حجیت سیره معصوم: تفاوت میان نسخه‌ها

حجیت سیره معصوم (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۷

۹٬۱۴۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۴

←‏جستارهای وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۵۳

ویرایش

@@ خط ۵۱: / خط ۵۱: @@
 در [[توقیع]] [[حضرت قائم]] در پاسخ به ابن ابی [[غانم]] آمده است: {{متن حدیث|وَ فِي ابْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} لِي أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۳، ص۱۷۸-۱۸۰.</ref>: در [[دختر رسول خدا]] {{صل}} برای من اسوۀ نیکویی است؛ یعنی مانند زهرا {{س}} [[سختی‌ها]] را [[تحمل]] می‌کنم.<ref>[[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۸۵.</ref>
+==[[حجیت]] و اعتبار [[سیره]]==
+پیش از هر بحثی در باب سیره، این [[پرسش]] شایان توجه است که آیا به [[طور]] کلی [[رفتار پیامبر]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} دارای حجیت، [[سندیت]] و اعتبار است؟
+برای روشن شدن بحث به دو نکته باید توجه کرد: نخست آنکه واژه «[[حجت]]» در [[علم]] [[منطق]] و اصول معانی گوناگونی دارد؛ در اینجا، مقصود معنای لغوی آن بوده و عبارت است از: «هر امر معتبری که سندیت دارد و [[پیروی]] از آن لازم است». نکته دوم آنکه مقصود از سیره در این مبحث، [[رفتار]] صادر شده از [[معصوم]]{{عم}} است، نه نقل و حکایت آن در [[حدیث]] و [[تاریخ]]. بر این اساس سؤال این است که چه دلیلی بر اعتبار و سندیت رفتار [[معصومان]]{{عم}} و [[ضرورت]] پیروی از سیره آنان وجود دارد؟
+چنان که پیش‌تر اشاره شد، در [[علم اصول]] و حدیث به این نکته تصریح شده که: [[سنّت]] عبارت است از گفتار، رفتار و تقریر معصومان{{عم}}؛ و [[ادله]] [[اثبات]] سندیت و اعتبار [[سنت]] به چند گروه تقسیم می‌شود:
+#ادله‌ای که دلالت بر اعتبار گفتار آنان دارد؛ مانند [[آیات]] و [[روایات]] [[وجوب]] [[اطاعت از پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} که ظهور در پیروی و [[فرمانبری]] از سخنان آنان دارد؛ مانند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید» سوره نساء، آیه ۵۹؛ و نیز: {{متن قرآن|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا}} «هر که از پیامبر فرمانبرداری کند بی‌گمان از خداوند فرمان برده است و هر که رو گرداند (بگو بگرداند) ما تو را مراقب آنان نفرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۸۰؛ {{متن قرآن|وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}} «و از خداوند و فرستاده (او) پیروی کنید باشد که بر شما بخشایش آورند» سوره آل عمران، آیه ۱۳۲؛ {{متن قرآن|يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ}} «خداوند شب و روز را برمی‌گرداند، بی‌گمان در این پندی برای دیده‌وران است» سوره نور، آیه ۴۴؛ {{متن قرآن|وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ}} «و نماز را بپا دارید و زکات را بپردازید و از پیامبر فرمان برید باشد که بر شما بخشایش آورند» سوره نور، آیه ۵۶؛ {{متن قرآن|لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}} «پیامبر را میان خویش چنان فرا نخوانید که یکدیگر را فرا می‌خوانید؛ بی‌گمان خداوند کسانی از شما را که در پناه کسان دیگر، پنهانی بیرون می‌آیند می‌شناسد پس کسانی که از فرمان وی سرمی‌پیچند از اینکه به آنان آزمونی یا عذابی دردناک رسد باید بپرهیزند» سوره نور، آیه ۶۳؛ {{متن قرآن|مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}} «آنچه خداوند از (دارایی‌های) اهل این شهرها بر پیامبرش (به غنیمت) بازگرداند از آن خداوند و پیامبر و خویشاوند و یتیمان و مستمندان و در راه مانده است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه پیامبر به شما می‌دهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز می‌دارد دست بکشید و از خداوند پروا کنید که خداوند، سخت کیفر است» سوره حشر، آیه ۷.</ref>.
+#ادله‌ای که دلالت بر اعتبار [[رفتار]] آنان دارد؛ مانند [[آیه]] {{متن قرآن|لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}}<ref>«بی‌گمان فرستاده خداوند برای شما نمونه‌ای نیکوست» سوره احزاب، آیه ۲۱.</ref>. البته بنابر این [[تفسیر]] که «[[اسوه]]» به معنای [[الگوی رفتاری]] باشد.
+#[[ادله]] و شواهدی که اطلاق دارد و اعتبار داشتن سخن و عمل آنان را می‌رساند؛ مانند دلیل «[[عصمت]]»؛ زیرا مصونیت کلی آنان از [[گناه]] و [[خطا]]، هرگونه سخن و عمل آنان را [[حجیت]] و اعتبار می‌بخشد.
+در این میان دلیل‌های دوم و سوم بر حجیت [[رفتار]] و [[سیره پیامبر]]{{صل}} دلالت دارد، اما در مورد [[سیره اهل بیت]]{{عم}} هم به آیاتی از [[قرآن کریم]] نظیر: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> استناد شده است. افزون بر آن،[[ اخبار متواتر]] [[پیامبر]]{{صل}} مانند [[حدیث ثقلین]]<ref>{{متن حدیث|عَنْ رَسُولِ اللَّهِ‌{{صل}}: إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي فَتَمَسَّكُوا بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا أَبَداً}}؛ متقی هندی، المرشد الی کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۱۳، ص۶۴.</ref> نیز این نکته را [[اثبات]] می‌کند.
+بنابراین، به استناد شواهد و قرائن و [[ادله]] [[کلامی]]، [[قرآنی]] و [[حدیثی]]،[[ سنت]] [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} و نیز [[اهل بیت]]{{عم}} به [[طور]] کلی و [[سیره عملی]] آنان به طور خاص، دارای حجیت و اعتبار است.
+این مبحث دامنه گسترده‌ای دارد و جایگاه آن [[علم اصول]] است؛ از این‌رو از بسط [[کلام]] و نقد و بررسی می‌گذریم و آن را به جای مناسب خود را می‌گذاریم<ref>ر.ک: اشقر، محمد سلیمان، افعال الرسول{{صل}} و دلالته علی الاحکام الشرعیة، ج۱، فصل سوم و نیز کتاب جامع احادیث الشیعه، ج۱.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده|حسینی‌زاده]] و [[محمد داوودی|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۱۶.</ref>.
 == جستارهای وابسته ==