کم‌فروشی: تفاوت میان نسخه‌ها

===[[مخالفت]] با [[سنت الهی]]===

[[نظام هستی]]، نظامی [[نیک]] و احسن است به گونه‌ای که نمی‌توان بهتر از آن را در شرایط این چنینی تصور کرد. این [[نظام]] مبتنی بر اصولی چند است که از آن به [[سنت‌های الهی]] تعبیر می‌‌شود. سنت‌های الهی، همان [[قوانین]] [[تکوینی]] است که بر هستی و [[جامعه]] و [[تاریخ]] [[حکومت]] می‌‌کند. مثلا آن چه در فیزیک از آن به [[قانون]] [[جاذبه]] یاد می‌‌شود، در [[حقیقت]] یکی از سنت‌های الهی در ماده است. [[سنت]] [[ابتلاء]] و [[آزمون]] از سنت‌هایی است که در جامعه و تاریخ جاری می‌‌شود.

سنت [[عدالت]]، سنتی است که نظام هستی بر پایه آن [[استوار]] یافته و همه هستی بی‌کوچک‌ترین تخطی از این اصل در جریان است. عدالت، نظامی است که هر چیزی را در جای خود به [[درستی]] قرار داده و [[اجازه]] می‌‌دهد تا در مسیر کمالی [[شایسته]] و بایسته خود نیز به درستی حرکت کند و به [[کمالات]] شایسته خویش برسد.

همه موجودات هستی در یک نظام جبری به این سمت و در این چارچوب حرکت می‌‌کنند. [[انسان]] و [[جنیان]] از موجوداتی هستند که به سبب دارا بودن عنصر [[اراده]]، از [[حق]] [[اختیار]] و [[انتخاب]] بهره مند شده‌اند. این عنصر وجودی موجب می‌‌شود تا امکان تخطی برای [[آدمی]] به گونه‌ای فراهم آید. از این رو [[خداوند]] از [[صفات ذاتی]] آدمی، [[ظلوم]] بودن را ذکر کرده است؛ چراکه این انسان به طور طبیعی از عدالت خارج شده و به سمت دو سویه [[افراط]] و [[تفریط]] [[گرایش]] می‌‌یابد. البته چون این عنصر و این [[گرایش‌ها]]، برای آدمی فواید بسیاری دارد؛ لذا در آدمی نهفته و سرشته شده است. با این همه، [[مدیریت]] و مهار عنصر اراده موجب می‌‌شود تا آدمی بتواند در مسیری قرار گیرد که [[خلافت]] مطلق و کامل را برای او فراهم می‌‌آورد. از نظر [[قرآن]] همه [[انسان‌ها]] از خلافت عمومی برخوردارند ولی تحقق [[خلافت خاصه]]، نیازمند تحقق شرایطی است که از طریق [[عبودیت]] به دست می‌‌آید.

عنصر [[اراده]] به [[بشر]] این امکان را می‌‌دهد تا راه خویش را برگزیند و مراتبی از [[خلافت]] را در خود تحقق دهد و آن را تجلی و مظهریت نماید. اگر کسی بخواهد به [[خلافت خاصه]] دست یابد لازم است در مسیر [[عدالت]] گام بردارد و [[حق]] همه قوای بدن و روان را چنان که [[شایسته]] آن است، ادا نماید. در این صورت است که حق را در خود تجلی می‌‌بخشد و جلوه‌ای از مظاهر [[الهی]] می‌‌شود.

وی در ذیل آیه۸۵ [[سوره هود]] نیز می‌‌نویسد: بعید نیست که از [[سیاق آیه]] استفاده شود که جمله لاتعثوا عطف [[تفسیری]] برای [[نهی]] قبلی یعنی لاتبخسوا باشد و در نتیجه در این [[آیه]] بر [[نهی]] از [[کم‌فروشی]] و نقصان در کیل و وزن به این جهت که ارتکاب اینها موجب [[فساد]] در [[جامعه]] می‌‌شود، تأکید شده است. <ref>المیزان، ج۱۰، ص۳۶۳</ref>

بنابراین، از نظر [[قرآن]]، کم‌فروشی، به عنوان یک [[ظلم اقتصادی]] می‌‌تواند آثار خود را در بخش‌های دیگر جامعه نیز به جا گذارد و موجب سلب [[امنیت جامعه]] شده و فساد و [[تباهی]] را در آن به دنبال داشته باشد.

==آثار و احکام==

برای این که [[درک]] [[درستی]] از احکام سخت گیرانه [[قرآن]] درباره کم‌فروشی داشته باشیم، نیازمند آن هستیم که درک درستی از آثار کم‌فروشی داشته باشیم. در [[حقیقت]] بیان [[فلسفه]] و علت احکام با بیان برخی از آثار آن می‌‌تواند تبیین روشنی از علت احکام و یا مجازات‌های [[دنیوی]] و [[اخروی]] آن ارائه دهد.

قرآن یکی از روش‌هایی را که در [[بیان احکام]] در پیش گرفته، توجه دادن به علت یا [[حکمت حکم]] است. از این رو در [[آیات قرآنی]] یا [[روایی]]، بخشی از [[حکم]]، اختصاص به بیان آثار و یا علت‌ها و حکمت‌های آن دارد. کتاب [[قیم]] و [[ارزشمند]] [[علل الشرایع]] از [[شیخ صدوق]] نیز به همین منظور تدوین شده است تا انگیزه برای [[عمل به احکام]] در [[آدمی]] تقویت شود و [[گمان]] [[نبرد]] که این احکام تعبدی، بی‌علت و یا [[حکمت]] است. هر چند که نمی‌توان به تمامی علل و یا [[حکمت‌های احکام]] [[شریعت]] اشاره کرد، ولی بخشی از آنها به شکل بیان آثار تبیین شده است.

[[خداوند]] در بیان حکم شدید و سخت گیرانه خود درباره کم‌فروشی که آن را از [[محرمات الهی]] دانسته <ref>انعام، آیات ۱۵۱ و ۱۵۲ و نیز هود، آیات ۸۵ و ۹۴ و اسراء، آیه ۳۵ و آیات دیگر قرآن</ref> به برخی از آثار این [[رفتار]] ظلمانه اشاره می‌‌کند تا این گونه انسان را [[تشویق]] به ترک این رفتار کند.

خداوند با [[اعلان]] [[حرام]] بودن کم‌فروشی در همه [[شرایع]] <ref>اعراف، آیه ۸۵ و نیز شعراء، آیات ۱۷۶ تا ۱۸۹</ref> و [[تهدید]] کم فروشان به [[عذاب]] [[قیامت]] <ref>هود، آیات ۸۴ و ۸۵</ref> و نیز [[عذاب دنیوی]] <ref>هود، آیات ۸۴ تا ۸۹</ref> بر آن است تا [[مردم]] را از آن باز دارد تا دچار تبعات و آثار فسادانگیز آن نشوند و از [[هدف اصلی آفرینش]] این گونه باز مانند و سرگرم [[دنیا]] و بازیچه‌های آن شوند.

[[خداوند]] در [[آیات]] ۱۷۶ تا ۱۸۹ [[سوره شعراء]] به [[انسان]] هشدار می‌‌دهد یکی از عوامل [[گرفتاری]] انسان به عذاب [[استیصال]] و نابودی در دنیا، [[کم‌فروشی]] است؛ چنان که [[اصحاب]]«[[ایکه]]» و مردم [[مدین]] از [[قوم شعیب]]{{ع}} این گونه بودند و خود را به عذابی سخت گرفتار کردند و به [[صیحه آسمانی]] هلاک شدند. <ref>المیزان، ج۱۰، ص۳۶۲</ref>

از نظر [[قرآن]] کم‌فروشی عمل [[ظالمانه]] [[اقتصادی]] است که همه تار و پود [[جامعه]] را متاثر از [[فساد]] و [[تباهی]] می‌‌کند و با سلب [[امنیت]] و [[اعتماد]] [[اجتماعی]]، جامعه را تا [[مرز]] [[سقوط]] و تباهی پیش می‌‌برد و موجبات [[خشم]] و [[غضب الهی]] را فراهم می‌‌آورد. از این رو کم‌فروشی را که در ظاهر عملی مجرمانه ساده و پیش پا افتاده است، به عنوان [[گناه کبیره]] معرفی کرده و [[وعده]] [[عذاب دوزخ]] در [[آخرت]] و استیصال در دنیا را می‌‌دهد. <ref>نساء، آیات ۲۹ تا ۳۱ و آیات پیش گفته</ref>

اصولا [[گناهان کبیره]]، آن دسته از گناهانی است که تاثیرات آن فراتر از حوزه شخصی است و جامعه را از خود متاثر می‌‌سازد و زمینه گسترده‌ای را برای فساد و تباهی اجتماعی فراهم می‌‌کند. از این رو بر ارتکاب همه گناهان کبیره عذاب دوزخ وعده داده می‌‌شود و در صورت گسترش و فراگیری آن، جامعه در همین دنیا به عذاب استیصال، گرفتار و نابود می‌‌شود.

خداوند در آیاتی از جمله آیات پیش گفته و [[آیه]] نخست [[سوره مطففین]]، کم‌فروشی را عامل گرفتاری در [[آتش دوزخ]] دانسته و کم فروشان را در دره‌ای از [[دوزخ]] به عذابی هلاک کننده و دردناک ترسیم می‌‌کند <ref>لسان العرب، ج۱۵، ص۴۲۲ ذیل واژه ویل</ref>

همچنین [[هلاکت]] اقوامی چون [[قوم شعیب]] به سبب [[کم‌فروشی]] و [[گرفتاری]] به [[عذاب]] [[استیصال]]، برای تاکید به جایگاه بلند [[عدالت اقتصادی]] در فروش به [[میزان]] و پیمانه از دیدگاه [[قرآن]] است. این که کسی به نام [[عدالت]]، ریشه عدالت را بزند و یا به نام [[حقوق بشر]]، حقوق بشر را ریشه کن کند یا به عنوان پیمانه و ترازو، ریشه [[عدالت قسطی]] یا همان عدالت ملموس را بخشکاند، فریبی بزرگ است که جز عذاب [[خوار]] کننده و هلاک کننده [[دنیا]] و عذاب [[آخرتی]] [[دوزخ]] و [[آتش]] آن نمی‌تواند، [[کیفر]] و [[مجازات]] چنین عملی باشد. <ref>شعراء، آیات ۱۸۱ تا ۱۸۹ و نیز هود، آیات ۸۴ تا ۹۵</ref>

البته [[خداوند]] به همین اندازه بسنده نکرده، بلکه افزون بر [[حرمت]] و [[گناه]] و [[عذاب‌های دنیوی]] و [[اخروی]]، نگاهی [[حقوقی]] نیز به مسئله کم‌فروشی داشته و هرگونه [[تصرف در اموال]] به دست آمده از راه کم‌فروشی را [[حرام]] دانسته است. <ref>نساء، آیات ۲۹ و ۳۰</ref>

[[امام باقر]]{{ع}} در [[حدیثی]]، [[بخس]] و کم‌فروشی را از مصادیق [[باطل]] معرفی کرده و [[اجازه]] نمی‌دهد تا [[مالی]] که از طریق کم‌فروشی به دست می‌‌آید مجاز به [[تصرف]] باشد. <ref>مجمع البیان، ج ۳ و ۴، ص۵۹ و نیز تفسیر نور الثقلین، ج۱، ص۴۷۲، حدیث ۱۹۸</ref>

بر این اساس، کم‌فروشی [[معامله]] باطل و غیرصحیح است و موجب انتقال [[مال]] از شخصی به شخص دیگر نمی‌شود و هرگونه تصرفات در این مال، باطل و غیرمشروع خواهد بود.

اما علت این که خداوند چنین [[سخت‌گیری]] نسبت به کم‌فروشی و کم فروشان به عمل می‌‌آورد، به خاطر خروج از عدالت عمومی است که مبنای [[آفرینش]] است. افزون بر این که دست یابی [[انسان]] به [[فلسفه]] و [[هدف]] و [[حکمت آفرینش]] هستی و خود، تنها در [[سایه]] [[عدالت فراگیر]] و عمومی و کلی خواهد بود. اما کم‌فروشی موجب می‌‌شود تا این عدالت فراهم نیاید و از میان برود و [[هدف آفرینش]] نیز به تبع آن مورد [[غفلت]] قرار گیرد و نادیده گرفته شود.

از نظر [[قرآن]]، کم‌فروشی عامل مهمی در [[محرومیت]] [[انسان]] از [[رحمت]] خداوندی می‌‌شود. کسی که بر خلاف اصل [[حاکم]] بر هستی یعنی [[عدالت]] می‌‌رود و با [[میزان]] و ترازو به [[فریب]] میزان و ترازو می‌‌رود و با کم‌گذاری از جنس، [[ارزش]] و اعتبار عدالت و میزان را زیر سؤال می‌‌برد، نمی‌تواند تحت رحمت خداوندی قرار گیرد، بلکه مستحق [[نفرین]] و [[لعن]] [[ابدی]] خداوند در [[دنیا]] و [[آخرت]] است. <ref>هود، آیات ۸۴ تا ۹۵</ref>

در همین آیات به خوبی روشن می‌‌شود که کم‌فروشی، خیر و [[ارزش‌ها]] را از جامعه می‌‌برد و جامعه را با ارزش‌ها [[دشمن]] می‌‌کند. شما در نظر بگیرید که کسی با [[حقوق بشر]]، تمام حقوق بشر را لگدمال کند و با [[شعار]] [[آزادی]] تمام آزادی‌های [[بشر]] را از میان بردارد. وقتی کسی شعار آزادی و عدالت و [[حق]] و میزان بدهد و بخواهد با میزان، علیه میزان و با عدالت به [[جنگ]] عدالت برود، موجبات تهی شدن ارزش‌ها از ارزش می‌‌شود و [[مردم]] را نسبت به این مسایل دشمن می‌‌سازد و یک ارزش را با [[بازی]] خودش به [[ضدارزش]] تبدیل می‌‌کند. از این رو [[خشم الهی]] را سبب می‌‌شود؛ چراکه خیر و ارزش‌ها را از جامعه زدوده است.