توحید عملی: تفاوت میان نسخه‌ها

کسانی که فقط [[خدا]] را معبود خویش می‌دانند، در برابر موجوداتی چون [[خورشید و ماه]] که با همه [[عظمت]] و حشمتشان در وجود و بقا به [[اراده خدا]] وابسته‌اند و از خود هیچ ندارند و [[مطیع]] و فرمانبر اویند [[سجده]] و اظهار [[ذلت]] و [[خضوع]] و کرنش نمی‌کنند. [[خشوع]] و [[خضوع]] ویژه خدایی است که شب و روز و [[خورشید و ماه]] را آفریده است: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ}}<ref> و از نشانه‌های او شب و روز و خورشید و ماه است، به خورشید و ماه سجده نبرید و به خداوندی که آنها را آفریده است سجده برید اگر او را می‌پرستید؛ سوره فصلت، آیه: ۳۷.</ref> [[مشرکان]] [[گمان]] می‌کردند که با [[سجده]] برای اینها نزد [[خدا]] [[قرب]] و [[منزلت]] می‌یابند و [[خدا]] برای تنبه می‌فرماید: اگر غرض شما از این [[سجده]] نزدیکی به [[حق]] و [[عبادت]] اوست، این کار را نکنید، بلکه مرا [[سجده]] کنید که آفریننده و [[پروردگار]] آنهایم<ref>مخزن العرفان، ج ۱۱، ص ۳۳۴.</ref>. جمله {{متن قرآن|إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ}} اشاره دارد که اگر می‌خواهید [[خدا]] را [[عبادت]] کنید، غیر را کنار نهید و کسی را در [[عبادت]] او شریک نسازید، زیرا [[عبادت]] [[خدا]] با [[عبادت]] غیر جمع نمی‌شود<ref>نمونه، ج ۲۰، ص ۲۹۱.</ref>. برخی با توجه به [[تأویل]] و معنای [[باطنی]]، "[[شمس]]" و "قمر" را [[پیامبر]] {{صل}} و [[جانشین]] یا [[جانشینان]] او {{عم}} یا [[عقل]] و [[نفس]] اعم از جزئی و کلی و نیز هر معلّم و متعلّمی دانسته و سپس ناروایی [[سجده]] بر همه آنها را از [[آیه]] مزبور [[استنباط]] کرده‌اند<ref>بیان السعاده، ج ۴، ص ۳۸.</ref><ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>.

کسی که فقط [[خدا]] را [[عبادت]] می‌کند، نمی‌تواند نعمت‌هایی را که [[خداوند]] به او ارزانی داشته به طور دلخواه به کار گرفته، [[رضایت]] یا کراهت [[خدا]] را در به‌کارگیری آنها در نظر نداشته باشد، بلکه چنین کسی باید در برابر [[نعمت‌های الهی]] [[شکر]] گزارده و از آنها در راهی بهره جوید که سزاوار است و [[رضای خدا]] در آن است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُواْ لِلَّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ }}<ref> هان ای مؤمنان! از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم بخورید و خداوند را سپاس بگزارید اگر تنها او را می‌پرستید؛ سوره بقره، آیه:۱۷۲.</ref> بنابر روایتی، کمترین چیزی که [[خداوند]] در برابر [[نعمت‌ها]] از [[بندگان]] خویش می‌خواهد این است که [[نعمت]] را در [[معصیت]] به کار نگیرند و این نکته‌ای است که باید مورد توجه صاحبان [[جاه]] و [[ثروت]] باشد و امکاناتی را که در اختیارشان قرار گرفته در راه [[کبر]]، [[طغیان]] و لذت‌های [[نامشروع]] صرف نکنند<ref>الکاشف، ج ۱، ص ۲۶۴.</ref> بنابر روایتی دیگر، [[شکر نعمت]] این است که از [[حرام]] اجتناب شود<ref>مواهب الرحمن، ج ۲، ص ۳۰۵.</ref>. برخی [[مفسران]] نیز تأکید کرده‌اند که [[بندگی خدا]] جز به [[حقیقت]] [[شکر]] یعنی صرف [[نعمت‌ها]] در آنچه مورد رضای خداست، تمام نمی‌گردد<ref>تفسیر اثنی عشری، ج ۱، ص ۳۱۵؛ کنز الدقائق، ج ۲، ص ۲۱۸.</ref> و تنها [[شکر زبانی]] کافی نیست<ref>تفسیر خسروی، ج ۱، ص ۲۱۹.</ref>. برخی ذیل [[آیه]] ۱۱۴ سوره نحل که مانند [[آیه]] ۱۷۲ سوره بقره [[توحید عبادی]] را به [[شکرگزاری]] در برابر [[نعمت]] ها پیوند داده است: {{متن قرآن|فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلالاً طَيِّبًا وَاشْكُرُواْ نِعْمَتَ اللَّهِ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ‏}}<ref> پس، از آنچه خداوند روزی شما کرده است حلال و پاکیزه بخورید و نعمت خداوند را سپاس بگزارید اگر تنها او را می‌پرستید؛ سوره نحل، آیه: ۱۱۴.</ref> [[عبادت]] را دارای انواع بسیاری دانسته اند؛ از جمله آنکه [[آدمی]] هنگام استفاده از [[نعمت‌ها]] [[خدا]] را یاد کند و با [[شکر زبانی]] و این احساس که [[نعمت‌ها]] از خداست و نیز با ممارست عملی، در محقق ساختن [[هدف]] بزرگی که در پس [[نعمت]] است، [[حق]] سپاسگزاری را به جای آورد. بدین‌سان، [[شکرگزاری]] با [[پرستش]] پیوند می‌خورد، چنان که کفران قولی و عملی در برابر [[نعمت‌ها]] به کفرورزی ارتباط می‌یابد<ref>من وحی القرآن، ج ۱۳، ص ۳۱۳.</ref><ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>.