تطیر در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

تطیّر بر وزن تفعّل از ریشه «ط ـ ی ـ ر» به معنای مطلق فال<ref>صبح الاعشی، ج‌۱، ص‌۳۹۹.</ref> یا فال بدزدن و شوم دانستن است<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>. کاربرد نخستین این واژه در فال بدزدن و شوم دانستن بر اثر پرواز یا [[مشاهده]] پرندگان بوده<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>، سپس بر مطلق شوم بودن و فال بدزدن، بر اثر هر چیزی حاصل شود، اطلاق شده است<ref>مفردات، ص‌۵۲۸، «طیر»؛ سفینة البحار، ج‌۲، ص‌۱۰۲؛ التحریر‌و التنویر، ج‌۲۲، ص‌۳۶۲.</ref>. برخی، مفهوم این واژه را مطلق [[سوءظن]] و توقع [[بلا]] دانسته‌اند<ref>دائرة‌المعارف الشیعیه، ج‌۱۱، ص‌۴۲۹.</ref>. برخی نیز با [[اذعان]] به [[غلبه]] کاربرد این واژه در شوم دانستن، مفهوم اصلی تطیر را اعم از بدشگون دانستن و فال [[نیک]] زدن دانسته‌اند<ref>التحریر و التنویر، ج‌۹، ص‌۶۵ ـ ۶۶.</ref>. واژگان «طَیْرَه»<ref>فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱ ـ ۲۶۲؛ ترتیب العین، ج‌۷، ص‌۴۴۷.</ref> و «طَیْر»<ref>الصحاح، ج‌۲، ص‌۷۲۷، «طیر».</ref> از همین ریشه، همچنین الفاظی چون تشاؤم، شوم و نحوست نیز به معنای فال بدزدن و شوم دانستن آمده‌اند<ref>ترتیب‌العین، ج۳، ص۱۴۴،«نحس»؛ الافعال، ج۳، ص۲۳۷.</ref>. کلمه طائر نیز که اسم فاعل از همین ریشه است به معنی شانس و [[بخت]]<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref> یا کنایه از شوم بودن به کار رفته است. [[راز]] این کاربرد، نامگذاری تطیر است به نام سبب آنکه پرنده است<ref>تاج العروس، ج‌۷، ص‌۱۵۴، «طیر».</ref>. واژه تطیر سه بار و در قالب واژگان {{متن قرآن|تَطَيَّرْنَا}}<ref>{{متن قرآن|قَالُوٓا۟ إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِن لَّمْ تَنتَهُوا۟ لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ}} «گفتند: ما به شما فال بد می‌زنیم، اگر دست نکشید، سنگسارتان خواهیم کرد و از ما به شما عذابی دردناک خواهد رسید» سوره یس، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن|ٱطَّيَّرْنَا}}<ref>{{متن قرآن|قَالُوا۟ ٱطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَـٰٓئِرُكُمْ عِندَ ٱللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تُفْتَنُونَ}} «گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷.</ref> و {{متن قرآن|يَطَّيَّرُوا۟}}<ref>{{متن قرآن|فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَـٰذِهِۦ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا طَـٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}} «پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref> در [[قرآن]] آمده و در هر سه مورد به فال بدزدن و شوم دانستن [[تفسیر]] شده‌است<ref>حاشیه شیخ زاده، ج‌۴، ص‌۲۷۸.</ref>. در آیاتی دیگر نیز به موضوع تطیر بدون استفاده از واژه آن اشاره شده است.<ref>{{متن قرآن|أَيْنَمَا تَكُونُوا۟ يُدْرِككُّمُ ٱلْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِى بُرُوجٍۢ مُّشَيَّدَةٍۢ وَإِن تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِكَ قُلْ كُلٌّۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ فَمَالِ هَـٰٓؤُلَآءِ ٱلْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا}} «هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را دریابند» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref> این [[آیات]]، بدشگون و شوم پنداشتن [[مؤمنان]] و [[پیامبران]] و فال بدزدن [[کافران]] به ایشان را گزارش کرده، ضمن [[جاهل]] خواندن تطیرکنندگان<ref>{{متن قرآن|فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَـٰذِهِۦ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا طَـٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}} «پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref>، در پاسخ به این ادعا و حربه ایشان، با به کاربردن شکل اسم فاعلی این واژه در سه جای [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|قَالُوا۟ ٱطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَـٰٓئِرُكُمْ عِندَ ٱللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تُفْتَنُونَ}} «گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷. {{متن قرآن|قَالُوا۟ طَـٰٓئِرُكُم مَّعَكُمْ أَئِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ مُّسْرِفُونَ}} «گفتند: فال بدتان با خودتان است؛ آیا چون پندتان دهند (باز فال بد می‌زنید)؟ بلکه شما گروهی گزافکارید» سوره یس، آیه ۱۹. {{متن قرآن|وَكُلَّ إِنسَـٰنٍ أَلْزَمْنَـٰهُ طَـٰٓئِرَهُۥ فِى عُنُقِهِۦ وَنُخْرِجُ لَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ كِتَـٰبًۭا يَلْقَىٰهُ مَنشُورًا}} «و کارنگاشت هر انسانی را به گردن وی بربسته‌ایم و روز رستخیز برای او کارنامه‌ای برمی‌آوریم که آن را برگشوده می‌بیند» سوره اسراء، آیه ۱۳.</ref> [[شومی]] را به خود [[کافران]] نسبت داده یا هرگونه تأثیری در [[جهان هستی]] از جمله شومی تنها در [[اختیار]] و [[قدرت خداوند]] شمرده شده است.<ref>[[حمیده عبداللهی|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷، ص ۵۹۲.</ref>