار مرحوم کراجکی، برهان‌های نقلی نسبت به [[براهین عقلی]]، حضور کم‌رنگ‌تری دارند، و ایشان جهت [[اثبات عصمت امام]] تنها به [[آیه نفر]]، [[تمسک]] کرده است.
+[[استدلال]] مرحوم کراجکی به این [[آیه]] بدین شیوه است که بر اساس آن، [[خداوند تبارک و تعالی]] به [[یادگیری]] [[علم]] [[تشویق]] کرده است، و چنین کاری در هر زمانی، از جمله [[زمان پیامبر اکرم]] {{صل}} لازم و بدین صورت بوده است که [[مبلغان]] و نافران [[تفقه در دین]]، از هر قبیله‌ای که نزد [[پیامبر اکرم]] {{صل}} می‌آمدند، آن [[حضرت]] ایشان را به گونه‌ای [[آموزش]] می‌داد که همه، [[حلال و حرام]] یک‌سانی را به [[مردم]] یاد می‌دادند، و اختلافی در کار نبود. بنابراین مشکل [[اختلاف]] در بیانات مبلغان، با وجود [[پیامبر خدا]] {{صل}} رفع می‌شد. با [[رحلت رسول خدا]] {{صل}} و با توجه به احتمال بروز اختلاف‌نظرها، برای کسانی که [[خداوند]] آنها را [[مکلف]] به انجام دادن [[تکالیف الهی]] کرده بود، [[عدل]]، [[حکمت]]، فضل و [[رحمت خدا]] اقتضا می‌کرد که چنین مشکلی را با [[نصب]] عالمی که از [[اشتباه]] و اختلاف اقوال [[معصوم]] باشد، رفع کند<ref>ابوالفتوح کراجکی، کنز الفوائد، ص۳۰۰-۳۰۱. به نظر می‌رسد تمسک به این آیه در واقع همان تأکید بر دلیل نیاز به امام در جامعه است، و با این برهان، عصمت امام از اشتباه در تبیین دین ثابت می‌شود.</ref>.
+با نگاهی کوتاه به مدعاهای مرحوم کراجکی در بحث [[قلمرو عصمت]] به این نتیجه می‌رسیم که وی [[امام]] را از دو جهت معصوم می‌دانست:
+# [[عصمت از گناهان]] پیش و پس از [[تصدی منصب امامت]]؛
+# [[عصمت از اشتباه]] در [[تبیین دین]].
+حال با ملاحظه دوباره برهان‌های وی، می‌توانیم مدعی شویم که مدعای دوم ایشان، با استدلالشان به آیه نفر ثابت شده است، و بخشی از مدعای اول، یعنی عصمت از گناهان پس از [[تصدی منصب امامت]]، با هر دو [[برهان عقلی]] ایشان ثابت می‌شود؛ اما [[عصمت از گناهان]]، پیش از [[تصدی منصب امامت]]، ادعایی است که در آثاری که از وی به ما رسیده است، [[مبرهن]] نشده است.<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص ۳۵۹.</ref>
 == دیدگاه ابوالفتح کراجکی درباره عصمت امام ==