طلا در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

طلا در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۷

۲۰٬۰۹۴ بایت اضافه‌شده ، ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۳۸۹

ویرایش

@@ خط ۳۰: / خط ۳۰: @@
 # [[مشرکان]] و [[مخالفان]] [[دعوت]] [[توحید]] با بهانه‌جوئی و بر اساس [[نظام ارزشی]] اشرا فی خود می‌‌گفتند به فرض که قبول کنیم [[رسول خدا]] می‌تواند [[انسان]] باشد، ولی آخر چرا یک [[انسان]] تهی دست و فاقد [[مال]] و ثروت‌؟ چرا گنجی از [[آسمان]] برای او انداخته نمی‌شود {{متن قرآن|أَوْ يُلْقَى إِلَيْهِ كَنْزٌ}} و یا لااقل چرا [[باغی]] ندارد که از آن بخورد و امرار معاش کند؟ {{متن قرآن|أَوْ تَكُونُ لَهُ جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْهَا}}؛
 # از [[پیامبر]] می‌خواستند که با هیئت اشرافی ظاهر شود و لذا می‌‌گفتند پس چرا بر او دستبندهایی زرّین آویخته نشده‌؟ {{متن قرآن|فَلَوْلَا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ...}} یا با او فرشتگانی همراه نیامده‌اند. {{متن قرآن|أَوْ جَاءَ مَعَهُ الْمَلَائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ}} روشن است که [[پیامبر]] برای [[هدایت]] [[معنوی]] آمده است و با [[زر و زیور]] و [[زندگی]] اشرافی تناسب ندارد<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۹۸.</ref>.
+==فلزی گرانبها و مورد استفاده در [[تزیین]] و [[معاملات]]==
+طلا فلزی زردرنگ، کمیاب، گرانبها، نسبتاً نرم و قابلیت آن برای ورق شدن بیش از دیگر فلزات است<ref>فرهنگ سخن، ج ۵، ص۴۸۹۰؛ فرهنگ عمید، ج ۲، ص۱۶۷۲، «طلا».</ref>. این واژه، [[عربی]] و از ریشه «ط - ل - ی ‌» و از معانی اصلی آن مالیدن و کشیدن چیزی (مانند روغن و رنگ) بر چیزی است<ref>معجم مقاییس اللغه، ج ۳، ص۴۱۶، «طلی».</ref>. برخی آن را معرَّب واژه [[هندی]] «تله» می‌دانند که «تا» در آن به سبب ورود به [[زبان عربی]] به «طا» تبدیل شده و معادل آن در اصطلاح [[فارسی]] «زر» است، ولی در [[زبان عرب]] به معنای فلز یادشده نمی‌آید، بلکه از آن به «ذَهَب» یاد می‌شود<ref>لغت نامه، ج ۱۰، ص۱۵۴۸۷، «طلا».</ref>. ذهب، هم به معنای نیکویی و [[زیبایی]] آمده و به گفته‌ای کاربرد آن در طلا از همین معناست، هم به معنای رفتن<ref>معجم مقاییس اللغه، ج ۲، ص۳۶۲، «ذهب».</ref> و هر گاه به صورت اسم باشد به معنای طلاست<ref>نک: مجمع البیان، ج ۲، ص۷۹۲؛ المکنز العربی المعاصر، ص۴۷، «ذهب».</ref>. البته برخی بر این باورند که ذهب از لغت [[عبری]] «زاهاب» گرفته شده و با معنای دیگر آن در عربی (رفتن و پشت کردن از نقطه‌ای معین)، تناسب دارد؛ زیرا طلا نیز در دست کسی نمی‌ماند و بیشتر به شکل سکه در معاملات جابه‌جا می‌شود<ref>التحقیق، ج ‌۳، ص۳۶۶، «ذهب».</ref>. طلا از دیرباز مورد توجه [[بشر]]، به ویژه از جهت کاربرد تزیینی آن بوده است. واژگان «زُخرُف» ([[زینت]]، طلا)<ref>العین، ج ‌۴، ص۳۳۹؛ معجم مقاییس اللغه، ج ‌۳، ص۵۵، «زخرف».</ref> «حُلِیّ» ([[زیور]])<ref>نک: العین، ج ‌۳، ص۲۹۶؛ مفردات، ص۲۵۴، «حلی».</ref>، «زینت» (حسن ظاهری)<ref>التحقیق، ج ‌۴، ص۳۹۶، «زین».</ref>، «دینار» (مقدار کمی طلا)<ref>منهج الصادقین، ج ‌۲، ص۲۵۴.</ref> و «قنطار» (مقدار فراوانی طلا)<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۷۱۲؛ نیز نک: تفسیر قمی، ج ۱، ص۹۷.</ref> از واژگان مرتبط با طلایند.
+در [[قرآن کریم]] به مناسبت‌هایی به برخی از کاربردهای طلا با الفاظ صریح یا به اشاره پرداخته شده و در ۸ [[آیه]] با لفظ «ذَهَب» از آن یاد شده است. شماری از [[آیات]] یادشده درباره علاقه [[انسان]] به طلا و کاربردهای [[دنیوی]] آن‌اند<ref>{{متن قرآن|زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَٰتِ مِنَ ٱلنِّسَآءِ وَٱلْبَنِينَ وَٱلْقَنَـٰطِيرِ ٱلْمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَٱلْفِضَّةِ وَٱلْخَيْلِ ٱلْمُسَوَّمَةِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ وَٱلْحَرْثِ ذَٰلِكَ مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسْنُ ٱلْمَـَٔابِ}}«[[دوستداری]] خواستنی‌ها از [[زنان]] و [[فرزندان]] و دارایی‌های فراوان انباشته از زر و سیم و اسب‌های نشاندار و [[چارپایان]] و کشتزاران، برای [[مردم]] [[آراستگی]] یافته است؛ اینها [[سرمایه]] [[زندگی]] نزدیک‌تر (در این [[جهان]]) است و [[خداوند]] است که نکوفرجامی، (تنها) نزد او است» [[سوره]] [[عمران]]، [[آیه]] ۱۴ {{متن قرآن|فَلَوْلَآ أُلْقِىَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌۭ مِّن ذَهَبٍ أَوْ جَآءَ مَعَهُ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ مُقْتَرِنِينَ}}«پس چرا دستبندهایی زرّین برای او فرو نیفکنده‌اند یا [[فرشتگان]]، دوشادوش با او نیامده‌اند؟» [[سوره زخرف]]، آیه ۵۳.</ref> و پاره‌ای به وسایل طلایی [[بهشتیان]]<ref>{{متن قرآن|إِنَّ ٱللَّهَ يُدْخِلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ جَنَّـٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍۢ وَلُؤْلُؤًۭا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌۭ}}«به یقین خداوند کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند به بوستان‌هایی درمی‌آورد که از بن آنها جویبارها جاری است، در آنجا به دستبندهایی زرّین و مروارید نشان آراسته می‌گردند و تنپوش آنان در آنجا پرند است» سوره حج، آیه ۲۳. {{متن قرآن|جَنَّـٰتُ عَدْنٍۢ يَدْخُلُونَهَا يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍۢ وَلُؤْلُؤًۭا وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌۭ}}«بهشت‌هایی جاودان که بدان درآیند و آنجا به دستبندهایی زرّین و (زیورهایی از) مروارید آراسته گردند و تن‌پوششان در آن پرند است» سوره فاطر، آیه ۳۳. {{متن قرآن|يُطَافُ عَلَيْهِم بِصِحَافٍۢ مِّن ذَهَبٍۢ وَأَكْوَابٍۢ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ ٱلْأَنفُسُ وَتَلَذُّ ٱلْأَعْيُنُ وَأَنتُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ}}«بر گرد آنان قدح ‌های زرین و جام ‌هایی را به گردش درمی‌آورند و در آنجا آنچه دل‌ها بخواهد و چشم‌ها لذّت برد فراهم است و شما در آن جاودانید» سوره زخرف، آیه ۷۱.</ref> و شماری به [[احکام]] طلا<ref>{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْأَحْبَارِ وَٱلرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَـٰطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلَّذِينَ يَكْنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍۢ}}«ای [[مؤمنان]]! بسیاری از [[دانشوران]] [[دینی]] ([[اهل کتاب]]) و [[راهبان]]، دارایی‌های [[مردم]] را به نادرستی می‌خورند و (مردم را) از راه [[خداوند]] باز می‌دارند؛ (ایشان) و آنان را که زر و سیم را می‌انبارند و آن را در راه خداوند نمی‌بخشند به عذابی دردناک نوید ده!» [[سوره توبه]]، [[آیه]] ۳۴. {{متن قرآن|وَقُل لِّلْمُؤْمِنَـٰتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَـٰرِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَآئِهِنَّ أَوْ ءَابَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَآئِهِنَّ أَوْ أَبْنَآءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ إِخْوَٰنِهِنَّ أَوْ بَنِىٓ أَخَوَٰتِهِنَّ أَوْ نِسَآئِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُهُنَّ أَوِ ٱلتَّـٰبِعِينَ غَيْرِ أُو۟لِى ٱلْإِرْبَةِ مِنَ ٱلرِّجَالِ أَوِ ٱلطِّفْلِ ٱلَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا۟ عَلَىٰ عَوْرَٰتِ ٱلنِّسَآءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ ٱلْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}}«و به [[زنان]] [[مؤمن]] بگو دیدگان (از نگاه [[حرام]]) فرو دارند و [[پاکدامنی]] ورزند و [[زیور]] خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا [[پدران]] شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم [[آیین]]) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به [[زن]]) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان [[آگاهی]] ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند [[توبه]] کنید، باشد که [[رستگار]] گردید» [[سوره نور]]، آیه ۳۱.</ref> اشاره دارند.<ref>[[علیجان کریمی|کریمی]] و [[سید کمال الدین میرمحمدی|میرمحمدی]]، [[طلا (مقاله)|مقاله «طلا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۹۵.</ref>
+== علاقه [[انسان]] به [[طلا]]==
+استفاده انسان از وسایل زینتی (مانند طلا) به [[حب نفس]] بازمی‌گردد<ref>التحقیق، ج ‌۴، ص۳۲۹، «زین».</ref>. بر اساس [[آیه]] ۱۴ [[سوره]] آل‌عمران<ref>{{متن قرآن|زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَٰتِ مِنَ ٱلنِّسَآءِ وَٱلْبَنِينَ وَٱلْقَنَـٰطِيرِ ٱلْمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَٱلْفِضَّةِ وَٱلْخَيْلِ ٱلْمُسَوَّمَةِ وَٱلْأَنْعَـٰمِ وَٱلْحَرْثِ ذَٰلِكَ مَتَـٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسْنُ ٱلْمَـَٔابِ}}«[[دوستداری]] خواستنی‌ها از [[زنان]] و [[فرزندان]] و دارایی‌های فراوان انباشته از زر و سیم و اسب‌های نشاندار و [[چارپایان]] و کشتزاران، برای [[مردم]] [[آراستگی]] یافته است؛ اینها [[سرمایه]] [[زندگی]] نزدیک‌تر (در این [[جهان]]) است و [[خداوند]] است که نکوفرجامی، (تنها) نزد او است» سوره [[عمران]]، آیه ۱۴.</ref> علاقه به زنان، فرزندان، [[اموال]] فراوان و نیز طلا و [[نقره]] برای مردم، [[زینت]] داده شده است:{{متن قرآن|زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ}}<ref>«دوستداری خواستنی‌ها از زنان و فرزندان و دارایی‌های فراوان انباشته از زر و سیم و اسب‌های نشاندار و چارپایان و کشتزاران، برای مردم آراستگی یافته است؛ اینها سرمایه زندگی نزدیک‌تر (در این جهان) است و خداوند است که نکوفرجامی، (تنها) نزد او است» سوره آل عمران، آیه ۱۴.</ref>. به نظر برخی این علاقه غریزی است<ref>روح المعانی، ج ۲، ص۹۶؛ المیزان، ج ۳، ص۹۵روح المعانی، ج ۲، ص۹۶؛ المیزان، ج ۳، ص۹۵.</ref>. در آیه یادشده و آیاتی دیگر<ref>{{متن قرآن|زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ فَوْقَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَٱللَّهُ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍۢ}}«زندگانی این جهان برای کافران آراسته شده است و (آنان) مؤمنان را به ریشخند می‌گیرند اما پرهیزگاران در روز رستخیز از آنان فراترند و خداوند به هر کس بخواهد بی‌شمار روزی می‌رساند» سوره بقره، آیه ۲۱۲. {{متن قرآن|أَوَمَن كَانَ مَيْتًۭا فَأَحْيَيْنَـٰهُ وَجَعَلْنَا لَهُۥ نُورًۭا يَمْشِى بِهِۦ فِى ٱلنَّاسِ كَمَن مَّثَلُهُۥ فِى ٱلظُّلُمَـٰتِ لَيْسَ بِخَارِجٍۢ مِّنْهَا كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلْكَـٰفِرِينَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ}}«و آیا (داستان) آن کس که (به دل) مرده بود و زنده‌اش کردیم و برای او فروغی پدید آوردیم که با آن در میان مردم راه می‌رود، چون داستان کسی است در تیرگی‌ها که از آنها بیرون آمدنی نیست؟ بدین‌گونه آنچه کافران می‌کردند، در نظرشان آراسته شده است» سوره انعام، آیه ۱۲۲.</ref>[[تزیین]] [[دنیا]] و زیورآلات مانند طلا و [[نقره]] برای [[مردم]]، با فعل مجهول «زُیّنَ» آمده و از این رو در باره خاستگاه و عامل علاقه [[انسان]] به زیورآلات [[اختلاف]] است<ref>نک: كنز الدقائق، ج ‌۳، ص۵۰.</ref>: برخی خدای متعالی را تزیین کننده آن در نظر انسان دانسته‌اند؛ زیرا او [[شهوت]] و متعلقات آن را [[آفریده]] و از لذتی که در دستیابی به آن متعلقات پدید می‌آید باخبر بوده است<ref>التبیان، ج ‌۲، ص۴۱۱؛ التفسیر الكبیر، ج ‌۷، ص‌۲۰۸؛ نیز نک: روض الجنان، ج ‌۴، ص۲۰۵.</ref>؛ اما به گفته برخی [[مفسران]]، تزیین‌کننده دنیا و زیورآلات، [[شیطان]] است<ref>مجمع‌البیان، ج ‌۲، ص‌۵۴۱، ۷۱۱؛ المیزان، ج ‌۳، ص‌۹۷ ـ ۹۸.</ref> و این [[عقیده]] با شیوه بیان<ref>المیزان، ج ‌۳، ص‌۹۷ ـ ۹۸.</ref> و نیز [[حکمت الهی]] تناسب بیشتری‌ دارد<ref>المیزان، ج ‌۳، ص‌۹۶.</ref>. البته تزیین‌های شیطان را نیز می‌توان از این رو که [[خدا]] تنها مبدأ [[آفرینش]] است به او نسبت ‌داد.
+به گفته برخی مفسران، [[آیه]]{{متن قرآن|أَوَمَن يُنَشَّؤُا۟ فِى ٱلْحِلْيَةِ وَهُوَ فِى ٱلْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍۢ}}<ref>«و آیا آن کس که در زیور پرورش می‌یابد و در چالش ناتوان است (شایسته فرزندی خداوند است)؟» سوره زخرف، آیه ۱۸.</ref> به علاقه شدید [[زنان]] به زینت‌آلات‌اشاره دارد<ref>المیزان، ج ۱۸ ص۹۰؛ المنیر، ج ‌۲۵، ص۱۳۲.</ref>؛ با این توضیح که [[مشرکان]] از یک سو از شنیدن خبر ولادت دختر به شدت ناراحت می‌شدند<ref>{{متن قرآن|وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَـٰنِ مَثَلًۭا ظَلَّ وَجْهُهُۥ مُسْوَدًّۭا وَهُوَ كَظِيمٌ}}«و چون یکی از ایشان را به آنچه برای (خداوند) بخشنده مثل می‌زند نوید بخشند، (و گویند دختردار شده‌ای) چهره‌اش سیاه می‌گردد و اندوهگین می‌شود» سوره زخرف، آیه ۱۷.</ref> و از سوی دیگر [[فرشتگان]] را [[دختران]] [[خدا]] می‌پنداشتند<ref>{{متن قرآن|وَجَعَلُوا۟ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةَ ٱلَّذِينَ هُمْ عِبَـٰدُ ٱلرَّحْمَـٰنِ إِنَـٰثًا أَشَهِدُوا۟ خَلْقَهُمْ سَتُكْتَبُ شَهَـٰدَتُهُمْ وَيُسْـَٔلُونَ}}«و فرشتگان را که بندگان (خداوند) بخشنده‌اند مادینه پنداشته‌اند، آیا در آفرینش آنان گواه بوده‌اند؟ زودا که گواهی آنان نوشته شود و آنان بازخواست گردند» سوره زخرف، آیه ۱۹.</ref>. [[قرآن]] با آنها چنین [[احتجاج]] کرده که چگونه شما موجودی مانند [[زن]] را که در لابه‌لای زینت‌ها پرورش می‌یابد و به گونه غریزی به زیورآلات علاقه بیشتری دارد، [[فرزند خدا]] می‌خوانید؟ به نظر برخی، مراد از «کسی که در [[زینت]] پرورش یافته» در [[آیه]] ۱۸ [[سوره]] زخرف<ref>{{متن قرآن|أَوَمَن يُنَشَّؤُا۟ فِى ٱلْحِلْيَةِ وَهُوَ فِى ٱلْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍۢ}}«و آیا آن کس که در [[زیور]] پرورش می‌یابد و در چالش [[ناتوان]] است (شایسته [[فرزندی]] [[خداوند]] است)؟» سوره درزخرف، آیه ۱۸.</ref>، بت‌هایی است که از طلا و [[نقره]] ساخته می‌شده است؛ یعنی آیا شما [[مشرکان]] بت‌هایی را [[شریک]] [[خدا]] دانستید که با [[زر و زیور]] ساخته شده‌اند و توان [[سخن گفتن]] ندارند<ref>جامع البیان، ج ۲۵، ص۳۵؛ فتح القدیر، ج ۴، ص۶۲۹.</ref>.<ref>[[علیجان کریمی|کریمی]] و [[سید کمال الدین میرمحمدی|میرمحمدی]]، [[طلا (مقاله)|مقاله «طلا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۹۶.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
 # [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
+# [[پرونده:13681050.jpg|22px]] [[علیجان کریمی|کریمی]] و [[سید کمال الدین میرمحمدی|میرمحمدی]]، [[طلا (مقاله)|مقاله «طلا»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷''']]
 {{پایان منابع}}