بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مقام معصوم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اجتباء الهی در قرآن]] - [[اجتباء الهی در فقه سیاسی]] - [[مقام اجتباء الهی]]| پرسش مرتبط = }} | {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = مقام معصوم | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اجتباء الهی در قرآن]] - [[اجتباء الهی در فقه سیاسی]] - [[مقام اجتباء الهی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
== معناشناسی == | |||
واژه [[اجتبا]] بهمعنای جمع کردن و "گردآوری" است<ref>لسانالعرب، ج۲، ص۱۷۴؛ الصحاح، ج۶، ص۹۷؛ ترتیبالعین، ص۱۲۶.</ref>؛ بدین سبب حوض را که محلّ گردآوری [[آب]] است، [[جابیه]]، و [[خراج]] را که از اطراف و اکناف گردآوری میشود، مَجْبی نامیدهاند<ref>النهایه، ج۱، ص۲۳۱؛ ترتیب العین، ص۱۲۶.</ref>. از آنجا که باب افتعال بر قصد و [[اختیار]] دلالت میکند میتوان [[اجتبا]] را بهمعنای [[اختیار]] کردن شیء برای گردآوری و [[رهایی]] بخشیدن آن از تشتّت و پراکندگی دانست<ref> التّحقیق، ج۲، ص۵۳.</ref>. [[اجتبا]] و [[برگزیدن]] [[بنده]] از ناحیه [[خداوند]] بهمعنای اختصاص دادن او به فیضهای خاص [[الهی]] است که نتیجه آن حاصل شدن انواع [[نعمتها]] برای او، بدون هیچگونه [[سعی]] و تلاشی است و این موهبت تنها برای [[پیامبران]] و صدیقان و [[شهدا]] خواهد بود<ref> مفردات، ص۱۸۶، "جبی"؛ دائرةالفرائد، ج۵، ص۴۱.</ref>.<ref>[[حسن رضایی| رضایی، حسن]]، [[اجتبا (مقاله)|مقاله «اجتبا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۱۱۶ - ۱۲۰.</ref> | |||
== | == اجتباء در قرآن == | ||
در [[قرآن کریم]]، مشتقّات "جبی" ۱۲ بار بهکار رفته که ۱۰ مورد آن به بحث «[[اجتبا]]» مربوط است. در موارد یادشده، به جز یک مورد که بهمعنای لغوی [[اجتبا]] {{متن قرآن|وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِآيَةٍ قَالُواْ لَوْلاَ اجْتَبَيْتَهَا}}<ref>و چون برای آنان آیهای (دلخواه آنان) نیاوردهای میگویند: چرا خود آیهای برنگزیدی؟؛ سوره اعراف، آیه ۲۰۳.</ref>. ارتباط دارد، به [[حقیقت]] [[اجتبا]] "معنای مصطلح آن" همراه با [[علم به تأویل]] [[احادیث]]<ref>سوره انعام، آیه ۱۲.</ref> و [[هدایت]]<ref>سوره نحل، آیه ۱۲۱؛ سوره انعام، آیه ۸۷.</ref> و [[صلاح]]<ref>سوره قلم، آیه ۵۰.</ref> و [[علم به غیب]]<ref>سوره آل عمران، آیه ۱۷۹.</ref> و نفی حرج<ref>سوره حج، آیه ۷۸.</ref> اشاره شده است<ref>[[حسن رضایی| رضایی، حسن]]، [[اجتبا (مقاله)|مقاله «اجتبا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۱۱۶ - ۱۲۰.</ref>. | |||
از | == [[حقیقت]] [[اجتبا]] == | ||
همانگونه که از [[تأمّل]] در معنای لغوی و اصطلاحی [[اجتبا]] بهدست میآید و نیز دقّت در موارد کاربرد آن در [[قرآن]] مؤیّد است، [[حقیقت]] [[اجتبا]] آن است که [[خداوند]]، [[بنده]] خود را برگزیند و وی را از هرگونه تشتّت و تفرّق و [[سرگردانی]] و [[تمایل]] به جوانب گوناگون و متضادّ [[رهایی]] بخشد؛ آنگاه او را بهسوی خود متمایل و راه هدایت و [[رستگاری]] را برایش فراهم آورد<ref> المیزان، ج۱۱، ص۷۹.</ref>. از آنچه گفته شد، روشن میشود که [[تفسیر]] [[اجتبا]] به مطلق [[برگزیدن]]، درست نیست؛ زیرا [[گزینش]]، معنایی است که ما آن را از صیغه افتعال که بر قصد و [[اختیار]] دلالت دارد، استفاده میکنیم و به مادّه [[اجتبا]] اختصاص ندارد؛ بلکه معنای مزبور را از هر مادّهای که به باب افتعال برده شود میتوان فهمید. بلی میتوان گفت: شخصی که مُجْتَبی است، او را برای اختصاص به [[مقام اجتبا]] یا جهت کارهای خطیری چون [[رسالت]] و [[امامت]] و [[ولایت]] برمیگزینند<ref>مجمعالبیان، ج ۳، ص۵۱۱؛ التبیان، ج ۹، ص۱۵۱.</ref>؛ ولی باید توجّه داشت که [[برگزیدن]] اوّل، سابق بر [[اجتبا]] یا همراه آن است و [[برگزیدن]] بعدی، متفرِّع بر [[اجتبا]] خواهد بود<ref>[[حسن رضایی| رضایی، حسن]]، [[اجتبا (مقاله)|مقاله «اجتبا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۱۱۶ ـ ۱۲۰.</ref>. | |||
== اجتبا | == [[اجتبا]] و [[هدایت]] == | ||
[[خداوند]] درباره شماری از [[پیامبران]] میفرماید: ما آنها را [[اجتبا]]، و به راه راست هدایتشان کردیم: {{متن قرآن|وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ }}. آمدن [[اجتبا]] همراه [[هدایت]] بهویژه پیش از [[هدایت]]، گویای این نکته است که بین اجتبا و [[هدایت]]، رابطه علّی و معلولی برقرار است و نیز تقدّم ذکری: {{متن قرآن|اجْتَبَيْنَاهُمْ}} بر {{متن قرآن|هَدَيْنَاهُمْ}} بر زمینهساز بودن [[اجتبا]] برای [[هدایت]] دلالت دارد<ref>المیزان، ج۷، ص۲۴۶ـ۲۴۷.</ref>. گویا [[خدای متعال]] خواسته است بگوید: ما [[پیامبران]] یادشده را از [[سرگردانی]] میان کثرات و [[تمایل]] و رکون به مظاهر خلقیّة [[نجات]] داده و آنها را بهسوی خود متمایل ساخته و به [[صراط مستقیم]] هدایتشان کردهایم<ref> المیزان، ج۷، ص۲۴۷.</ref>.<ref>[[حسن رضایی| رضایی، حسن]]، [[اجتبا (مقاله)|مقاله «اجتبا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲]]، ص ۱۱۶ - ۱۲۰.</ref> | |||
{{ | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
| خط ۳۱: | خط ۲۳: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:000056.jpg|22px]] [[حسن رضایی| رضایی، حسن]]، [[اجتبا (مقاله)|مقاله «اجتبا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۲''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||