امانت در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

* امانت به معنی [[اطاعت]] از [[اوامر و نواهی]] [[پروردگار]] است<ref>أنوار التنزیل و أسرار التأویل (ط. دارإحیاء التراث العربي، ۱۴۱۸ ه. ق.)، ج۴، ص۲۴۰.</ref>. این مطلب در روایات عامی به تفصیل ذکر شده و به [[نماز]]، [[روزه]]، [[غسل]] و سایر [[احکام]] و [[اوامر الهی]] تعمیم داده شده است.

{{متن حدیث|عَنْ زَیْدِ بْنِ أَسْلَمْ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ {{صل}}: الأَمانَةُ ثَلاثٌ: الصَّلاةُ وَالصِّيامُ وَالغُسلُ مِنَ الجَنابَةِ[}}<ref>الدر المنثور فی التفسیر بالماثور (ط. کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ه. ق.)، ج۵، ص۲۲۶.</ref>.

* برخی دیگر، امانت را [[دین الهی]] به طور مطلق - اعم از [[اعتقادات]] و احکام - دانسته‌اند. این قول اعمّ از قبلی است. {{متن حدیث|أَخْرَجَ عَبْدُ بْنُ حُمَیْدٍ وَ ابْنُ جَرِیرٍعَنْ قَتَادَة رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ: {{متن قرآن|إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ}} قَالَ: یَعْنِی بِهِ الدِّینَ وَ الْفَرَائِضَ وَ الْحُدُودَ}}<ref>الدر المنثور فی التفسیر بالماثور (ط. کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ه. ق.)، ج۵، ص۲۲۶.</ref>. توضیح: با توجه به [[سیاق]] [[آیه امانت]]، روشن می‌گردد که [[امتثال]] همه احتمالات فوق‌الذکر زمانی به [[درستی]] انجام می‌گیرد که تحت [[رهبری]] [[مقام ولایت]] باشد؛ و الا چگونه ممکن است که [[خداوند]] امر به تقیّد به [[دین]] و [[فهم]] [[احکام الهی]] از [[قرآن]] نموده باشد، ولی راه فهم دین و پیچیدگی‌های [[استنباط احکام]] [[دینی]] را از قرآن بیان نفرموده باشد. بنابراین، اگر مراد از امانت، دین الهی و یا [[احکام دینی]] باشد، بنابر هر معنای از دین، [[نیازمندی]] [[امت]] به [[مقام عصمت]] در همه زمان‌ها [[اثبات]] می‌گردد.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۴۵۵.</ref>

{{متن حدیث|عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ {{ع}} عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى‏ {{متن قرآن|عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ * عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ}}<ref>«از همدیگر از چه می‌پرسند؟ * از آن خبر سترگ» سوره نبأ، آیه ۱.</ref> ‏ فَقَالَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ {{ع}} يَقُولُ لِأَصْحَابِهِ أَنَا وَ اللَّهِ النَّبَأُ الْعَظِيمُ الَّذِي اخْتَلَفَ‏ فِيَ‏ جَمِيعُ‏ الْأُمَمِ‏ بِأَلْسِنَتِهَا وَ اللَّهِ مَا لِلَّهِ نَبَأٌ أَعْظَمُ مِنِّي وَ لَا لِلَّهِ آيَةٌ أَعْظَمُ مِنِّي}}<ref>شواهد التنزیل (ط. وزارة الثقافة و الارشاد الإسلامی، ۱۴۱۱ه. ق.)، ج۲، ص۴۱۷.</ref><ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل]]، ج۵ ص ۴۵۶.</ref>

این نظریه اغلب مفسّرین عامّه و برخی از [[شیعه]] است<ref>تفسیر الصافی (ط. مکتبة الصدر، ۱۴۱۵ه. ق.)، ج۴، ص۲۰۹؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۵۸۵؛ التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ج۲۵، ص۱۸۷؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل (ط. دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ه. ق.)، ج۳، ص۵۶۴.</ref>. آنان با بیان‌های گوناگون، مراد از امانت را تکالیف الهی و یا اطاعت از [[تکالیف]] دانسته‌اند. برای بررسی این احتمال می‌توان به [[سیاق آیه]] نیز [[رجوع]] کرد. بدین ترتیب، مراد از امانت، اطاعتی است که به همراه [[ولایت]] از [[مؤمن]] سر زند؛ زیرا در [[آیه]] بعد ملاک تفکیک [[مشرک]] و [[منافق]] از مؤمن، حمل امانت بیان شده است؛ در حالی که منافق و مؤمن در انجام [[ظواهر دینی]] و تکالیف الهی مشترکند و تفاوت آنها در عدم برخورداری [[عبادات]] دو گروه اول از [[روح]] ولایت است. همان طور که طیّ [[براهین]] دیگر اشاره شد، این ظاهر [[اعمال عبادی]] نیست که به محضر [[پروردگار]] عرضه می‌شود؛ بلکه [[تقوی]]<ref>خداوند درباره انفاق گوشت قربانی در حج می‌فرماید: {{متن قرآن|لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ}} «هرگز گوشت و خون آنها به خداوند نمی‌رسد اما پرهیزگاری شما (در قربانی کردن آنها) به او می‌رسد» سوره حج، آیه ۳۷. قاعده کلی در این باره آنست که عمل صالح ظرف اعتقاد پاک است و اصالت با اعتقاد درست است: {{متن قرآن|إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ}} «سخن پاک به سوی او بالا می‌رود و کردار نیکو آن را فرا می‌برد» سوره فاطر، آیه ۱۰.</ref> یا کلمه طیّب -که همان [[اعتقاد]] [[پاک]] است - عرضه می‌گردد. چنین [[اعتقادی]] در پرتو بهره‌مندی از [[تعالیم]] [[مقام]] [[ولیّ]] [[معصوم]] و [[امتثال]] از [[امام]] برحق حاصل می‌گردد. اعتقاد و عمل [[عبادی]] و طاعتی که از غیر طریق [[ولایت]] به محضر [[حق]] عرضه شود، مقبول نیست:

* منظور از [[امانت]]، امانت مصطلح در میان [[مردم]] به طور مطلق است و مراد [[آیه]]، اهتمام به اهمیت امانت است که باید در هر صورت به صاحبش بازگردد<ref>البحر المحیط فی التفسیر (ط. دارالفکر، ۱۴۲۰ ه. ق.)، ج۸، ص۵۰۹.</ref>.

یعنی آیا مراد از [[جاهلیّت]] در این بیان [[نبوی]] {{صل}}، در محدوده [[جهل]] به [[امام]] است و یا جاهلیّتی است که مثل [[زمان]] [[کفر]] مرده است و درنتیجه، هیچ عملی از او مقبول نیست؟ وامام {{ع}} پاسخ می‌دهند: {{متن حدیث|جَاهِلِيَّةَ كُفْرٍ وَ نِفَاقٍ‏ وَ ضَلَالٍ}}<ref>وسائل الشیعة (ط. مؤسسة آل‎البیت {{عم}} ۱۴۰۹ه. ق.)، ج۲۸، ص۳۵۳.</ref>.

{{متن حدیث|عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}}‏ فِي قَوْلِهِ‏ {{متن قرآن|وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ}}<ref>«و آنان که از خداوند و رسول او فرمانبرداری کنند» سوره نساء، آیه ۱۳.</ref> ‏ فِي‏ وَلَايَةِ عَلِيٍّ‏ وَ الْأَئِمَّةِ {{عم}} مِنْ بَعْدِهِ‏ {{متن قرآن|فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا}}<ref>«بی‌گمان به رستگاری سترگی رسیده است» سوره احزاب، آیه ۷۱.</ref>}}<ref>تفسیر القمی (ط. دارالکتاب، ۱۴۰۴ ه. ق.)، ج۲، ص۱۹۸.</ref>.

{{متن حدیث|عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُوسَى الرِّضَا {{ع}} عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ‏ {{متن قرآن|إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا}}<ref>«ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه کردیم، از برداشتن آن سر برتافتند و از آن هراسیدند و آدمی آن را برداشت؛ بی‌گمان او ستمکاره‌ای نادان است» سوره احزاب، آیه ۷۲.</ref> فَقَالَ الْأَمَانَةُ الْوَلَايَةُ مَنِ ادَّعَاهَا بِغَيْرِ حَقٍّ‏ فَقَدْ كَفَرَ}}<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}} (ط. جهان، ۱۳۷۸ه. ق.)، ج۱، ص۳۰۶.</ref>.