|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}
| | #تغییر_مسیر [[جندل بن والق تغلبی]] |
| == مقدمه ==
| |
| جَندَل بن والق<ref>ر.ک: أ. منابع [[شیعی]]: [[تنقیح المقال]]، ج۱۶، ص۳۰۰، (ش۴۲۴۸) و ص۳۰۱، (ش ۴۲۴۹)؛ مستدرکات [[علم رجال الحدیث]]، ج۲، ص۲۴۴، ش۲۹۵۳ - ۲۹۵۴.
| |
| ب. منابع [[سنّی]]: التاریخ [[الکبیر]]، ج۲، ص۲۴۶، ش۲۳۴۵؛ معرفة الثقات، ج۱، ص۴۰، (ش۱۹) و ص۲۷۳، (ش۲۳۳)؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۵۳۵، ش۲۲۲۵؛ الثقات، ج۸، ص۱۶۷؛ [[تهذیب الکمال]]، ج۵، ص۱۵۰، ش۹۷۷؛ [[تقریب]] التهذیب، ج۱، ص۱۶۷، ش۹۸۱؛ [[تهذیب]] التهذیب، ج۲، ص۱۰۲، ش۱۹۲؛ [[تاریخ الإسلام]]، ج۱۶، ص۱۲۴، ش۴؛ [[الوافی]] بالوفیات، ج۱۱، ص۱۵۱.</ref>، تنها یک بار در [[اسناد روایات]] [[تفسیر کنز الدقائق]] و به گزارش از کتاب [[تأویل الآیات الظاهرة]] آمده است:
| |
| {{متن حدیث|و من طریق الخاصة: وَ رَوَى مُحَمَّدُ بْنِ الْعَبَّاسِ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الزَّيَّاتِ عَنْ جَنْدَلِ بْنِ وَالِقٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ غِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ{{ع}} قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صل أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ وَ لَا فَخْرَ وَ عَلِيِّ سَيِّدُ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ وَ اللَّهِ مَا يَأْلُو يُطْرِي ابْنِ عَمِّهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ {{متن قرآن|وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى * مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى * وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى}}<ref>سوگند به ستاره چون فرو افتد؛ * که همنشین شما گمراه و بیراه نیست * و از سر هوا و هوس سخن نمیگوید * آن (قرآن) جز وحیی نیست که بر او وحی میشود سوره نجم، آیه ۱-۴.</ref> وَ مَا هَذَا الْقَوْلِ الَّذِي يَقُولُهُ بِهَوَاهُ فِي ابْنِ عَمِّهِ {{متن قرآن|إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى}}<ref>آن (قرآن) جز وحیی نیست که بر او وحی میشود سوره نجم، آیه ۴.</ref>}}<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۴۷۳ به گزارش از تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۰۳.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۵ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۵، ص 630-631.</ref>
| |
| | |
| ==شرح حال [[راوی]]==
| |
| مراد از عنوان یادشده، [[جندل بن والق بن هجرس التغلبی]]<ref>{{عربی|بفتح التاء المنقوطة باثنتین و سکون الغین المعجمة و کسر اللام و الباء المنقوطة بواحدة، هذه النسبة إلی تغلب و هی قبیلة معروفة، و هی تغلب بن وائل...}}. (الأنساب (سمعانی)، ج۱، ص۴۶۹)</ref> أبو علی الکوفی<ref>تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۰۲، ش۱۹۲.</ref> است که با توجه به [[تاریخ]] وفاتش [[دوران امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]]{{عم}} را [[ادراک]] کرده است.
| |
| | |
| نام [[راوی]] در [[کتب رجالی شیعه]]، ثبت نشده؛ ولی [[رجالیان اهل سنت]] از وی در کتابهای رجالی خودشان یاد کرده و گزارش مختصری از وی ارائه کردند و در بعضی منابع با عنوان [[محدّث]] از او تعبیر شده است<ref>تاج العروس، ج۲، ص۴۹۸: {{عربی|جَندَل بن والق المحدِّث}}.</ref>.
| |
| | |
| جندل بن والق در [[اسناد]] بسیاری از [[روایات]] نیز قرار گرفته و با عناوین [[جندل بن والق]]<ref>در موارد بسیاری، از جمله تفسیر فرات الکوفی، ص۶۶ (ح۳۶)، ص۱۷۳، (ح۲۲۰) و....</ref>، [[جندل بن والق التغلبی]]<ref>المستدرک (حاکم نیشابوری)، ج۱، ص۵۴۹: {{عربی|... أحمد بن علی الجزار، ثنا جندل بن والق التغلبی...}}.</ref>، [[جندل بن والق النعمانی]]<ref>عمدة عیون صحاح الأخبار، ص۳۵۱، ح۶۷۶: {{عربی|... عبد الله بن سوار، حدثنا جندل بن والق النعمانی، حدثنا إسماعیل بن أمیة القرشی...}}.</ref> و [[جندل بن والق الثعلبی]]<ref>غایة المرام، ج۵، ص۲۱۰: {{عربی|حدثنا جعفر بن نجیح قال: حدثنا جندل بن والق الثعلبی قال: حدثنا محمد بن محمد بن عمران المازنی}}.
| |
| | |
| یادآوری میشود که «النعمانی» و «الثعلبی» مصحّف «التغلبی» است.</ref> [[روایت]] کرده است:
| |
| [[ابن أبی حاتم رازی]]: {{عربی|جندل بن والق التغلبی أبو علی کوفی}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۵۳۵، ش۲۲۲۵.</ref>.
| |
| | |
| [[ابن حبان]]: {{عربی|جندل بن والق التغلبی أبو علی الکوفی یروی عن الکوفیین و عبید الله بن عمرو الرقی روی عنه أبو زرعة و أهل العراق...}}<ref>الثقات، ج۸، ص۱۶۷.</ref>.
| |
| | |
| [[مزّی]]: {{عربی|جندل بن والق بن هجرس التغلبی أبو علی الکوفی. روی عن: بکیر بن عثمان العبدی، و کانت أمه مولاة لأبی إسحاق السبیعی،... روی عنه: البخاری فی کتاب الأدب، و...}}<ref>تهذیب الکمال، ج۵، ص۱۵۰، ش۹۷۷.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۵ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۵، ص 631-632.</ref>
| |
| | |
| ==[[طبقه راوی]]==
| |
| تاریخ ولادت راوی روشن نیست؛ ولی تاریخ [[وفات]] وی را سال ۲۲۶ هجری [[قمری]] ذکر کردهاند<ref>معرفة الثقات، ج۱، ص۴۰، ش۱۹.</ref> و در [[اسناد روایات]] با دو واسطه<ref>ر.ک: تفسیر فرات الکوفی، ص۶۶، ح۳۶؛ الأمالی (صدوق)، ص۱۸۲، ح۸؛ و....</ref> و در برخی [[اسناد]] با یک واسطه<ref>ر.ک: علل الشرائع، ج۱، ص۱۷۹، ح۵.</ref> از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] کرده است. [[ابن حجر عسقلانی]] او را از [[طبقه دهم راویان]] برشمرده است<ref>تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۷، ش۹۸۱.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۵ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۵، ص 632.</ref>
| |
| | |
| ==[[استادان]] و [[شاگردان راوی]]<ref>نیز ر.ک: تهذیب الکمال، ج۵، ص۱۵۱.</ref>==
| |
| برخی استادان جندل بن والق در [[اسناد روایات]] [[محمد بن أبی عمیر]]، [[محمد بن عمر المازنی]]، [[علی بن حماد]]، [[محمد بن عمر البصری]]، [[أبو مالک الأنصاری]]، [[اسماعیل بن أمیة القرشی]]، [[مندل بن علی العنزی]] و [[محمد بن یحیی المازنی]]<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۴۷۳؛ تفسیر فرات الکوفی، ص۶۶، ح۳۶؛ الأمالی (صدوق)، ص۹۷، ح۲؛ علل الشرائع، ج۱، ص۱۷۹، ح۵؛ الأمالی (طوسی)، ص۳۹۳، ح۸۷۰؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۹۷، (ح۴۱۸) و ص۴۷۵، (ح۵۰۵)؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۱۷۹، ح۱۰۱۶۹.</ref> هستند و بعضی شاگردان وی در اسناد روایات را میتوان [[عبدالله بن محمد الزیّات]]، [[عبید بن کثیر]]، [[محمد بن عبید بن عُتبه]]، [[قاسم بن حماد]]، [[احمد بن یونس الضبی]]، [[احمد بن محمد البصری]]، [[محمد بن عبدالله الحضرمی]]، [[ابراهیم بن محمد الثقفی]]، [[جعفر بن نجیح]]، [[قاسم بن محمد بن الحماد]]، [[علی بن جعفر بن موسی]]، [[محمد بن عثمان العبسی]]، [[هیثم بن أبی مسروق]] و [[عبدالله بن سوّار]]<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۴۷۳؛ تفسیر فرات الکوفی، ص۶۶، (ح۳۶) و ص۱۷۳، (ح۲۲۰)، المسترشد، ص۶۱۹، (ح۲۸۶)؛ الأمالی (صدوق)، ص۹۷، (ح۲) و ص۱۸۲، (ح۸)؛ علل الشرائع، ج۱، ص۱۷۹، (ح ۵)؛ الأمالی (مفید)، ص۲۳۵، (ح۶)؛ الأمالی (طوسی)، ص۳۹۳، (ح۸۷۰)؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۱۸۲، (ح۱۹۴) و ص۴۷۵، (ح ۵۰۵)؛ ج۲، ص۱۶۰، ح۷۸۵؛ عمدة عیون صحاح الأخبار، ص۳۵۱، ح۶۷۶.</ref> یاد کرد.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۵ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۵، ص 633.</ref>
| |
| | |
| ==[[مذهب]] [[راوی]]==
| |
| با توجه به عدم یادکرد نام راوی در [[رجال شیعه]] و ذکر نام او در [[رجال اهل سنت]] و [[سکوت]] آنها از مذهب وی، برداشت میشود که جندل بن والق از [[راویان]] [[سنّی]] است؛ لیکن از روایاتش [[تشیّع]] او استظهار میشود، نمونهها:
| |
| #{{متن حدیث|فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا جَنْدَلُ بْنُ وَالِقٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْمَازِنِيُّ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الْكَلْبِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ{{ع}}فِي قَوْلِهِ تَعَالَى {{متن قرآن|ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً}}<ref>ای مؤمنان! همگی به فرمانبرداری (خداوند) درآیید و از گامهای شیطان پیروی نکنید که او برای شما دشمنی آشکار است سوره بقره، آیه ۲۰۸.</ref> قَالَ فِي وَلَايَتِنَا}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۶۶، ح۳۶.</ref>.
| |
| #{{متن حدیث| حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ قَالَ: أَخْبَرَنَا عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ جَنْدَلِ بْنِ وَالِقٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ قَالَ: بَيْنَا ابْنُ عَبَّاسٍ بَعْدَ أَنْ كُفَّ بَصَرُهُ وَ إِذَا قَائِدُهُ يَسُوقُهُ مَرَّ عَلَى قَوْمٍ يَسُبُّونَ عَلِيّاً فَقَالَ لقائده: اعْدِلْ بِنَا إِلَيْهِمْ فَلَمَّا وَقَفَ عَلَيْهِمْ قَالَ: مِنْ الساب اللَّهُ ؟ قالُوا: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ مَنْ يُسَبَّ اللَّهِ فَقَدْ أَشْرَكَ. فَقَالَ: مِنْ الساب رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ؟ قالُوا: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ مَنْ يَسُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ فَقَدْ كَفَرَ. قَالَ: مِنْ الساب عَلِيّاً؟ قالُوا: أَمَّا هَذَا فَقَدْ كَانَ فَقَالَ: إِنِّي أَشْهَدُ بِاللَّهِ وَ أُشْهِدُ اللَّهَ لَسَمِعْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ يَقُولُ: مِنْ سَبَّنِي فَقَدْ سَبَّ اللَّهِ وَ مَنْ سَبَّ عَلِيّاً فَقَدْ سَبَّنِي}}<ref>مناقب الإمام أمیر المؤمنین{{ع}} (محمد بن سلیمان الکوفی)، ج۲، ص۵۹۸، ح۱۱۰۱.</ref>.
| |
| #{{متن حدیث|حَدَّثَنَا جَنْدَلُ بْنُ وَالِقٍ مُعَنْعَناً عَنْ جَعْفَرٍ [الصَّادِقِ] عَنْ أَبِيهِ{{ع}} فِي [عَنْ] قَوْلِ اللَّهِ [تَعَالَى] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ}}<ref>ای مؤمنان! از خداوند پروا کنید و با راستگویان باشید! سوره توبه، آیه ۱۱۹.</ref> قَالَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}}}<ref>تفسیر فرات الکوفی، ص۱۷۳، ح۲۲۰.</ref>.
| |
| #{{متن حدیث|وَ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ الضَّبِّيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا جَنْدَلُ بْنُ وَالِقٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْمَازِنِيُّ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ مُهَاجِرٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ بُرْدِ بْنِ أَبِي بَشَّارٍ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ بِشْرِ بْنِ عَطِيَّةَ. قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} ثَلَاثَةً فَقَالَ: أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلَائِكَةِ أَجْمَعِينَ عَلَى مَنِ انْتَقَصَنِي مِنْ حَقِّي شَيْئاً، وَ عَلَى مَنْ آذَى عِتْرَتِي وَ أَهْلَ بَيْتِي، وَ عَلَى مَنِ اسْتَخَفَّ بِوَلَايَتِي، وَ وَلَايَةُ عَلِيٍّ مِنْ وَلَايَتِي}}<ref>المسترشد، ص۶۱۹، ح۲۸۶.</ref>. | |
| #{{متن حدیث| حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ الْحَضْرَمِيُّ، ثنا جَنْدَلُ بْنُ وَالِقٍ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَبِيبٍ الْعِجْلِيُّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ زِيَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَبْدِيِّ، عَنْ عُلَيْمٍ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ: «أَنْزِلُوا آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَنْزِلَةِ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ، وَبِمَنْزِلَةِ الْعَيْنِ مِنَ الرَّأْسِ، فَإِنَّ الْجَسَدَ لَا يَهْتَدِي إِلَّا بِالرَّأْسِ، وَإِنَّ الرَّأْسَ لَا يَهْتَدِي إِلَّا بِالْعَيْنَيْنِ}}<ref>المعجم الکبیر، ج۳، ص۴۶ - ۴۷، ش۲۶۴۰.</ref>.
| |
| #{{متن حدیث|حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، ثنا جَنْدَلُ بْنُ وَالِقٍ، ثنا عَبْدُ اللهِ بْنُ الطُّفَيْلِ، عَنْ أَبِي زَيْدٍ الْفُقَيْمِيِّ، عَنْ أَبِي جَنَابٍ الْكَلْبِيِّ، حَدَّثَنِي الْجَصَّاصُونَ، قَالُوا: " كُنَّا إِذَا خَرَجْنَا بِاللَّيْلِ إِلَى الْجَبَّانَةِ عِنْدَ مَقْتَلِ الْحُسَيْنِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، سَمِعَنَا الْجِنَّ يَنُوحُونَ عَلَيْهِ وَيَقُولُونَ: مَسَحَ الرَّسُولُ جَبِينَهُ ... فَلَهُ بَرِيقٌ فِي الْخُدُودِ أَبَوَاهُ مِنْ عُلْيَا قُرَيْشٍ ... جَدُّهُ خَيْرُ الْجُدُودِ "}}<ref>المعجم الکبیر، ج۳، ص۱۲۲، ش۲۸۶۶.</ref>
| |
| #{{متن حدیث|حَدَّثَنَا أَبُو حُصَيْنٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْقَاضِي، ثنا جَنْدَلُ بْنُ وَالَقٍ، ثنا حَفْصُ بْنُ عِمْرَانَ، عَنْ مُوسَى الْجُهَنِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ، قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لِعَلِيٍّ: «أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي}}<ref>المعجم الکبیر، ج۲۴، ص۱۴۷، ش۳۸۷.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۵ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۵، ص 633-636.</ref>
| |
| | |
| ==جایگاه [[حدیثی]] [[راوی]]==
| |
| [[رجالیان سنّی]] درباره جایگاه حدیثی راوی [[اختلاف]] دارند؛ بعضی [[توثیق]] و برخی [[تضعیف]] کردند:
| |
| | |
| [[عجلی]]: {{عربی|جندل بن والق... أدرکته و لم أکتب عنه}}<ref>معرفة الثقات، ج۱، ص۴۰، ش۱۹.</ref>؛ {{عربی|لا بأس به یحدث عن مندل أدرکته و لم أکتب عنه}}<ref>معرفة الثقات، ج۱، ص۲۷۳، ش۲۳۳.</ref>.
| |
| | |
| [[ابو حاتم رازی]]: {{عربی|صدوق}}<ref>الجرح و التعدیل، ج۲، ص۵۳۵، ش۲۲۲۵: {{عربی|كتب عنه أبي سمعت أبي يقول ذلك. قال أبو محمد روی عنه، أبي و أبو زرعة، سئل أبي عنه فقال: صدوق}}.</ref>.
| |
| | |
| [[ابن حبان]]: {{عربی|ثقة}}<ref>الثقات، ج۸، ص۱۶۷.</ref>.
| |
| | |
| [[ابن حجر]]: {{عربی|صدوق، يغلط و یصحف}}<ref>تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۶۷، ش۹۸۱.</ref>.
| |
| | |
| [[مسلم بن حجاج]]: {{عربی|متروك}}.
| |
| | |
| [[بزاز]]: {{عربی|لیس بالقوی}}<ref>تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۰۳، ش۱۹۲: {{عربی|قال مسلم فی الکنی متروک و قال البزار فی کتاب السنن لیس بالقوی}}.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۵ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۵، ص 636.</ref>
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده: IM009729.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۵ (کتاب)|'''رجال تفسیری ج۵''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:اصحاب امام صادق]]
| |
| [[رده:رجال تفسیری]]
| |
| [[رده:اعلام]]
| |
| [[رده:طبقه دهم راویان]]
| |
