←ویژگیهای سیره معصوم
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
#'''[[تفسیر]] و [[تبیین قرآن]]''': همانگونه که گفته شد، سیره معصومین{{عم}} برخاسته از [[اراده خدا]] و مطابق با [[قرآن]] است؛ از این رو [[شناخت]] صحیح سیره آنان، به فهم قرآن کمک میکند. به خصوص سیره [[پیامبر اسلام]]{{صل}} که بسیاری از اسباب و [[شأن]] نزولهای [[آیات قرآن]] را تشکیل میدهد و [[درک]] معنای واقعی آنان قرآن را آسان میگرداند. به عنوان نمونه، زمانی که [[آیه]] [[وجوب]] [[نماز]]، {{متن قرآن|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي}}<ref>«و نماز را برای یادکرد من بپا دار» سوره طه، آیه ۱۴.</ref> نازل شد، [[مردم]] شیوه [[نماز خواندن]] را نمیدانستند. [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|صَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي}}<ref>بحارالانوار، ج۸۵، ص۱۷۹.</ref>؛ «اینگونه که من نماز میگذارم، نماز به جای آورید». همچنین [[سیره امام علی]]{{ع}} در برخی موارد، شأن نزول آیات قرآن را بازگو میکند؛ چنان که [[مفسران]] گفتهاند [[شأن نزول آیه]] {{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ}}<ref>«و از مردم کسی است که در به دست آوردن خشنودی خداوند از جان میگذرد و خداوند به بندگان مهربان است» سوره بقره، آیه ۲۰۷.</ref> رفتار علی{{ع}} در «[[لیلة المبیت]]» بوده است که در بستر پیامبر{{صل}} خوابید»<ref>المیزان، ج۲، ص۹۹ و ۱۰۰.</ref>. مفسران [[عقیده]] دارند که برخی از [[آیات]] [[سوره]] «[[انسان]]»<ref>{{متن قرآن|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا * وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا}} «به پیمان خود وفا میکنند و از روزی میهراسند که شرّ آن همهگیر است * و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر میدهند» سوره انسان، آیه ۷-۸.</ref> درباره [[نذر]] علی{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} است که طعام خود را سه [[روز]] پشت سرهم به هنگام [[افطار]]، به [[مسکین]] و [[یتیم]] و [[اسیر]] بخشیدند<ref>المیزان، ج۲۰، ص۱۳۲.</ref>. بنابراین، [[سیره]] و [[رفتار]] [[معصومین]]{{عم}} [[مفسر]] و بیانگر [[قرآن کریم]] است و با [[شناخت]] آن میتوان به [[حقیقت]] مفاهیم [[قرآن]] بهتر پی برد و معنای واقعی [[کلام خداوند]] را فهمید. | #'''[[تفسیر]] و [[تبیین قرآن]]''': همانگونه که گفته شد، سیره معصومین{{عم}} برخاسته از [[اراده خدا]] و مطابق با [[قرآن]] است؛ از این رو [[شناخت]] صحیح سیره آنان، به فهم قرآن کمک میکند. به خصوص سیره [[پیامبر اسلام]]{{صل}} که بسیاری از اسباب و [[شأن]] نزولهای [[آیات قرآن]] را تشکیل میدهد و [[درک]] معنای واقعی آنان قرآن را آسان میگرداند. به عنوان نمونه، زمانی که [[آیه]] [[وجوب]] [[نماز]]، {{متن قرآن|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي}}<ref>«و نماز را برای یادکرد من بپا دار» سوره طه، آیه ۱۴.</ref> نازل شد، [[مردم]] شیوه [[نماز خواندن]] را نمیدانستند. [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|صَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي}}<ref>بحارالانوار، ج۸۵، ص۱۷۹.</ref>؛ «اینگونه که من نماز میگذارم، نماز به جای آورید». همچنین [[سیره امام علی]]{{ع}} در برخی موارد، شأن نزول آیات قرآن را بازگو میکند؛ چنان که [[مفسران]] گفتهاند [[شأن نزول آیه]] {{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ}}<ref>«و از مردم کسی است که در به دست آوردن خشنودی خداوند از جان میگذرد و خداوند به بندگان مهربان است» سوره بقره، آیه ۲۰۷.</ref> رفتار علی{{ع}} در «[[لیلة المبیت]]» بوده است که در بستر پیامبر{{صل}} خوابید»<ref>المیزان، ج۲، ص۹۹ و ۱۰۰.</ref>. مفسران [[عقیده]] دارند که برخی از [[آیات]] [[سوره]] «[[انسان]]»<ref>{{متن قرآن|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا * وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا}} «به پیمان خود وفا میکنند و از روزی میهراسند که شرّ آن همهگیر است * و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر میدهند» سوره انسان، آیه ۷-۸.</ref> درباره [[نذر]] علی{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} است که طعام خود را سه [[روز]] پشت سرهم به هنگام [[افطار]]، به [[مسکین]] و [[یتیم]] و [[اسیر]] بخشیدند<ref>المیزان، ج۲۰، ص۱۳۲.</ref>. بنابراین، [[سیره]] و [[رفتار]] [[معصومین]]{{عم}} [[مفسر]] و بیانگر [[قرآن کریم]] است و با [[شناخت]] آن میتوان به [[حقیقت]] مفاهیم [[قرآن]] بهتر پی برد و معنای واقعی [[کلام خداوند]] را فهمید. | ||
#'''ارائه ارزشهای اسلامی''': [[سیره معصومین]]{{عم}} در واقع تجسم عملی ارزشهای اسلامی و کاربست آن در عمل و [[رفتار فردی]] و [[اجتماعی]] است. عملکرد [[پیامبر]]{{صل}} و [[اهل بیت]]{{عم}} تجلی [[دستورات]] و [[احکام اسلام]] است که در قالب عمل و رفتار عینی در معرض دید علاقهمندان به ارزشهای دینی قرار گرفته است. آنچه در باب خصوصیات سیره آن بزرگواران ذکر شد، این مطلب را به [[اثبات]] میرساند که گفتار و رفتار آنان، تبلور عینی [[معارف اسلامی]] است که در قرآن کریم وجود دارند. اگر [[انسان]] به رفتار آن [[اولیای الهی]] توجه کند، افزون بر شناخت [[ارزشها]]، نحوه عملیاتی کردن آنها را نیز به دست خواهد آورد؛ چراکه معصومین{{عم}} بر [[تربیت]] عملی، بیش از تربیت زبانی تأکید داشتند و همواره [[مردم]] را با رفتارشان به خوبیها [[دعوت]] میکردند. [[امام صادق]]{{ع}} به دیگران توصیه میکردند: {{متن حدیث|كُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ بِأَعْمَالِكُمْ، وَ لَا تَكُونُوا دُعَاةً بِأَلْسِنَتِكُمْ}}<ref>بحار الانوار، ج۵، ص۱۹۸.</ref>؛ «با [[کردار]] و رفتارتان مردم را به [[حق]] دعوت کنید، نه فقط با زبانتان». بنابراین، گذشته از قرآن و [[احادیث اسلامی]] که منبع اصلی [[معارف دینی]] هستند، سیره عملی معصومین{{عم}} نیز بیانگر ارزشهای [[اسلام]] در تمام زمینههاست. رفتار آنها در حوزههای مختلف [[زندگی]] و برخورد آنان با دیگران در محیط خانوده و [[جامعه]] با تک تک افراد، هم بایدهای [[اسلامی]] و هم چگونگی عمل به آن بایدها را نشان میدهد. از این روی، میتوان یکی از ویژگیهای [[سیره پیامبر]]{{صل}} و اهل بیت{{عم}} را ارائه ارزشهای اسلامی دانست. رفتار آنها چیزی جز عمل به ارزشهای اسلامی نبوده است. | #'''ارائه ارزشهای اسلامی''': [[سیره معصومین]]{{عم}} در واقع تجسم عملی ارزشهای اسلامی و کاربست آن در عمل و [[رفتار فردی]] و [[اجتماعی]] است. عملکرد [[پیامبر]]{{صل}} و [[اهل بیت]]{{عم}} تجلی [[دستورات]] و [[احکام اسلام]] است که در قالب عمل و رفتار عینی در معرض دید علاقهمندان به ارزشهای دینی قرار گرفته است. آنچه در باب خصوصیات سیره آن بزرگواران ذکر شد، این مطلب را به [[اثبات]] میرساند که گفتار و رفتار آنان، تبلور عینی [[معارف اسلامی]] است که در قرآن کریم وجود دارند. اگر [[انسان]] به رفتار آن [[اولیای الهی]] توجه کند، افزون بر شناخت [[ارزشها]]، نحوه عملیاتی کردن آنها را نیز به دست خواهد آورد؛ چراکه معصومین{{عم}} بر [[تربیت]] عملی، بیش از تربیت زبانی تأکید داشتند و همواره [[مردم]] را با رفتارشان به خوبیها [[دعوت]] میکردند. [[امام صادق]]{{ع}} به دیگران توصیه میکردند: {{متن حدیث|كُونُوا دُعَاةَ النَّاسِ بِأَعْمَالِكُمْ، وَ لَا تَكُونُوا دُعَاةً بِأَلْسِنَتِكُمْ}}<ref>بحار الانوار، ج۵، ص۱۹۸.</ref>؛ «با [[کردار]] و رفتارتان مردم را به [[حق]] دعوت کنید، نه فقط با زبانتان». بنابراین، گذشته از قرآن و [[احادیث اسلامی]] که منبع اصلی [[معارف دینی]] هستند، سیره عملی معصومین{{عم}} نیز بیانگر ارزشهای [[اسلام]] در تمام زمینههاست. رفتار آنها در حوزههای مختلف [[زندگی]] و برخورد آنان با دیگران در محیط خانوده و [[جامعه]] با تک تک افراد، هم بایدهای [[اسلامی]] و هم چگونگی عمل به آن بایدها را نشان میدهد. از این روی، میتوان یکی از ویژگیهای [[سیره پیامبر]]{{صل}} و اهل بیت{{عم}} را ارائه ارزشهای اسلامی دانست. رفتار آنها چیزی جز عمل به ارزشهای اسلامی نبوده است. | ||
#'''[[جامعیت]] و شمول''': از ویژگیهای مهم [[سیره معصومین]]{{عم}} جامعیت و فراگیری دامنه آن است. [[سیره پیامبر]]{{صل}} و [[اهل بیت]]{{عم}} همه شئون زندگی فردی و [[اجتماعی]] [[انسان]] را [[پوشش]] میدهد و هیچ گوشهای از زوایای [[حیات آدمی]]، بیرون از دامنه [[سیره]] | #'''[[جامعیت]] و شمول''': از ویژگیهای مهم [[سیره معصومین]]{{عم}} جامعیت و فراگیری دامنه آن است. [[سیره پیامبر]]{{صل}} و [[اهل بیت]]{{عم}} همه شئون زندگی فردی و [[اجتماعی]] [[انسان]] را [[پوشش]] میدهد و هیچ گوشهای از زوایای [[حیات آدمی]]، بیرون از دامنه [[سیره]] قرار نمیگیرد. جامعیت، غیر از عمیق بودن است؛ زیرا عمق، وصف عمودی و جامعیت، صفتی پهنایی است که گستره سیره را نشان میدهد. بر اساس این ویژگی، ابعاد مختلف [[زندگی]] انسان اعم از بعد [[دینی]]، [[اخلاقی]]، [[تربیتی]]، اجتماعی، [[اقتصادی]] و امثال آن، مشمول سیره است و در هر زمینه میتوان شواهدی از [[سیره اخلاقی]] و تربیتی آن بزرگواران به دست آورد و به علاقمندان عرضه داشت. [[امام علی]]{{ع}} در این باره میفرماید: «برای تو کافی است که راه و رسم [[زندگی پیامبر اسلام]]{{صل}} را [[اطاعت]] نمایی تا راهنمای خوبی در [[شناخت]] بدیها و عیبهای [[دنیا]] و رسواییها و زشتیهای آن برای تو باشد»<ref>{{متن حدیث|لَقَدْ كَانَ فِي رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} كَافٍ لَكَ فِي الْأُسْوَةِ وَ دَلِيلٌ لَكَ عَلَى ذَمِّ الدُّنْيَا وَ عَيْبِهَا وَ كَثْرَةِ مَخَازِيهَا وَ مَسَاوِيهَا}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۶۰.</ref>. علی{{ع}} در این گفتار، شخص [[پیامبر]]{{صل}} را به عنوان الگوی جامع زندگی معرفی کرده و [[تأسی]] به سیره آن حضرت را در شناخت بدیها و خوبیهای دنیا و همه شئونات زندگی کافی دانسته است؛ یعنی وجود [[رسول الله]]{{صل}} برای [[آموختن]] ارزشهای دینی و [[انسانی]] کافی است و نیاز به الگوهای دیگر ندارد. [[شخصیت]] [[رسول خدا]]{{صل}} یک الگوی همیشه زنده و جاوید است که در طول [[تاریخ]]، یگانه [[رهبر]] و پیشوای همه [[بشریت]] به ویژه [[مسلمانان]] بوده و هست و اکنون نیز به عنوان یک [[سرمشق]] ماندگار و [[اسوه حسنه]]، فراتر از محدودیتهای [[زمان]] و مکان میدرخشد. شخصیت آن بزرگوار، منحصر به زمان خاصی نبوده و نیست، بلکه یک [[حقیقت]] فرازمان و [[جاودانی]] است که برای هر نسلی مطابق با واقعیتهای زندگی آنان تبلور پیدا میکند. [[سیره پیامبر اکرم]]{{صل}} به اقیانوس بیکرانی میماند که مملو از خوبیها و [[فضایل]] [[انسانی]] است و هرکس میتواند به اندازه [[استعداد]] و توان خود، از آن منبع جوشان کمالات الهی توشهای برگیرد. [[اهل بیت]]{{عم}} نیز مانند آن حضرت، شعاع وجودیشان به قدری گسترده و فراگیر است که در ظرف [[زمان]] و مکان نمیگنجد و برای همه [[بشریت]]، الگوهایی شایسته و [[نیکو]] هستند. | ||
هر چند خصوصیات یادشده دربارۀ ویژگیهای [[معصومین]]{{عم}}، اختصاص به [[سیره اخلاقی]] و [[تربیتی]] آن بزرگواران ندارد و [[سیره]] آنان در همه زمینهها از چنین ویژگیهایی برخوردار است، ولی احراز این خصیصهها در رفتار پیامبر{{صل}} و اهل بیت{{عم}} به لحاظ [[اخلاقی]] و تربیتی [[ارزش]] خاصی دارد. خصوصیاتی مانند منشاء [[الهی]] داشتن و مبین قرآن بودن، نقش الگویی معصومین{{عم}} را بیش از پیش برجسته میسازد. ترکیب این ویژگیها با صفات شخصیتی آن بزرگواران نظیر [[عصمت]]، [[طهارت]] ذاتی و [[علم]] بیپایان نیز به نقش اخلاقی و تربیتی ایشان میافزاید و آنان را به عنوان اسوههای جامع الهی به [[جامعه بشری]] معرفی میکند<ref>[[محمد احسانی|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۳۵.</ref>. | هر چند خصوصیات یادشده دربارۀ ویژگیهای [[معصومین]]{{عم}}، اختصاص به [[سیره اخلاقی]] و [[تربیتی]] آن بزرگواران ندارد و [[سیره]] آنان در همه زمینهها از چنین ویژگیهایی برخوردار است، ولی احراز این خصیصهها در رفتار پیامبر{{صل}} و اهل بیت{{عم}} به لحاظ [[اخلاقی]] و تربیتی [[ارزش]] خاصی دارد. خصوصیاتی مانند منشاء [[الهی]] داشتن و مبین قرآن بودن، نقش الگویی معصومین{{عم}} را بیش از پیش برجسته میسازد. ترکیب این ویژگیها با صفات شخصیتی آن بزرگواران نظیر [[عصمت]]، [[طهارت]] ذاتی و [[علم]] بیپایان نیز به نقش اخلاقی و تربیتی ایشان میافزاید و آنان را به عنوان اسوههای جامع الهی به [[جامعه بشری]] معرفی میکند<ref>[[محمد احسانی|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۳۵.</ref>. | ||