آفرینش در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۶۷: خط ۶۷:


درباره دیگر مجردات، [[دانش]] ما حتی کم‌تر از آن چیزی است که از فرشتگان می‌دانیم. [[عرش الهی]]، که از مهم‌ترین آنها است، گویی [[قلب]] [[معنوی]] عالم و [[آدم]] است و بنابر [[روایات]]، از [[نور]] [[حضرت علی]]{{ع}} [[آفریده]] شده است. [[کرسی]]، صدر عالم و آدم است و [[امیرمؤمنان]]{{ع}} درباره‌اش می‌فرماید: {{متن حدیث|الكرسي محيط بالسموات و الأرض و ما بينهما و ما تحت الثرى}}<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲، ص۲۰۲.</ref>؛ «کرسی، [[آسمان‌ها]] و زمین و آن‌چه میان آنها است و آن‌چه را زیر زمین است، در خویش گرفته است». و این در حالی است که [[کرسی]] در برابر [[عرش الهی]] بسی ناچیز می‌نماید<ref>ملاصدرا، اسرار الآیات، ص۱۹۴.</ref>. به هر سان، [[لوح]] و قلم آفریده‌هایی مجرد از ماده و [[احکام]] مادی‌اند. نیز فرموده‌اند: «[[خداوند]] همه چیز را از آب [[آفریده]] است»<ref>بحار الانوار، ج۴۰، ص۲۲۴؛ ج۵۸، ص۸۸؛ محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۲، ص۷۷.</ref>. و عرش الهی بر آب جای دارد»<ref>بحار الانوار، ج۵۷، ص۹۲.</ref>. روشن است که مراد از این آب، همان آب مادی نیست، بلکه موجودی مجرد است که شاید [[علم]] باشد و محتمل است که آب به معنای وجود باشد و یا [[فیض اقدس]] در اصطلاح [[عرفان]]. مجردات از ماده و احکام مادی پیراسته‌اند و از این‌رو [[آگاهی]] ما از آنها اندک است و [[امیرمؤمنان]]{{ع}} است که به [[نیکی]] مجردات را می‌شناسد و حتی گاه آنها را به صورت راستینشان می‌دیده است<ref>صدوق، التوحید، ص۲۶۳.</ref>. در [[گفتار امام علی]]{{ع}} درباره [[ابلیس]] و اینکه آیا از موجودات مجرد یا مثالی است، چیزی یافت نمی‌شود و تنها [[کارها]] و [[اعمال]] او است که به چشم می‌آید<ref>ر.ک: نهج البلاغه، خطبه ۱۹۲؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۸، ص۳۴.</ref>. مراد از سماوات نیز گاه [[آسمان]] مادی است و گاه [[معنوی]] که در [[آینده]] از آن سخن خواهیم گفت.<ref>[[احمد عابدی|عابدی، احمد]]، [[خلقت - عابدی (مقاله)|مقاله «خلقت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۴۹.</ref>
درباره دیگر مجردات، [[دانش]] ما حتی کم‌تر از آن چیزی است که از فرشتگان می‌دانیم. [[عرش الهی]]، که از مهم‌ترین آنها است، گویی [[قلب]] [[معنوی]] عالم و [[آدم]] است و بنابر [[روایات]]، از [[نور]] [[حضرت علی]]{{ع}} [[آفریده]] شده است. [[کرسی]]، صدر عالم و آدم است و [[امیرمؤمنان]]{{ع}} درباره‌اش می‌فرماید: {{متن حدیث|الكرسي محيط بالسموات و الأرض و ما بينهما و ما تحت الثرى}}<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲، ص۲۰۲.</ref>؛ «کرسی، [[آسمان‌ها]] و زمین و آن‌چه میان آنها است و آن‌چه را زیر زمین است، در خویش گرفته است». و این در حالی است که [[کرسی]] در برابر [[عرش الهی]] بسی ناچیز می‌نماید<ref>ملاصدرا، اسرار الآیات، ص۱۹۴.</ref>. به هر سان، [[لوح]] و قلم آفریده‌هایی مجرد از ماده و [[احکام]] مادی‌اند. نیز فرموده‌اند: «[[خداوند]] همه چیز را از آب [[آفریده]] است»<ref>بحار الانوار، ج۴۰، ص۲۲۴؛ ج۵۸، ص۸۸؛ محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۲، ص۷۷.</ref>. و عرش الهی بر آب جای دارد»<ref>بحار الانوار، ج۵۷، ص۹۲.</ref>. روشن است که مراد از این آب، همان آب مادی نیست، بلکه موجودی مجرد است که شاید [[علم]] باشد و محتمل است که آب به معنای وجود باشد و یا [[فیض اقدس]] در اصطلاح [[عرفان]]. مجردات از ماده و احکام مادی پیراسته‌اند و از این‌رو [[آگاهی]] ما از آنها اندک است و [[امیرمؤمنان]]{{ع}} است که به [[نیکی]] مجردات را می‌شناسد و حتی گاه آنها را به صورت راستینشان می‌دیده است<ref>صدوق، التوحید، ص۲۶۳.</ref>. در [[گفتار امام علی]]{{ع}} درباره [[ابلیس]] و اینکه آیا از موجودات مجرد یا مثالی است، چیزی یافت نمی‌شود و تنها [[کارها]] و [[اعمال]] او است که به چشم می‌آید<ref>ر.ک: نهج البلاغه، خطبه ۱۹۲؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۸، ص۳۴.</ref>. مراد از سماوات نیز گاه [[آسمان]] مادی است و گاه [[معنوی]] که در [[آینده]] از آن سخن خواهیم گفت.<ref>[[احمد عابدی|عابدی، احمد]]، [[خلقت - عابدی (مقاله)|مقاله «خلقت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۴۹.</ref>
==[[احکام]] مجردات==
در مجردات هیچ‌گونه مزاحمت و برخوردی نیست<ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۱.</ref> و هیچ یک مانع و [[مزاحم]] دیگری نیست و هر موجود مجرد که آفرینشش ممکن بوده، [[خداوند]] [[آفریده]] است. از این‌رو، می‌توان گفت که [[عظمت]] [[خلقت]] [[خدای متعال]] بیش‌تر از هر جا در مجردات رخ نموده است؛ چنان که [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث|مَا أَهْوَلَ اللَّهُمَّ مَا نُشَاهِدُهُ مِنْ مَلَكُوتِكَ وَ مَا أَحْقَرَ ذَلِكَ فِيمَا غَابَ عَنَّا مِنْ عَظِيمِ سُلْطَانِكَ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۹.</ref>. دیگر احکامی که می‌توان برای مجردات برشمرد، عبارتند از:
#همه [[آفریدگان]]، آیینه خداوندند و مجردات آیینه اتم و اکمل<ref>رسائل اخوان الصفا، ج۲، ص۲۳۲.</ref>.
#میان مجردات و خدای متعال حجابی مادی نیست. آن‌چه هست، [[حجاب]] [[نور]] است<ref>منهاج البراعه، ج۶، ص۳۷۸.</ref>.
#[[آفرینش]] مجردات بر آفرینش [[مادیات]] مقدم است.
#آفرینش مجردات نیازمند به ماده نخستین یا امکان استعدادی نیست<ref>بحار الانوار، ج۴۰، ص۲۲۴.</ref>.
شاید مهم‌ترین مسئله درباره احکام آفرینش مبدعات یا [[ماورای طبیعت]] این باشد که آیا آنها مجردند یا دارای [[جسم]] مثال‌اند. [[فیلسوفان]] برآنند که آنها مجردند و از ماده و احکام ماده جدایند و ذاتاً و فعلاً دارای هیچ‌گونه ارتباطی با ماده نیستند. در برابر، بسیاری از [[محدثان]] بر این باورند که [[فرشتگان]] دارای جسم مثالی یا جسم لطیفند و آنها را مجرد نمی‌دانند. مسئله دیگر، درباره [[حدوث و قدم]] آنها است. بنابر آن‌چه گذشت، [[روایات]] حضرت علی{{ع}} بر حدوث آنها گواهند؛ ولی آیا حدوث، همان حدوث زمانی است که به [[ذهن]] می‌آید یا حدوث ذاتی است که فیلسوفان گفته‌اند.<ref>[[احمد عابدی|عابدی، احمد]]، [[خلقت - عابدی (مقاله)|مقاله «خلقت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱]] ص ۳۵۴.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۱٬۸۲۹

ویرایش