قائم آل محمد (لقب): تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

}}

با مراجعه به [[روایات]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏، می‌‏توان گفت: هیچ لقبی به اندازه "[[قائم]]"، برای آن حضرت مورد استفاده قرار نگرفته است، در کتاب "ذخیره" آمده که اسم آن حضرت است در [[زبور]] سیزدهم و در کتاب "برلیوموا" به‌معنای برپاشونده در [[فرمان]] حق‌تعالی است. گویا از آنجا که [[قیام]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏، درخشان‏‌ترین فصل زندگی آن حضرت است؛ اتصاف به این صفت و [[لقب]]، همواره در [[کلام]] [[معصومان]] {{عم}} مورد تصریح قرار گرفته است؛ بنابراین مهم‏ترین سبب اتصاف به این [[لقب]]، آن است که آن بزرگوار، در برابر اوضاع [[سیاسی]] و [[انحرافات]] دینی و اجتماعی، بزرگ‏ترین [[قیام]] [[تاریخ]] را [[رهبری]] خواهد کرد<ref> شیخ مفید، الارشاد، ص ۷۰۴، ح ۲</ref>. البته می‌‏توان تمام [[امامان]] {{عم}} را [[قائم]] به [[حق]] دانست؛ اما ویژگی‌‏های [[قیام]] [[امام مهدی]] {{ع}}، آن حضرت را از دیگر [[امامان]] ممتاز ساخته است.  

== وجه نامگذاری به قائم ==

درباره سبب نامیده شدن حضرت به "[[قائم]]"، می‌‏توان به [[روایات]] زیر اشاره کرد:

# [[ابو حمزه ثمالی]] می‌‏گوید: از [[امام باقر]] {{ع}} پرسیدم: ای [[فرزند]] [[رسول خدا]]! آیا همه شما [[قائم]] و به پا دارنده [[حق]] نیستید؟ فرمود: بلی. عرض کردم: چرا [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}‏ را [[قائم]] نامیده‌‏اند؟ فرمود: هنگامی که جدّ من، [[امام حسین|حضرت سید الشهداء حسین بن علی]] {{ع}} [[شهید]] شد، [[فرشتگان]] به درگاه [[خداوند]] سبحانه و تعالی ضجه و ناله نموده، نزد او شکایت کردند ... پس [[خداوند]] عز و جل [[امامان]] از [[فرزندان]] [[امام حسین|حسین]] {{ع}} را به آنان نشان داد و [[فرشتگان]] از دیدن آنان خوشحال شدند. در آن هنگام، دیدند که یکی از ایشان [[ایستاده]] است و [[نماز]] می‏‌خواند. پس [[خداوند]] سبحانه و تعالی فرمود: به وسیله این [[قائم]] به‌معنای ایستاده‏ از آنان (قاتلان حسین {{ع}})‏ [[انتقام]] خواهم گرفت<ref>طبری، دلائل الامامة، ص ۲۳۹</ref>.

# از [[امام جواد]] {{ع}} پرسیدند: چرا او را [[قائم]] می‌‏نامند؟ فرمود: چون پس از آن [[قیام]] می‏‌کند که از یادها رفته است و بیشتر معتقدان به امامتش برگشته‌‏اند<ref>{{متن حدیث|لِأَنَّهُ‏ يَقُومُ‏ بَعْدَ مَوْتِ‏ ذِكْرِهِ‏ وَ ارْتِدَادِ أَكْثَرِ الْقَائِلِينَ‏ بِإِمَامَتِهِ}}، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، ص ۳۷۸، ح ۳</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص ۳۴۳ ـ ۳۴۴؛ [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ص۲۳۰-۲۳۲.</ref>

# [[امام رضا]] {{ع}} فرمود: "او را [[قائم]] نامیدند، برای آنکه [[قیام]] به [[حق]] خواهد کرد"<ref>نجم الثاقب، باب دوم.</ref>.

# در [[روایت]] دیگری از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده که فرمودند: همانا [[قائم]]، [[مهدی]] نامیده شد، چون [[مردم]] را به سوی امری که از آنان گم شده و کهنه شده است، [[هدایت]] می‌فرماید و [[قائم]] نامیده شده، چون [[قیام]] به [[حق]] می‌کند<ref>بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۳۰.</ref>.

 

یکی از اعمالی که در عصر [[امام صادق]] {{ع}} و در میان [[شیعیان]] مرسوم بوده و هست، این است که هنگام شنیدن نام "[[قائم]]" بلند می‌شوند. اگرچه دلیلی مسلم بر [[وجوب]] [[قیام]] به هنگام ذکر این لقب حضرت نیست، اما این عمل در [[حقیقت]]، اظهار [[ادب]] و [[احترام]] به آن [[امام]] عزیز است. [[نقل]] شده که در حضور [[امام رضا]] {{ع}} کلمه "[[قائم]]" ذکر شد، حضرت برخاست و دستش را بر سر نهاد و فرمود: خداوندا! بر فرجش شتاب کن و راه [[ظهور]] و نهضتش را آسان گردان<ref>بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۳۰.</ref>.

 

گفتنی است منظور از "[[قائم]]" در بخشی از [[روایات]]، ظاهرا [[حضرت مهدی]] {{ع}} نیست، بلکه مراد قیام‌کننده به [[حق]] است. [[ثقة الاسلام کلینی]] در کافی، بابی را گشوده با این عنوان {{عربی|"بَابُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ {{عم}} كُلَّهُمْ قَائِمُونَ بِأَمْرِ اللَّهِ"}}<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۵۳۶.</ref> که بیانگر آن است که لفظ‍‌ "[[قائم]]" مخصوص و منحصر به [[امام زمان]] {{ع}} نیست. از تعبیرهای {{متن حدیث|هُوَ قَائِمُ أَهْلِ زَمَانِهِ}}<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۵۳۷.</ref> و {{عربی|كُلُّنَا قَائِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ}}<ref>اصول کافی، ج ۱، ص ۵۳۷.</ref> و... در [[روایات]] هم استفاده می‌شود که لفظ‍‌ "[[قائم]]" لزوماً ویژه [[حضرت مهدی]] {{ع}} نیست و شامل هر قیام‌کننده‌ای می‌شود؛ هرکس که [[انقلاب]] کند و [[مردم]] را به [[قیام]] علیه [[ظلم]] و بی‌داد فرا خواند، "[[قائم]]" است<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۴۷.</ref>.

 

== اضافه شدن قائم به برخی از الفاظ ==

[[لقب]] "[[قائم]]" اگرچه در پاره‌ای از موارد به تنهایی به کار رفته است؛ ولی در بعضی از موارد، به‌ کلماتی دیگر اضافه شده که هرکدام گویای معنایی خاص است؛ مانند:

#{{متن جدیث|القائم من ولدی}} (قیام‌کننده از فرزندانم): برخی از [[معصومان]] {{عم}} [[اصرار]] داشته‌اند که آن [[قیام]] کننده را از [[فرزندان]] خود معرفی کنند تا کسانی که از غیر آنان خود را [[قائم]] معرفی می‌کنند، رسوا شوند. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمود: "کسی که [[قائم]] از [[فرزندان]] مرا در زمان غیبتش [[انکار]] کند، به [[مرگ جاهلی]] مرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ أَنْكَرَ اَلْقَائِمَ مِنْ وُلْدِي فِي زَمَانِ غَيْبَتِهِ فَمَاتَ فَقَدْ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً}}، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۲، باب ۳۹، ح ۱۲.</ref>. [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: "[[قائم]] از [[فرزندان]] من [[عمر]] می‌کند، [[عمر]] او به اندازه [[عمر]] [[خلیل]] [[الرحمان]] است..."<ref>{{متن حدیث|القائم من ولدی یعمر عمر خلیل الرحمن...}}، دلائل الامامة، ص ۲۵۸؛ الغیبة، ص ۱۸۹، ح ۴۴.</ref>.

#{{متن حدیث|قائمهم}} ([[قائم]] آنان): [[رسول گرامی اسلام]] {{صل}} ـ زمانی که [[ائمه]] {{عم}} را معرفی می‌کند و سخن از [[حضرت مهدی]] {{ع}} به میان می‌آورد ـ بیشتر از آن حضرت با عنوان [[قیام]] کننده آنان ([[اهل بیت]]) یاد می‌فرماید؛ چنان‌که خطاب به [[حسین بن علی]] {{عم}} فرمود: "تو آقا و [[فرزند]] آقا هستی. تو [[امام]] و [[فرزند]] [[امام]] هستی. تو [[حجت]]، [[فرزند]] [[حجت]] و [[پدر]] حجت‌های نه‌گانه هستی که نهمین آنان [[قائم]] ایشان است"<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج ۲، ص ۵۲، ح ۱۷.</ref>. گویا [[پیامبر]] {{صل}} تنها [[قیام]] کننده (موفق) از [[فرزندان امام حسین]] {{ع}} را، آخرین ایشان معرفی کرده و او را از [[فرزندان]] آن حضرت دانسته است.

#{{متن حدیث|قائم للحق منا}} ([[قیام]] کننده برای [[حق]] از ما): [[رسول گرامی اسلام]] {{صل}} در روایتی فرمود: "[[قیامت]] بر پا نمی‌شود؛ مگر اینکه [[قیام]] کننده‌ای‌ برای [[حق]] از ما ([[اهل بیت]]) به پاخیزد"<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج ۲، ص ۵۹، ح ۲۳۰.</ref>. از این [[حدیث]] به دست می‌آید که تنها [[قیام]] برای [[اقامه حق]]، مطلوب است. همچنین قیامی که به تمامی [[صالحان]] [[وعده]] داده شده، تنها به وسیله فردی از [[اهل بیت پیامبر]] {{صل}} تحقق خواهد یافت.

#{{متن حدیث|قائمنا اهل البیت}} ([[قائم]] ما [[اهل بیت]]): [[امام باقر]] {{ع}} فرمود: "[[بهترین]] [[لباس]] هر زمان، [[لباس]] اهل آن زمان است؛ اما آن‌گاه که [[قائم]] ما [[اهل بیت]] [[قیام]] می‌کند، [[لباس علی]] {{ع}} را بر تن کرده و بر روش او [[حکومت]] خواهد نمود"<ref>کافی، ج ۱، ص ۴۱۱.</ref>.

#{{متن حدیث|قائم آل محمد}} ([[قیام]] کننده از [[آل محمد]] {{صل}}): [[امام رضا]] {{ع}} فرمود: "تمام امر به دست قائم آل محمد است"<ref>{{متن حدیث|تَمَامُ اَلْأَمْرِ بِقَائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ}}، شیخ صدوق، التوحید، ص ۲۳۲، ح ۱.</ref>.<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت (کتاب)|درسنامه مهدویت]]، ص۲۳۰-۲۳۲.</ref>

# [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه مهدویت''']]

# [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]

# [[پرونده:136861.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[درسنامه مهدویت ج۱ (کتاب)|'''درسنامه مهدویت ج۱''']]