آیه اهل ذکر در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

آیه اهل ذکر در کلام اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۴

۹٬۵۸۱ بایت اضافه‌شده ، ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵

←‏پرسش مستقیم

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۲٬۰۳۴

ویرایش

@@ خط ۴۳: / خط ۴۳: @@
 ناگفته نماند که بنا بر این بیان در تبیین آیه شریفه، مسائل فراوان دیگری پیرامون مسئله [[امامت]]، از قبیل [[ضرورت تشکیل حکومت دینی]] به [[رهبری امام]] معصوم و [[ضرورت]] [[اطاعت]] امت از حضرتش در [[اداره حکومت]] و [[امتثال]] [[فرامین]] آنان در [[امور اجتماعی]] و مسائل دیگری از این قبیل قابل اثبات است که خارج از بحث فعلی ما است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۷۱.</ref>.
+==مصداق «اهل‌ذکر» از منظر [[مفسران شیعه]]==
+امین‌الاسلام [[طبرسی]] می‌نویسد:
+مقصود از «اهل‌الذکر‌» کسانی‌ هستند که به [[تاریخ]] گذشتگان آگاهی دارند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی [[اهل علم]]، بدیهی است که ذکر یعنی متذکر بودن و ضد [[سهو]] است و هر [[علمی]] از [[تذکر]] و یادآوری حاصل می‌شود. از‌ این‌ لحاظ جایز است که ذکر یعنی سبب به جای مسبب (علم) به‌کار رود. این قول رمانی، [[زجاج]] و [[ازهری]] است. [[ابن‌عباس]] و [[مجاهد]] گفته‌اند، منظور «[[اهل کتاب]]» است. یعنی اگر نمی‌دانید‌ از‌ [[اهل تورات]] و [[انجیل]] سؤال کنید، این خطاب به [[مشرکان]] است. [[ابن‌زید]] گفته است، منظور [[اهل قرآن]] است؛ زیرا ذکر یعنی [[قرآن]]، قریب به همین مضمون را، جابر و محمد بن‌ مسلم‌ از‌ [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] کرده‌اند که‌ فرمود‌: «اهل‌ ذکر ما هستیم» از نظر ایشان [[مشرکان مکه]]، مخاطب آیه هستند که [[نبوت]] [[رسول خدا]] را منکر بودند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، ج۶، ص۵۵۷‌.</ref>.
+علامه‌ طباطبایی‌ در این باره می‌نویسد:
+[[آیه شریفه]] به یک‌ اصل‌ عقلایی و [[حکم عقلی]] اشاره می‌کند و آن‌هم [[رجوع]] [[جاهل]] در هر فنی به عالم آن فن است. این یک دستور‌ تعبدی‌ نیست‌ و امر آن هم [[مولوی]] نیست که بخواهد بدون ملاک عقلی‌ به جاهل دستور مراجعه به عالم بدهد<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۹.</ref>.
+[[علامه طباطبایی]] [[معتقد]] است در این آیه‌، خطاب‌ را‌ باید عموم گرفت تا افراد راه خود را شناخته و [[اطاعت]] کنند‌. افراد‌ [[جاهل]] مانند [[مشرکان]]، به [[اهل علم]] مراجعه نموده از ایشان بپرسند و اما آگاهان به این معنا‌ مانند‌ خود‌ [[پیامبر]]{{صل}} که دیگر [[بی‌نیاز]] از سؤال هستند، بنابراین مخاطبان [[آیه]] پیامبر{{صل}} و عموم [[مردم]] هستند‌<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۵۷.</ref>.
+[[علامه طباطبایی]] در بحث [[روایی]] به [[نقل احادیث]] از [[الکافی]] و [[تفاسیر]] روایی‌ پرداخته‌ و روایاتی‌ را از این منابع نقل می‌کند که بیان می‌دارد، منظور از «[[اهل‌الذکر]]» [[اهل‌بیت]] هستند‌؛ به‌عنوان‌ نمونه می‌نویسد:
+در [[تفسیر عیاشی]] از [[محمد بن مسلم]] از [[امام باقر]]{{ع}} روایت‌ کرده‌ که‌ گفت: به [[امام]] عرض کردم مردمی که نزد ما هستند، [[فکر]] می‌کنند که مقصود‌ از‌ [[اهل ذکر]] در آیه {{متن قرآن|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ}} [[یهود]] و [[نصارا]] هستند. حضرت فرمود: اگر آنان‌ باشند‌، ایشان‌ شما را به [[دین]] خود می‌خوانند و هرگز [[حق]] مطلب را که [[حقانیت اسلام]] است را‌ به‌ شما نمی‌گویند<ref>طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۲۸۴.</ref>.
+[[آیت‌الله مکارم شیرازی]] دراین‌باره می‌نویسد:
+ذکر به‌معنای آگاهی‌ و اطلاع‌ است‌ و اهل ذکر مفهوم وسیعی دارد که همه آگاهان و [[اهل]] اطلاع را در زمینه‌های مختلف شامل‌ می‌‌شود‌ و اگر‌ بسیاری از [[مفسران]] اهل ذکر را در اینجا به‌معنای علمای [[اهل کتاب‌]] تفسیر‌ کرده‌اند نه به این معنا است که اهل ذکر مفهوم محدودی داشته باشد، بلکه در واقع‌ از‌ قبیل تطبیق کلی بر مصداق است؛ زیرا سؤال درباره [[پیامبران]] و [[رسولان]] پیشین‌ و اینکه‌ آنها مردانی از جنس [[بشر]] با برنامه‌های‌ [[تبلیغی‌]] و اجرایی‌ بودند، قاعدتاً می‌بایست از [[دانشمندان]] اهل کتاب‌ و علمای‌ یهود و نصارا سؤال شود، درست است که آنها با مشرکان در تمام جهات‌ هم‌ [[عقیده]] نبودند، ولی همگی در‌ این‌ جهت که‌ با‌ اسلام‌ [[مخالفت]] داشتند، هماهنگ بودند، بنابراین علمای‌ اهل‌ کتاب برای بیان حال [[پیامبران پیشین]] منبع خوبی برای مشرکان محسوب می‌شدند‌. از‌ نظر ایشان مخاطب آیه [[رسول خدا]]{{صل}} است‌<ref>مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۲۴۲‌.</ref>.
+علامه‌ [[جوادی آملی]] دراین‌باره می‌نویسد:
+مصداق‌ روشن‌ «[[اهل الذکر]]» در این [[آیه]] [[دانشمندان]] [[اهل کتاب]] به‌ویژه علمای [[یهود]] [[مدینه]] هستند‌ که‌ [[مشرکان]] با آنان ارتباط داشتند‌، ولی‌ اطلاق‌ آیه، همه آگاهان‌ به‌ویژه‌ [[امامان معصوم]]{{عم}} را فرا‌ می‌گیرد‌، چنان‌که [[روایات]] نیز با قطع نظر از خصوصیت مورد، و به شکل [[اولویت]] «[[اهل]] الذکر‌» را‌ بر آنان تطبیق ‌داده‌اند<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۴۴، ص۱۹۹‌.</ref>.
+با‌ توجه‌ به [[شأن نزول]] آیه‌ و همچنین قرینه تناسب [[حکم]] و موضوع و سؤال و جواب، واژه ذکر در آیه محل بحث می‌تواند به‌معنای‌ علم‌ و [[آگاهی]] باشد. چون فرض بر این‌ است‌ که‌ مشرکان‌ ناآگاه‌ [[مکه]] می‌بایست سؤال‌هایی‌ را‌ درباره ویژگی‌های [[انبیای سلف]] مطرح سازند. بنابراین «[[اهل‌الذکر]]» یعنی [[عالمان]] و [[اندیشمندان]]، کسانی که در یک رشته‌ خاص‌ تخصص‌ دارند و جانب [[انصاف]] را رعایت می‌کنند. با‌ توجه‌ به‌ اینکه‌ دستور‌ آیه‌ منحصر در [[عصر بعثت]] نیست، قطعاً «اهل کتاب» مصداق معین «اهل‌الذکر» نخواهند بود. [[روایت]] نیز اهل کتاب را به‌عنوان «اهل الذکر» رد می‌کند. [[خدای متعال]] نیز، مشرکان‌ را به اهل کتاب، ارجاع نمی‌دهد؛ زیرا اهل کتاب سخنی نمی‌گویند که به نفع [[نبوت حضرت محمد]]{{صل}} تمام شود. به‌خصوص اینکه خدای متعال آنان را به [[تحریف]] و [[کتمان]] توصیف نموده است‌. {{متن قرآن|يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ}}<ref>«کلمات را از جایگاه (راستین) آن جابه‌جا می‌کنند» سوره نساء، آیه ۴۶.</ref>. با [[عنایت]] به این مطلب منظور از «[[اهل ذکر]]» به هنگام [[نزول آیه]] همه افراد [[آگاه]] به [[تاریخ]] و سرگذشت [[پیامبران]] گذشته است که شامل افراد‌ غیر‌ اهل کتاب نیز می‌شود. با توجه به اینکه [[اهل‌بیت]]{{عم}} عالم به همه [[احکام]] و [[قرآن]] هستند و اهل ذکر هم به‌معنای عالمان و اندیشمندان است و [[روایات‌]] نیز‌ مصداق «اهل الذکر» را اهل‌بیت{{عم}} می‌داند‌، بنابراین پس از عصر نزول آیه و با حضور [[اهل بیت]]{{عم}} بدیهی است که تنها مصداق آشکار و اکمل «اهل الذکر» اهل‌بیت{{عم}} هستند. البته به هنگام‌ نزول‌ آیه مراجعه به [[اهل‌ بیت]]{{عم}} ازطرف [[مشرکان]] صورت نمی‌گیرد؛ زیرا وقتی [[سخن پیامبر]]{{صل}} را قبول ندارند، بدیهی است که سخن [[اهل بیت]]{{عم}} را نیز قبول نداشته باشند.<ref>[[محمد علی رضایی اصفهانی|رضایی اصفهانی، محمد علی]]، [[مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر (مقاله)|مرجعیت علمی اهل بیت بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر]]، ص ۷۱</ref>
 == پرسش مستقیم ==