توکل در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۲

مقدمه

راغب اصفهانی در المفردات فرموده: توکیل، اعتماد نمودن بر غیر و او را نایب خود قرار دادن است، و وکیل بر وزن فعیل، به معنای مفعول آن است. قال تعالی: ﴿وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا﴾^[۱]؛ یعنی او کافی است که امر تو را ولایت کند و معتمد تو و نایب تو باشد، و گفته می‌شود، توکل بر دو وجه است؛ یکی مانند: توکلت لفلان؛ به معنای بر او ولایت نمودم، و وجه دیگر، نظیر: وکلته فتوکل لی؛ یعنی او را وکیل نمودم، پس برایم وکالت نمود، و توکلت علیه؛ به معنای بر او اعتماد نمودم، و در بسیاری موارد، وکیل به کفیل تفسیر می‌شود، و وکیل اعم است؛ زیرا هر کفیلی وکیل است، ولی هر وکیلی کفیل نیست^[۲].

فخرالدین در مجمع البحرین فرموده: قوله: ﴿وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ﴾^[۳]، اصل در توکل، اظهار عجز و درماندگی در کار بوده و اسم آن تکلان است، و توکل علی الله، انقطاع و بریدن بنده است از همه مخلوقات به سوی خدای متعال، در آنچه که از مخلوق آرزو می‌کند، و گفته‌اند: ترک سعی و کوشش است در آنچه قدرت بشری وسعت در آن را ندارد، و فی قوله: ﴿لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ﴾^[۴]، وکیل بر شیء، عبارت از قیام به حفظ آن چیز و دفع ضرر کردن از آن است، و توکیل عبارت است از اعتماد نمودن بر شخص و او را نایب خود قرار دادن؛ از آن قبیل است، قوله: ﴿وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا﴾؛ یعنی خدای متعال کافی است که امر تو را ولایت و سرپرستی کند، و وکیل از اسمای خدای تعالی است. گفته‌اند که او کافی است، و گفته‌اند که او کفیل بر روزی بندگان است، و در حدیث آمده است: «لَوْ تَوَكَّلْتُمْ‏ عَلَى‏ اللَّهِ‏ حَقَّ‏ تَوَكُّلِهِ لَكَانَ كَذَا»؛ یعنی اگر بر خدای تعالیحق توکل او توکل کنید، چنین خواهد بود، و آن به این است که به طور قطع و یقین معلوم باشد که: لا فاعل الا الله، و هر موجودی از رزق، عطا، منع و غیر آن از جانب خدای تعالی است. پس از آن، بر وجه نیکویی، در طلب خواسته‌اش سعی و تلاش بنماید. در معانی الاخبار، «التَّوَكُّلُ‏ عَلَى‏ اللَّهِ‏»، علم به این است که مخلوق، نه یارای ضرر رساندن دارد و نه قدرت بر نفع رساندن، و نه عطا می‌کند و نه می‌تواند مانع عطا شود، و یأس و ناامیدی از جانب مردم داشتن و در عمل آن را به کاربردن. پس وقتی بنده‌ای چنین باشد، برای احدی به جز خدای متعال کار نمی‌کند، و به جز خدای متعال، نه به کسی امیدی دارد، و نه از کسی ترسی دارد، و به جز خدای تعالی، به احدی طمع ندارد. گاهی چنین گمان می‌رود که توکل، ترک کسب و ترک تلاش و کوشش در جهت تحصیل و به دست آوردن شیء مورد حاجت است، و این گمانی است جاهلانه و نابخردانه، بلکه چنین کاری گناه و حرام است، و در حدیث ابابصیر آمده است که سؤال نمود: حدِّ توکل چیست؟ فرمود: “الیقین” سؤال نمود: حدِّ یقین چیست؟ فرمود: تا زمانی که با خدای متعال است، از هیچ چیز خوف و ترسی ندارد^[۵].

در مقدمه مرآة الانوار و مشکوة الاسرار فرموده: بدان که وکیل کسی است که بر او اعتماد شود و امور به او واگذار گردد. در قاموس، در معنای وکل بالله، توکل علیه، و اتکل فرموده: تسلیم او شدن، و وکل الیه الامر؛ یعنی آن را تسلیم کرد و آن را رها نمود. پس «التَّوَكُّلُ‏ عَلَى‏ اللَّهِ‏»، انقطاع بنده است به او در جمیع آنچه آرزوی برآمدن آن را دارد؛ به این که رغبتش را از هر کسی منقطع نماید. پس از آن، مخفی نماند که پیامبر(ص) و امام معتمدی هستند که عامه امور از جانب خدای متعال و به امر او به آنان واگذار شده است، و لذا در وجوب تسلیم به او و انقطاع به سوی او و اعتماد بر او، هیچ حرفی نیست، و بالضرورة تسلیم او شدن و اعتماد بر او داشتن، در حکم تسلیم خدا شدن و اعتماد بر خدای تعالی داشتن است؛ از نظر این که او داعی از جانب خدای تعالی است. بنابراین، امکان دارد در بعضی موارد و مواضع به مناسبت، وکیل را تأویل به امام(ع) نمود^[۶].

در فرهنگ لغات فرمود: وَکْل و وُکُول؛ یعنی واگذار کردن کار خود به دیگری، تکْلَه و موال؛ یعنی عاجزی که کار را به دیگری بسپارد. وَکَل و وُکْلَه؛ یعنی مرد عاجز که کار خود را به دیگری واگذار کند. وَکِل؛ یعنی ترسو، عاجز و کودن. وَکال و وِکال؛ یعنی سستی، کودنی و کاهلی. وَکالَة و وِکالَة؛ یعنی سپردن کار به دیگری و اعتماد کردن بر او، و جمع آن وِکالات است. تُکْلان؛ یعنی اعتماد و تفویض کار. وکیل؛ نماینده شخص و آنکه در کارها به او اعتماد کنند و کار را به او بسپارند، جمع آن وُکَلاء است. مَؤْکُول، مفعول است؛ یعنی سپرده شده به دیگری، وابسته به دیگری. مُوَکِّل: آنکه برای خود وکیل بگیرد. مُوَکِّل؛ یعنی کسی که کار به او سپرده شده و عهده‌دار انجام امر، و مواظب بر آن است. توکیل، مصادر است: یعنی وکیل گرفتن و وکیل نمودن کسی ایکال؛ یعنی کار را بر عهده کسی گذاشتن. اِتِّکال؛ یعنی اعتماد کردن به کسی و کار را به عهده او گذاردن و سرنوشت را به او سپردن. توکل: تکیه کردن و اعتماد نمودن بر کسی، به عجز خود اعتراف کردن و وکیل شدن. تَوَاکُل؛ یعنی بر همدیگر اعتماد کردن و ترک کردن امر یا کار بر عهده یکدیگر^[۷].

در فرهنگ عمید در معنای وکیل فرمود: وکیل (به فتح واو و کسر کاف): گماشته، نماینده، کسی که از طرف کس دیگر برای کاری تعیین شود، نماینده‌ای که از طرف یک حزب یا جمعی از مردم انتخاب شود. وکلاء جمع آن است^[۸]. در معنای توکیل فرموده: توکیل (به فتح تاء و کسر کاف)؛ یعنی وکیل کردن، کسی را وکیل ساختن و انجام کاری را به عهده او واگذار کردن^[۹].^[۱۰]

منابع

امامی، عبدالنبی، فرهنگ قرآن

پانویس

↑ «و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره نساء، آیه ۸۱.
↑ مفردات، ص۵۶۹.
↑ «و هر که بر خدا توکل کند همو وی را بسنده است» سوره طلاق، آیه ۳.
↑ «من بر (نگهداشت) شما گمارده نیستم» سوره انعام، آیه ۶۶.
↑ مجمع البحرین، ص۴۵۹.
↑ مقدمه برهان، ص۲۲۰.
↑ ملخص المنجد و منتهی الأرب، ص۹۷۵-۹۷۶.
↑ فرهنگ عمید، ص۱۲۳۶.
↑ فرهنگ عمید، ص۴۳۰.
↑ امامی، عبدالنبی، فرهنگ قرآن ج۱، ص۴۴۶.

[1] «و خداوند (تو را) کارساز، بس» سوره نساء، آیه ۸۱.

[2] مفردات، ص۵۶۹.

[3] «و هر که بر خدا توکل کند همو وی را بسنده است» سوره طلاق، آیه ۳.

[4] «من بر (نگهداشت) شما گمارده نیستم» سوره انعام، آیه ۶۶.

[5] مجمع البحرین، ص۴۵۹.

[6] مقدمه برهان، ص۲۲۰.

[7] ملخص المنجد و منتهی الأرب، ص۹۷۵-۹۷۶.

[8] فرهنگ عمید، ص۱۲۳۶.

[9] فرهنگ عمید، ص۴۳۰.

[10] امامی، عبدالنبی، فرهنگ قرآن ج۱، ص۴۴۶.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 == مقدمه ==
-[[راغب اصفهانی]] در [[المفردات]] فرموده: توکیل، اعتماد نمودن بر غیر و او را [[نایب]] خود قرار دادن است، و [[وکیل]] بر وزن فعیل، به معنای مفعول آن است. قال تعالی: {{متن قرآن|وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}}<ref>«و خداوند (تو را) کارساز، بس» [[سوره نساء]]، آیه ۸۱.</ref>؛ یعنی او کافی است که امر تو را [[ولایت]] کند و [[معتمد]] تو و نایب تو باشد، و گفته می‌شود، توکل بر دو وجه است؛ یکی مانند: {{عربی|توکلت لفلان}}؛ به معنای بر او [[ولایت]] نمودم، و وجه دیگر، نظیر: {{عربی|وکلته فتوکل لی}}؛ یعنی او را [[وکیل]] نمودم، پس برایم [[وکالت]] نمود، و {{عربی|توکلت علیه}}؛ به معنای بر او اعتماد نمودم، و در بسیاری موارد، وکیل به کفیل [[تفسیر]] می‌شود، و وکیل اعم است؛ زیرا هر کفیلی وکیل است، ولی هر وکیلی کفیل نیست<ref>مفردات، ص۵۶۹.</ref>.
+[[راغب اصفهانی]] در [[مفردات الفاظ القرآن (کتاب)|المفردات]] فرموده: توکیل، اعتماد نمودن بر غیر و او را [[نایب]] خود قرار دادن است، و [[وکیل]] بر وزن فعیل، به معنای مفعول آن است. قال تعالی: {{متن قرآن|وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}}<ref>«و خداوند (تو را) کارساز، بس» [[سوره نساء]]، آیه ۸۱.</ref>؛ یعنی او کافی است که امر تو را [[ولایت]] کند و معتمد تو و نایب تو باشد، و گفته می‌شود، توکل بر دو وجه است؛ یکی مانند: {{عربی|توکلت لفلان}}؛ به معنای بر او [[ولایت]] نمودم، و وجه دیگر، نظیر: {{عربی|وکلته فتوکل لی}}؛ یعنی او را [[وکیل]] نمودم، پس برایم [[وکالت]] نمود، و {{عربی|توکلت علیه}}؛ به معنای بر او اعتماد نمودم، و در بسیاری موارد، وکیل به کفیل [[تفسیر]] می‌شود، و وکیل اعم است؛ زیرا هر کفیلی وکیل است، ولی هر وکیلی کفیل نیست<ref>مفردات، ص۵۶۹.</ref>.
 فخرالدین در [[مجمع البحرین]] فرموده: قوله: {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ}}<ref>«و هر که بر خدا توکل کند همو وی را بسنده است» سوره طلاق، آیه ۳.</ref>، اصل در توکل، اظهار عجز و [[درماندگی]] در کار بوده و اسم آن {{عربی|تکلان}} است، و {{عربی|توکل علی الله}}، [[انقطاع]] و بریدن [[بنده]] است از همه [[مخلوقات]] به سوی [[خدای متعال]]، در آنچه که از مخلوق [[آرزو]] می‌کند، و گفته‌اند: ترک سعی و [[کوشش]] است در آنچه [[قدرت بشری]] وسعت در آن را ندارد، و فی قوله: {{متن قرآن|لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ}}<ref>«من بر (نگهداشت) شما گمارده نیستم» سوره انعام، آیه ۶۶.</ref>، وکیل بر شیء، عبارت از [[قیام]] به [[حفظ]] آن چیز و [[دفع ضرر]] کردن از آن است، و توکیل عبارت است از اعتماد نمودن بر شخص و او را [[نایب]] خود قرار دادن؛ از آن قبیل است، قوله: {{متن قرآن|وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا}}؛ یعنی خدای متعال کافی است که امر تو را [[ولایت]] و [[سرپرستی]] کند، و وکیل از اسمای [[خدای تعالی]] است. گفته‌اند که او کافی است، و گفته‌اند که او کفیل بر روزی [[بندگان]] است، و در [[حدیث]] آمده است: {{متن حدیث|لَوْ تَوَكَّلْتُمْ‏ عَلَى‏ اللَّهِ‏ حَقَّ‏ تَوَكُّلِهِ لَكَانَ كَذَا}}؛ یعنی اگر بر خدای تعالی[[حق]] توکل او توکل کنید، چنین خواهد بود، و آن به این است که به طور قطع و [[یقین]] معلوم باشد که: {{عربی|لا فاعل الا الله}}، و هر موجودی از [[رزق]]، عطا، منع و غیر آن از جانب خدای تعالی است. پس از آن، بر وجه نیکویی، در [[طلب]] خواسته‌اش سعی و تلاش بنماید. در [[معانی الاخبار]]، {{متن حدیث|التَّوَكُّلُ‏ عَلَى‏ اللَّهِ‏}}، [[علم]] به این است که مخلوق، نه یارای ضرر رساندن دارد و نه [[قدرت]] بر نفع رساندن، و نه عطا می‌کند و نه می‌تواند مانع عطا شود، و [[یأس]] و [[ناامیدی]] از جانب [[مردم]] داشتن و در عمل آن را به کاربردن. پس وقتی بنده‌ای چنین باشد، برای [[احد]]ی به جز [[خدای متعال]] کار نمی‌کند، و به جز [[خدای متعال]]، نه به کسی امیدی دارد، و نه از کسی ترسی دارد، و به جز [[خدای تعالی]]، به احدی [[طمع]] ندارد. گاهی چنین [[گمان]] می‌رود که توکل، ترک کسب و ترک تلاش و [[کوشش]] در جهت تحصیل و به دست آوردن شیء مورد [[حاجت]] است، و این گمانی است [[جاهلانه]] و نابخردانه، بلکه چنین کاری [[گناه]] و [[حرام]] است، و در [[حدیث]] [[ابابصیر]] آمده است که سؤال نمود: حدِّ توکل چیست؟ فرمود: “الیقین” سؤال نمود: حدِّ [[یقین]] چیست؟ فرمود: تا زمانی که با خدای متعال است، از هیچ چیز [[خوف]] و ترسی ندارد<ref>مجمع البحرین، ص۴۵۹.</ref>.
@@ خط ۱۴: / خط ۱۴: @@
 در [[فرهنگ]] لغات فرمود: {{عربی|وَکْل و وُکُول}}؛ یعنی واگذار کردن کار خود به دیگری، {{عربی|تکْلَه و موال}}؛ یعنی عاجزی که کار را به دیگری بسپارد. {{عربی|وَکَل و وُکْلَه}}؛ یعنی مرد عاجز که کار خود را به دیگری واگذار کند. {{عربی|وَکِل}}؛ یعنی [[ترسو]]، عاجز و کودن. {{عربی|وَکال و وِکال}}؛ یعنی [[سستی]]، کودنی و [[کاهلی]]. {{عربی|وَکالَة و وِکالَة}}؛ یعنی سپردن کار به دیگری و اعتماد کردن بر او، و جمع آن وِکالات است. {{عربی|تُکْلان}}؛ یعنی اعتماد و [[تفویض]] کار. [[وکیل]]؛ [[نماینده]] شخص و آنکه در کارها به او اعتماد کنند و کار را به او بسپارند، جمع آن {{عربی|وُکَلاء}} است. {{عربی|مَؤْکُول}}، مفعول است؛ یعنی سپرده شده به دیگری، وابسته به دیگری. {{عربی|مُوَکِّل}}: آنکه برای خود وکیل بگیرد. {{عربی|مُوَکِّل}}؛ یعنی کسی که کار به او سپرده شده و عهده‌دار انجام امر، و مواظب بر آن است. توکیل، مصادر است: یعنی وکیل گرفتن و وکیل نمودن کسی {{عربی|ایکال}}؛ یعنی کار را بر عهده کسی گذاشتن. {{عربی|اِتِّکال}}؛ یعنی اعتماد کردن به کسی و کار را به عهده او گذاردن و [[سرنوشت]] را به او سپردن. توکل: تکیه کردن و اعتماد نمودن بر کسی، به عجز خود اعتراف کردن و وکیل شدن. {{عربی|تَوَاکُل}}؛ یعنی بر همدیگر اعتماد کردن و ترک کردن امر یا کار بر عهده یکدیگر<ref>ملخص المنجد و منتهی الأرب، ص۹۷۵-۹۷۶.</ref>.
-در [[فرهنگ]] عمید در معنای وکیل فرمود: وکیل (به فتح واو و کسر کاف): گماشته، نماینده، کسی که از طرف کس دیگر برای کاری تعیین شود، نماینده‌ای که از طرف یک [[حزب]] یا جمعی از [[مردم]] [[انتخاب]] شود. [[وکلاء]] جمع آن است<ref>فرهنگ عمید، ص۱۲۳۶.</ref>.
-در معنای توکیل فرموده: توکیل (به فتح تاء و کسر کاف)؛ یعنی وکیل کردن، کسی را وکیل ساختن و انجام کاری را به عهده او واگذار کردن<ref>فرهنگ عمید، ص۴۳۰.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۴۴۶.</ref>
+در [[فرهنگ]] عمید در معنای وکیل فرمود: وکیل (به فتح واو و کسر کاف): گماشته، نماینده، کسی که از طرف کس دیگر برای کاری تعیین شود، نماینده‌ای که از طرف یک [[حزب]] یا جمعی از [[مردم]] [[انتخاب]] شود. [[وکلاء]] جمع آن است<ref>فرهنگ عمید، ص۱۲۳۶.</ref>. در معنای توکیل فرموده: توکیل (به فتح تاء و کسر کاف)؛ یعنی وکیل کردن، کسی را وکیل ساختن و انجام کاری را به عهده او واگذار کردن<ref>فرهنگ عمید، ص۴۳۰.</ref>.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص۴۴۶.</ref>
 == منابع ==