←جاری شدن چشمه از سنگ
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
===جاری شدن چشمه از سنگ=== | ===جاری شدن چشمه از سنگ=== | ||
هنگامی که بنی اسرائیل از نبود آب و [[تشنگی]] در بیابان شکوه کردند، | هنگامی که بنی اسرائیل از نبود آب و [[تشنگی]] در بیابان شکوه کردند،<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۴۳۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۲۳۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۳، ص۹۴.</ref> [[حضرت موسی]]{{ع}} در پی درخواست آب از [[خدا]] و با [[هدایت]] [[وحی الهی]]، عصای خود را بر سنگ کوبید و ۱۲ چشمه به تعداد ۱۲ [[قبیله]] بنی اسرائیل جاری شد که همگی از آن [[سیراب]] شدند: {{متن قرآن|وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ}}<ref>«و آنان را به دوازده سبط که هر یک امتی بود بخش کردیم و چون قوم موسی از وی آب خواستند به موسی وحی کردیم که با چوبدست خود به (آن) سنگ بزن! و دوازده چشمه از آن فرا جوشید هر گروهی آبشخور خویش بازشناخت، و ابر را بر آنان سایهبان کردیم و بر آنها ترانگبین و بلدرچین فرو فرستادیم (و گفتیم:) از چیزهای پاکیزهای که روزیتان کردهایم بخورید و آنان به ما ستم نورزیدند که بر خویشتن ستم میکردند» سوره اعراف، آیه ۱۶۰.</ref>، {{متن قرآن|وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی برای مردم خود در پی آب بود و گفتیم: با چوبدست خود به سنگ فرو کوب آنگاه دوازده چشمه از آن فرا جوشید؛ (چنانکه) هر دستهای از مردم آبشخور خویش را باز میشناخت؛ از روزی خداوند بخورید و بنوشید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره بقره، آیه ۶۰.</ref> به [[اعتقاد]] اغلب [[مفسران]] نخستینی چون [[ابن عباس]]، سدی، [[مجاهد]]، [[قتاده]]، [[ابن زید]]<ref>نک: جامع البیان، ج ۱، ص۴۳۸ - ۴۳۹؛ التبیان، ج ۱، ص۲۶۹.</ref> و مفسران متأخر [[شیعه]]<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۲۲۵؛ الصافی، ج ۱، ص۱۳۶؛ ج ۲، ص۲۴۵؛ المیزان، ج ۶، ص۲۲۶.</ref> و [[سنی]]،<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۴۳۸ - ۴۳۹؛ التفسیر الکبیر، ج ۳، ص۹۴؛ تفسیر بغوی، ج ۲، ص۱۷۳.</ref> جاری شدن چشمههای یاد شده نیز در [[زمان]] [[سرگردانی]] آنان بوده است. البته چنان که برخی نیز گفتهاند، در [[آیه]] دلیلی بر دیدگاه یاد شده وجود ندارد؛<ref>التفسیر الکبیر، ج ۳، ص۹۵؛ الکشاف، ج ۱، ص۱۴۴؛ تفسیر ابی السعود، ج ۱، ص۱۰۵.</ref> اما قراین پیشگفته نشان میدهند که در [[وادی تیه]] بوده است. | ||
افزون بر [[نعمتها]] و [[معجزات]] یاد شده، امور شگفتآور و [[افسانه]] گونی هم از دوران [[تیه]] گزارش شدهاند؛ پوسیده و چرکین نشدن لباسهای [[بنی اسرائیل]]، | افزون بر [[نعمتها]] و [[معجزات]] یاد شده، امور شگفتآور و [[افسانه]] گونی هم از دوران [[تیه]] گزارش شدهاند؛ پوسیده و چرکین نشدن لباسهای [[بنی اسرائیل]]،<ref>نک: جامع البیان، ج ۱، ص۴۲۴ - ۴۲۵؛ التبیان، ج ۱، ص۲۶۹؛ مجمع البیان، ج ۳، ص۳۰۹.</ref> بلند نشدن مو و ناخن آنان، تولد [[کودکان]] همراه با نوعی [[پوشش]] به عنوان [[لباس]] و بزرگ شدن آن به موازات [[رشد]] آنها<ref>نک: جوامع الجامع، ج ۱، ص۴۹۱؛ جامع البیان، ج ۱، ص۴۲۴ - ۴۲۵؛ الکشاف، ج ۱، ص۶۲۳.</ref> و [[هدایت]] [[قوم]] به وسیله [[ستونی از نور]] در شبها از این قبیلاند.<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۴۲۵؛ الکشاف، ج ۱، ص۶۲۳؛ تفسیر ابی السعود، ج ۳، ص۲۵.</ref> هرچند [[قرآن]] در [[نفی]] و [[اثبات]] گزارشهای یاد شده سخنی نگفته و [[تاریخ]] [[زندگی]] بنی اسرائیل به ویژه [[دوران حضور]] [[حضرت موسی]]{{ع}} هم آکنده از رخدادهای شگفت انگیز و [[خارق عادت]] است، به نظر میرسد چنین [[باور]] [[تاریخی]] بیشتر بازتابی از [[تفسیر]] یاد شده از [[تحریم]] [[تکوینی]] (سرگردانی و [[حرکت]] در مسیری معین و محدود) و پرسشهای برخاسته از آن است؛ به این معنا که بنی اسرائیل در طول ۴۰ سال و بدون ارتباط با هیچ قوم و [[قبیله]] و [[شهر]] و [[آبادی]] ای چگونه لباسهای مورد نیاز خود را تأمین میکردند؟.<ref>[[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[تیه (مقاله)|مقاله «تیه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref> | ||
===[[مرگ]] [[موسی]] و [[هارون]]{{ع}}=== | ===[[مرگ]] [[موسی]] و [[هارون]]{{ع}}=== | ||
بیشتر (۱) [[مفسران شیعه]] (۲) و [[سنی]] (۳) هماهنگ با گزارش [[تورات]] (۴) و با پذیرش دیدگاه [[ابن عباس]] (۵) [[معتقد]] به حضور و مرگ موسی و هارون{{ع}} در دوران [[تیه]] هستند. این دیدگاه از سوی پاره ای از [[احادیث]] منسوب به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{عم}} نیز [[تأیید]] شده است.(۶) در مقابل، برخی چون زجّاج با استناد به [[نفرین]] موسی{{ع}} ([[مائده]] / ۵، ۲۶) و [[تفسیر]] آن به درخواست جدایی از [[بنی اسرائیل]] و نیز با اشاره به [[عذاب]] بودن دوران تیه و معذب نشدن [[پیامبران]]، [[اعتقاد]] به حضور آن دو در تیه را برنتابیدهاند.(۷) در پاسخ این [[استدلال]]، بر تفسیرِ دیگری که برای نفرین موسی{{ع}} گفتهاند تأکید شده است و اینکه [[تحمل]] دوران تیه همانند خنک شدن [[آتش]] بر ابراهیم{{ع}} برای موسی و هارون{{ع}}آسان و موجب ارتقای [[درجات معنوی]] آنان شد؛(۸) همچنین شماری از [[مفسران]] با پذیرش دیدگاه [[قتاده]] بر این باورند که افزون بر موسی و هارون{{ع}}، همه افراد بیرون آمده از [[مصر]] نیز در دوران تیه مردند و تنها [[یوشع]] و کالب زنده مانده، همراه [[نسل]] جدید بنی اسرائیل به [[سرزمین مقدس]] قدم نهادند.(۹) این دیدگاه همان گزارش تورات است که برخی با اعتقاد به مرگ بیشتر و نه همه افراد یاد شده، آن را نپذیرفتهاند.(۱۰) [[قرآن]] هرچند در این باره گزارشی ندارد، بر اساس ظاهر برخی [[آیات]] (بقره / ۲، ۵۸ ـ ۵۹؛ [[اعراف]] / ۷، ۱۶۱) در کنار [[تفسیر]] [[مفسران]] از آن میتوان گفت که همه افراد آمده از [[مصر]] در [[تیه]] نمردند و گروهی از آنان وارد [[سرزمین مقدس]] شدند. (<= [[باب حطّه]]) البته [[هویت]] [[تاریخی]] و [[دینی]] یکسانی که [[قرآن]] برای همه نسلهای [[بنی اسرائیل]] ترسیم کرده و با مخاطب قرار دادن [[یهودیان]] [[عصر نزول]]، به [[نعمت]] و [[لغزشها]] و [[انحرافات]] نسلهای پیشین آنان اشاره میکند، مطلب یاد شده را به چالش میکشد. (نک: بقره / ۲، ۴۰ ـ ۶۵) | بیشتر (۱) [[مفسران شیعه]] (۲) و [[سنی]] (۳) هماهنگ با گزارش [[تورات]] (۴) و با پذیرش دیدگاه [[ابن عباس]] (۵) [[معتقد]] به حضور و مرگ موسی و هارون{{ع}} در دوران [[تیه]] هستند. این دیدگاه از سوی پاره ای از [[احادیث]] منسوب به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{عم}} نیز [[تأیید]] شده است.(۶) در مقابل، برخی چون زجّاج با استناد به [[نفرین]] موسی{{ع}} ([[مائده]] / ۵، ۲۶) و [[تفسیر]] آن به درخواست جدایی از [[بنی اسرائیل]] و نیز با اشاره به [[عذاب]] بودن دوران تیه و معذب نشدن [[پیامبران]]، [[اعتقاد]] به حضور آن دو در تیه را برنتابیدهاند.(۷) در پاسخ این [[استدلال]]، بر تفسیرِ دیگری که برای نفرین موسی{{ع}} گفتهاند تأکید شده است و اینکه [[تحمل]] دوران تیه همانند خنک شدن [[آتش]] بر ابراهیم{{ع}} برای موسی و هارون{{ع}}آسان و موجب ارتقای [[درجات معنوی]] آنان شد؛(۸) همچنین شماری از [[مفسران]] با پذیرش دیدگاه [[قتاده]] بر این باورند که افزون بر موسی و هارون{{ع}}، همه افراد بیرون آمده از [[مصر]] نیز در دوران تیه مردند و تنها [[یوشع]] و کالب زنده مانده، همراه [[نسل]] جدید بنی اسرائیل به [[سرزمین مقدس]] قدم نهادند.(۹) این دیدگاه همان گزارش تورات است که برخی با اعتقاد به مرگ بیشتر و نه همه افراد یاد شده، آن را نپذیرفتهاند.(۱۰) [[قرآن]] هرچند در این باره گزارشی ندارد، بر اساس ظاهر برخی [[آیات]] (بقره / ۲، ۵۸ ـ ۵۹؛ [[اعراف]] / ۷، ۱۶۱) در کنار [[تفسیر]] [[مفسران]] از آن میتوان گفت که همه افراد آمده از [[مصر]] در [[تیه]] نمردند و گروهی از آنان وارد [[سرزمین مقدس]] شدند. (<= [[باب حطّه]]) البته [[هویت]] [[تاریخی]] و [[دینی]] یکسانی که [[قرآن]] برای همه نسلهای [[بنی اسرائیل]] ترسیم کرده و با مخاطب قرار دادن [[یهودیان]] [[عصر نزول]]، به [[نعمت]] و [[لغزشها]] و [[انحرافات]] نسلهای پیشین آنان اشاره میکند، مطلب یاد شده را به چالش میکشد. (نک: بقره / ۲، ۴۰ ـ ۶۵) | ||