بحث:امام در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

بحث:امام در لغت (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۵

۱۹٬۶۸۵ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۹ اوت ۲۰۲۴

۱۳۰٬۲۶۲

ویرایش

@@ خط ۵۴: / خط ۵۴: @@
 و مراد از [[امامت]] در این مقام همین معنای دوّم است. پس مطلق ریاست من حیث هی، دخالت در امامت ندارد، بلکه امامت ریاست کلیه است به دو قید: یکی این که از جانب [[خداوند]] کرامت شود، و دوّم این که به عنوان خلافت و جانشینی از [[پیامبر]] باشد<ref>[[سید  قاسم علی‌احمدی|علی‌احمدی، سید  قاسم]]، [[حقانیت در اوج مظلومیت ج۱ (کتاب)|حقانیت در اوج مظلومیت ج۱]]، ص ۲۵.</ref>.
+==معنای اصطلاحی==
+در [[تعریف امامت]] گفته‌اند: {{عربی|الإمامه هی الریاسه العامه خلافهً عن رسول الله{{صل}} فی أمور الدین و الدنیا بحیث یجب اتّباعه علی کافّه الأمّه}}؛ امامت عبارت است از ریاست و [[پیشوایی]] بر تمام [[خلق]] در تمام [[امور دینی]] و [[دنیایی]] ایشان به [[نیابت]] و جانشینی از پیامبر{{صل}}، و [[اطاعت]] و [[پیروی]] [[امام]] بر همه [[امّت]]، [[واجب]] و لازم است.
+آنچه در تعریف بالا آمد، [[مورد اتفاق]] بین [[شیعه]] و [[سنّی]]<ref>لازم به تذکّر است که: سنّی که معنای لغوی‌اش «تابع سنّت» است، به این معنی جز ائمّه{{عم}} و پیروان ایشان سنّی نیستند، و به معنی ثانوی اسمی و عَلَمی مراد از سنّی پیروان مکتب سقیفه و طرفداران خلفای غاصب می‌باشند و اطلاقش به این معنا بر ائمه{{عم}} و پیروان ایشان غلط است و در ابتدای ظهور اسلام، کلمه سنّی - به این معنا - وجود نداشت، سنّی به کسی می‌گفتند که به سنّت رسول خدا{{صل}} عمل کند، بعدها این لغت را برای گروهی به کار بردند که بر علیه شیعه گام بر می‌دارند، و اوج بروز این عنوان از زمان متوکّل عبّاسی است و هر جا در بیان علمای شیعه لفظ «سنّی» یا «اهل سنّت» یا «اهل تسنّن» ذکر شود، مقصود همین معنای عَلَمی و مخالف با شیعه است وگرنه، اگر منظور از سنّی، پای بندی به سنّت پیامبر{{صل}} باشد، شیعه از همه کس به این اسم سزاوارتر است و آنها هرگز به سیره و سنّت پیامبر{{صل}} پای بند نبودند، و با این حال، چون در اخبار و روایات از آنها این تعبیر دیده نشده بلکه به «عامّه و مخالفین و اهل خلاف و»... نامیده شده‌اند، هر گاه در این کتاب گفته ایم: «مخالفین» و «اهل خلاف» و «عامّه» و... مقصود ما همین گروهی هستند که خود را سنّی و اهل سنّت نامیده‌اند.</ref> است و برای [[امامت]] در کلمات علمای عامّه تعریف‌های متعددی بیان شده است از جمله:
+# {{عربی|الإمامه رئاسه عامّه فی أمور الدین و الدنیا}}<ref>المواقف، ص۳۴۵.</ref>.
+# {{عربی|الإمامه خلافه الرسول فی إقامه الدین، بحیث یجب اتّباعه علی کافه الأمه}}<ref>المواقف، ص۳۴۵.</ref>.
+# {{عربی|الإمامه نیابه عن صاحب الشریعه فی حفظ الدین و سیاسه الدنیا}}<ref>مقدمه ابن خلدون، ص۱۹۱.</ref>.
+# {{عربی|الإمامه هی خلافه الرسول فی إقامه الدین و حفظ حوزه الملّه بحیث یجب اتّباعه علی کافّه الأمّه}}<ref>دلائل الصدق، ج۴، ص۲۰۸؛ التعریف للفضل بن روز بهان الأشعری. ترجمه‌اش این است: «امامت از نظر اشاعره همان جانشینی رسول خداست در راه به پا داشتن دین و اجرای قوانین آن و نگهداری و دفاع از سرزمین‌های اسلامی، و پیروی و اطاعت از امام بر تمام مسلمانان لازم و واجب است». لازم به تذکّر است که اکثر مخالفین، چه در گذشته و چه در حال حاضر، در اعتقادات اشعری می‌باشند. قاضی فضل بن روز بهان که از متعصّب‌ترین طوائف عامّه و از اشاعره است، می‌نویسد: {{عربی|الإمامه عند الأشاعره هی خلافه الرّسول فی إقامه الدین و حفظ حوزه الملّه بحیث یجب اتّباعه علی کافّه الاُمّه}}.</ref>.
+امّا بر خلاف [[مخالفین]]، [[شیعیان]] امور دیگری مانند [[عصمت]] و [[افضلیت]] (در [[علم]] و [[تقوی]] و [[شجاعت]] و [[حلم]] و [[سخاوت]] و [[عبادت]] و...) را در [[امام]] لازم می‌دانند و امامت را از [[اصول دین]] و [[نصب امام]] را بر [[خداوند]] لازم می‌دانند.
+بهترین تعریف «امامت» در نزد [[شیعه]] این است که گفته شود: {{عربی|إنّها رئاسه عامه إلهیه، و الخلافه الکلیه الإلهیّه الّتی من آثارها الإماره والخلافه الظاهریّه....}}. به بیان دیگر: {{عربی|الإمام هو الانسان الکامل الإلهی العالم بجمیع ما یحتاج إلیه النّاس فی تعیین مصالحهم و مضارهم، الأمین علی أحکام الله و أسراره، المعصوم من الذنوب و الخطایا، المرتبط بالمبدأ الأعلی، الصراط المستقیم، الحجه علی عباده...}}؛ [[امام]] [[انسانی]] است کامل و [[الهی]] که به جمیع آن چه [[مردم]] در تعیین [[مصالح]] و مفاسدشان به آن احتیاج دارند عالم است، [[منصوب از جانب خداوند]] و [[امین]] بر [[احکام خدا]] و [[معصوم]] از [[گناه]] و [[اشتباه]]، مرتبط به [[مبدأ اعلا]] و [[صراط مستقیم]] و [[حجّت]] بر [[بندگان]] و [[مرجع]] [[علمی]] برای حلّ تمام معضلات و [[مشکلات]] و [[تفسیر]] مجملات، [[واجب الاطاعه]] و التبعیه و... .
+و آنچه در [[تعریف امامت]] ذکر کردند که: «[[ریاست عامّه]] در امور [[دین]] و دنیاست» تعریف جامع نیست، بلکه شأنی از [[شئون امام]] است، در این [[مقام]] مولای ما [[حضرت امام رضا]]{{ع}} فرموده‌اند: {{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ أَجَلُّ قَدْراً وَ أَعْظَمُ شَأْناً وَ أَعْلَى مَكَاناً وَ أَمْنَعُ جَانِباً وَ أَبْعَدُ غَوْراً مِنْ أَنْ يَبْلُغَهَا النَّاسُ بِعُقُولِهِمْ أَوْ يَنَالُوهَا بِآرَائِهِمْ أَوْ يُقِيمُوا إِمَاماً بِاخْتِيَارِهِمْ... الْإِمَامُ وَاحِدُ دَهْرِهِ لَا يُدَانِيهِ أَحَدٌ وَ لَا يُعَادِلُهُ عَالِمٌ وَ لَا يُوجَدُ مِنْهُ بَدَلٌ وَ لَا لَهُ مِثْلٌ وَ لَا نَظِيرٌ مَخْصُوصٌ بِالْفَضْلِ كُلِّهِ مِنْ غَيْرِ طَلَبٍ مِنْهُ لَهُ وَ لَا اكْتِسَابٍ بَلِ اخْتِصَاصٌ مِنَ الْمُفْضِلِ الْوَهَّابِ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَبْلُغُ مَعْرِفَةَ الْإِمَامِ أَوْ يُمْكِنُهُ اخْتِيَارُهُ هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ ضَلَّتِ الْعُقُولُ وَ تَاهَتِ الْحُلُومُ وَ حَارَتِ الْأَلْبَابُ وَ خَسَأَتِ الْعُيُونُ وَ تَصَاغَرَتِ الْعُظَمَاءُ وَ تَحَيَّرَتِ الْحُكَمَاءُ وَ تَقَاصَرَتِ الْحُلَمَاءُ وَ حَصِرَتِ الْخُطَبَاءُ وَ جَهِلَتِ الْأَلِبَّاءُ وَ كَلَّتِ الشُّعَرَاءُ وَ عَجَزَتِ الْأُدَبَاءُ وَ عَيِيَتِ الْبُلَغَاءُ عَنْ وَصْفِ شَأْنٍ مِنْ شَأْنِهِ أَوْ فَضِيلَةٍ مِنْ فَضَائِلِهِ وَ أَقَرَّتْ بِالْعَجْزِ وَ التَّقْصِيرِ وَ كَيْفَ يُوصَفُ بِكُلِّهِ أَوْ يُنْعَتُ بِكُنْهِهِ أَوْ يُفْهَمُ شَيْ‌ءٌ مِنْ أَمْرِهِ أَوْ يُوجَدُ مَنْ يَقُومُ مَقَامَهُ وَ يُغْنِي غِنَاهُ لَا كَيْفَ وَ أَنَّى وَ هُوَ بِحَيْثُ النَّجْمُ مِنْ يَدِ الْمُتَنَاوِلِينَ وَ وَصْفِ الْوَاصِفِينَ فَأَيْنَ الِاخْتِيَارُ مِنْ هَذَا وَ أَيْنَ الْعُقُولُ عَنْ هَذَا وَ أَيْنَ يُوجَدُ مِثْلُ هَذَا...؟}}.
+قدر و منزلتِ [[امامت]] بالاتر و [[شأن]] آن اعظم و مکان آن فراتر و جانب آن منیع‌تر، و فرو رفتن به کُنه آن دورتر از آن است که [[مردم]] به [[عقول]] ناقص خود به آن برسند، یا به آرای مختلف خویش آن را [[درک]] کنند...؛ [[امام]] یگانه دهر است که احدی به [[مقام]] او نرسد و هیچ عالمی با او برابر نشود و او را بدل و [[جایگزینی]] نباشد و مانند و مثل و نظیر ندارد، به تمام [[فضیلت‌ها]] اختصاص یافته بدون آنکه خود او در طلبش رفته و به دست آورده باشد، بلکه امتیازی است که [[خدا]] به فضل و [[بخشش]] به او [[عنایت]] فرموده است. پس کیست که به کُنه [[معرفت امام]] برسد یا [[انتخاب امام]] او را ممکن شود؟! هیهات، هیهات، [[عقل‌ها]] همه در مورد امام [[گمراه]] و پریشان و خِرَدها همه سرگردان و حیران و دیده‌ها از [[مشاهده]] او عاجز و گریزان و بزرگان در [[ادراک]] ذاتش همچون طفل و [[حکما]] در [[فهم]] صفاتش سرگشته و حیران و [[خِرَد]] [[اهل]] [[خرد]] از رسیدن به کنهش نارسا و زبان خطباء از وصف جلالش [[درمانده]] و [[خردمندان]] در [[مدح]] جمالش جُهّال و شعرا در تعریف صفات کمالش لال و اُدبا و بُلغا از وصف شأنی از [[شؤون امام]] عاجز و [[ناتوان]] و در بیان فضیلتی از فضائلش به عجز و [[قصور]] معترفند، چگونه ممکن است تمام اوصاف و [[حقیقت]] امام را بیان کرد یا چیزی از امر امام را فهمید؟ چگونه ممکن است کسی در جای او نشیند و به امر امامت [[قیام]] نماید؟ و چگونه می‌توان به [[شناخت امام]] دست یافت و او را توصیف کرد و حال آنکه مقام او بالاتر است از آنکه دست آرزومندی به او رسد، و شأن او والاتر است از آنکه کسی بتواند او را بستاید. چه کسی تواند که چنین کسی را بر گزیند؟ و [[عقول]] کجا به این مرتبه پی می‌برند؟ و چنین کسی را در کجا بیابند؟ آیا [[گمان]] دارید که در غیر [[آل محمّد]] یافت می‌شود؟<ref>اصول کافی، ج۱، ص۱۹۸، انتشارات اسلامیه، باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، حدیث ۱.</ref>.
+تعریف مذکور {{عربی|الریاسه العامه خلافه عن رسول الله{{صل}} فی امور الدین و الدنیا}} که از مسلّمات طرفین است، مشتمل بر الفاظی است که در اصطلاح، جنس و فصل معنی [[امامت]] است.
+{{عربی|الریاسه العامه}} به منزله جنس است و شامل تمام ریاست‌های [[حقّ]] و [[باطل]] می‌شود و با قید «خلافه عن الرّسول» [[ریاست]] حقی که از سوی [[خداوند]] و بدون واسطه است، مانند ریاست انبیای [[اولوالعزم]] و غیر [[اولی العزم]] خارج می‌شود. البته تعدادی از [[انبیا]] از جانب خداوند، [[خلیفه]] و [[امام]] نیز بوده‌اند، مانند [[حضرت آدم]]{{ع}} و [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و [[حضرت داود]]{{ع}}<ref>خداوند متعال حضرت ابراهیم{{ع}} را با دو حکم جداگانه به نبوّت و امامت برگزید، و بسیاری از انبیاء امام نبوده‌اند مانند پیامبران زمان حضرت ابراهیم و حضرت موسی{{ع}} که تحت فرمان و نفوذ آن دو پیامبر قرار داشتند. مجلسی اول در لوامع صاحبقرانی، ج۸، ص۶۷۳ می‌نویسد: «بنا بر اصطلاح آیات و احادیث میان نبوّت و امامت عموم و خصوص من وجه است، ماده اجتماع، حضرت پیامبر ما و حضرت ابراهیم و حضرت موسی{{عم}}، و امامت بدون نبوّت، ائمّه معصومین ما{{عم}}، و نبوت بدون امامت در حضرت عیسی»... شیخ طوسی در الرسائل العشر، رساله فی الفرق بین النبیّ و الإمام، ص۱۰۹ - ۱۱۴، این بحث را مطرح نموده است، فلاحظ.</ref>، ولی این [[مقام]] به [[نیابت از رسول]] نبوده است.
+مراد از {{عربی|اُمور الدین و الدنیا}} یا {{عربی|إقامه الدین و حفظ حوزه الملّه بحیث یجب اتّباعه علی کافّه الاُمّه}} به پا داشتن [[دین]] و [[اجرای قوانین]] آن و [[حفظ]] و نگهداری و [[دفاع]] از [[سرزمین‌های اسلامی]] طبق [[قانون]] [[شریعت الهی]] است که بر طبق [[مصلحت دینی]] و [[حفظ نظام]] نوع [[مسلمین]] باشد، یعنی در تمام امور از [[عبادات]] و [[معاملات]] و اصول دیانات بر طبق آنچه از [[پیامبر]]{{صل}} رسیده عمل نماید؛ چون [[دین]] عبارت است از تمام آنچه در اصول و [[فروع]] از پیامبر{{صل}} رسیده است.
+از عجایب این است که تعریف مذکور برای [[امامت]]، میان ما و مخالفانِ ما، مورد اتّفاق است، امّا هیچ یک از [[خلفا]] و امامانی که [[مخالفین]] به امامت شان قائلند، به آنچه در این تعریف آمده، متّصف نیستند؛ زیرا «[[ریاست]] در امور دین و اقامه آن» بر [[معرفت]] و [[علم]] به تمام امور دین توقّف دارد، و [[جهل]] به [[شریعت]] و لو به بعض آن حتّی در کمترین حدّ، موجب انهدام دین است؛ بلکه إقامه دین و [[حفظ]] حوزه مسلمین برای [[خلیفه]]، ممکن نخواهد بود مگر با علم و احاطه او به تمام آنچه [[مخلوقات]] به آن احتیاج دارند، و با علم به جمیع لغات و زبان‌های مختلف تا بتواند از عهده [[الزام]] و [[احتجاجات]] هر طائفه‌ای بر آید.
+مخالفین بر خلاف توصیفات خود، عالم بودن [[امام]] به تمام امور دین را در امام شرط نمی‌دانند، و مدّعی هم نیستند که خلفا و [[امامان]] شان به همه امور دین عالم بوده‌اند.
+همچنین «ریاست در امور دین و اقامه آن» بر [[عدالت]] و [[معصوم بودن امام]] از هر [[خطا]] و [[لغزش]] توقّف دارد؛ زیرا احتمال [[سهو]] و خطا و [[فسق]] و [[گناه]] - در فروج و دماء و [[اموال مسلمین]] و در [[واجبات]] و [[محرّمات الهی]] - با اقامه و بر پا نمودن دین منافات دارد<ref>بلکه به مقتضای این تعریف مورد اتفاق که اقامه دین منوط به وجود خلیفه است باید خلیفه، قادر بر اظهار معجزات باهرات باشد، وگرنه، موجب اضمحلال دین خواهد بود. پس اگر یکی از طوائف مخالف، بر خلیفه احتجاج کند که: اگر دین شما بر حق است و تو خلیفه پیامبر می‌باشی، پس آیه و معجزه ای اظهار کن همانند خلفاء و اوصیاء انبیاء سابق تا شاهد و گواه بر حقانیت دین شما و دلیل بر خلیفه بودن تو از جانب پیامبر باشد، باید قادر بر آن باشد.</ref>.
+عامّه [[عادل]] بودن [[امام]] را شرط نمی‌دانند، چنان که شارح مقاصد می‌گوید: یکی از اسباب [[انعقاد خلافت]]، [[قهر و غلبه]] است و هر که به قهر و غلبه و بدون [[بیعت]] متصدّی [[امامت]] شود، اگر چه [[فاسق]] یا [[جاهل]] باشد، [[خلافت]] برای او منعقد می‌شود<ref>شرح المقاصد، ج۲، ص۲۷۲، و لاحظ أیضا: الشافی فی الإمامه، ج۱، ص۶؛ الغدیر، ج۷، ص۱۳۶ - ۱۳۹. قال فی معالم المدرستین، ج۱، ص۱۹۸: {{عربی|قال جماهیر أهل السنه من الفقهاء و المحدّثین و المتکلّمین: لا ینعزل بالفسق والظلم و تعطیل الحقوق و لا یخلع و لا یجوز الخروج علیه بذلک.... ثم ذکر مصادر ذلک فلاحظ}}.</ref>.
+چنان که {{عربی|یجب اتّباعه علی کافّه الامّه}} که در تعریف آمده، مستلزم [[علم]] [[خلیفه]] به تمام آنچه [[پیامبر]]{{صل}} آورده و [[عدالت]] و [[عصمت]] او است؛ چون [[وجوب اطاعت]] تمام [[امت]] - که در میان آنها صاحبان [[عقل]] و [[دانش]] و [[بصیرت]] و [[تقوی]] و عدالت وجود دارند - از [[رئیس]] و خلیفه جاهل به [[احکام خدا]] و جاهل به اصول و [[فروع]] آن، و همچنین [[متابعت]] کردن شان از [[اهل]] [[لغزش]] و [[خطا]] و صاحب شکوک و [[شبهات]] و [[ظالم]] و [[جائر]]، از اقبح [[قبایح]] است که هیچ عاقلی آن را تجویز نخواهد کرد، بلکه تجویز آن از اسباب [[استهزاء]] و مضحکه [[شرع]] و [[دین]] خواهد بود.
+مخفی نیست که [[صدق]] تعریف مورد اتّفاق [[خاصه]] و [[عامه]] برای امامت و خلافت، بر [[امامان دوازده گانه]]، ظاهر و واضح است و جامع افراد و مانع اغیار هم هست و به هیچ وجه، بر خلفای عامه صادق نیست<ref>[[سید  قاسم علی‌احمدی|علی‌احمدی، سید  قاسم]]، [[حقانیت در اوج مظلومیت ج۱ (کتاب)|حقانیت در اوج مظلومیت ج۱]]، ص ۲۶-۳۲.</ref>.
 == پانویس ==
 {{پانویس}}