پرش به محتوا

عصر امام کاظم: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۷٬۶۸۴ بایت اضافه‌شده ،  ‏۸ ژوئن ۲۰۲۵
برچسب‌ها: برگردانده‌شده پیوندهای ابهام‌زدایی
برچسب‌ها: برگردانده‌شده پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۱۱۰: خط ۱۱۰:
در [[مناقب]] آمده: وقتی با مهدی [[خلیفه عباسی]] [[بیعت]] کردند نیمه شب به دنبال حمید ابن قحطبه فرستاد، به او گفت: [[اخلاص]] و هواداری پدر و برادرت درباره ما کاملاً آشکار است، اما تو با ما چگونه هستی؟ [[حمید]] [[جواب]] داد، [[مال]] و [[جان]] خود را در راه شما [[فدا]] می‌کنم، [[مهدی]] گفت: این کار را سایر [[مردم]] هم می‌کنند. گفت: مال و [[جان]]، [[زن]] و فرزندم را [[فدا]] می‌کنم. باز [[مهدی]] نپذیرفت، گفت: [[مال]] و جان، زن و فرزند و دینم را فدا می‌کنم، مهدی گفت: احسن بارک [[الله]].
در [[مناقب]] آمده: وقتی با مهدی [[خلیفه عباسی]] [[بیعت]] کردند نیمه شب به دنبال حمید ابن قحطبه فرستاد، به او گفت: [[اخلاص]] و هواداری پدر و برادرت درباره ما کاملاً آشکار است، اما تو با ما چگونه هستی؟ [[حمید]] [[جواب]] داد، [[مال]] و [[جان]] خود را در راه شما [[فدا]] می‌کنم، [[مهدی]] گفت: این کار را سایر [[مردم]] هم می‌کنند. گفت: مال و [[جان]]، [[زن]] و فرزندم را [[فدا]] می‌کنم. باز [[مهدی]] نپذیرفت، گفت: [[مال]] و جان، زن و فرزند و دینم را فدا می‌کنم، مهدی گفت: احسن بارک [[الله]].
با او به همین شرط [[پیمان]] بست و دستور داد که [[موسی ابن جعفر]]{{ع}} را مخفیانه و ناگهانی بکشد. مهدی آن شب در [[خواب]] [[حضرت علی]]{{ع}} را دید که به او اشاره می‌کند و این [[آیه]] را می‌خواند {{متن قرآن|فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ}}<ref>«آیا جز این امید دارید که چون (از کتاب خداوند) رو بگردانید، در زمین تباهی انگیزید و پیوندتان را با خویشاوندان بگسلید؟» سوره محمد، آیه ۲۲.</ref> که با [[وحشت]] و [[ترس]] از خواب [[بیدار]] شد. به [[حمید بن قحطبه]] گفت: از کاری که دستور داده‌ام در مورد [[موسی بن جعفر]]{{ع}} خودداری کن و نسبت به موسی بن جعفر{{ع}} [[احترام]] کرد و به او جایزه بخشید<ref>تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۰؛ وفیات الاعیان، ج۴، ص۴۹۳؛ مناقب، ج۲، ص۲۶۴؛ بحارالانوار، ج۴۸، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت امام کاظم (کتاب)|مظلومیت امام کاظم]]، ص ۱۹.</ref>
با او به همین شرط [[پیمان]] بست و دستور داد که [[موسی ابن جعفر]]{{ع}} را مخفیانه و ناگهانی بکشد. مهدی آن شب در [[خواب]] [[حضرت علی]]{{ع}} را دید که به او اشاره می‌کند و این [[آیه]] را می‌خواند {{متن قرآن|فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ}}<ref>«آیا جز این امید دارید که چون (از کتاب خداوند) رو بگردانید، در زمین تباهی انگیزید و پیوندتان را با خویشاوندان بگسلید؟» سوره محمد، آیه ۲۲.</ref> که با [[وحشت]] و [[ترس]] از خواب [[بیدار]] شد. به [[حمید بن قحطبه]] گفت: از کاری که دستور داده‌ام در مورد [[موسی بن جعفر]]{{ع}} خودداری کن و نسبت به موسی بن جعفر{{ع}} [[احترام]] کرد و به او جایزه بخشید<ref>تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۰؛ وفیات الاعیان، ج۴، ص۴۹۳؛ مناقب، ج۲، ص۲۶۴؛ بحارالانوار، ج۴۸، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت امام کاظم (کتاب)|مظلومیت امام کاظم]]، ص ۱۹.</ref>
==[[امام کاظم]]{{ع}} در برابر [[هجوم فرهنگی]] و [[اعتقادی]] [[عباسیون]]==
از نگاه [[فرهنگی]] [[عصر امام کاظم]]{{ع}} را باید عصر [[بدعت‌ها]] نامید، وقتی [[امام]] که [[هدایتگر]] [[امت]] است در [[زندان]] و [[تبعید]] و محاصره شدید باشد [[مردم]] چه مسیری را طی می‌‌کنند؟ جز اینکه گروه گروه به دام [[عقاید]] پوچ می‌غلطند؟
امام کاظم{{ع}} در برابر دو موج [[مسموم]] قرار گرفته بود، از طرفی بدعت‌ها و [[افکار]] [[انحرافی]] که زایده [[تساهل و تسامح]] [[نظام حاکم]] بود، [[جامعه]] را فرا گرفته بود و از طرف دیگر [[حاکمان جور]] [[عباسی]] [[دست امام]] را از هر گونه فعالیت بسته بودند! این جامعه به کجا می‌رود؟
در [[مناقب]] شهرآشوب آمده در شرایطی که بدعت‌ها در عصر امام کاظم{{ع}} همه جا را فرا گرفته بود، [[منصور عباسی]] بخشنامه‌ای به [[فرماندار مدینه]] ارسال کرد و دو [[ماده]] در این بخشنامه بود، ۱- [[ترویج]] هرگونه [[فتوا]] و نمونه‌های [[فکری]] امام [[شیعه]] برای مردم ممنوع است. ۲-[[تبلیغ]] فتوا و نمونه‌های فکری و [[مذهب]] «مالک» [[آزاد]] است.
حرکت‌های فکری [[الحادی]] در آغاز دوران عباسی پیدا شد و در این عصر عقاید و اصولی در بین مردم منتشر گردید که قبلاً سابقه نداشت. مردم را به بی‌بندوباری [[دعوت]] می‌کرد و جمعی از افراد [[ساده‌لوح]] آن اصول را پذیرفتند و بدون هیچ قید فکری و [[هدایت الهی]] به راه خود ادامه دادند و تساهل و تسامح [[خلفای عباسی]] نتیجه‌اش [[لغزش‌های فکری]] و اعتقادی بود.
عصر امام کاظم{{ع}} عصر اوج‌گیری تفکری است که صاحبان افکار انحرافی تجسم [[پروردگار]] را مطرح می‌ساختند و انحرافی را در [[فرهنگ]] اعتقادی جامعه به بار می‌آوردند و بعد از [[امام صادق]]{{ع}}، امام کاظم{{ع}} تمام [[همت]] خود را مصروف [[مبارزه]] با چنین مشکل عظیمی نمود و به [[تهذیب]] و ترویج [[احادیث صحیح]] از [[پیامبر]] از طریق [[پدران]] و اجداد خویش که مورد [[تأیید]] تمام [[علما]] و [[راویان حدیث]] بوده‌اند پرداخت.
افکار و عقاید رایج آن [[روز]] شامل:
# [[احزاب]] ضد [[خداپرستی]].
#دسته‌جات داخلی [[مسلمان‌ها]] که عقاید هر دو دسته با [[اساس دین]] و [[مذهب]] تضاد داشتند.
ظهور [[اهل]] [[خرافه]] و کارپردازان اوهام در [[عصر امام کاظم]]{{ع}} قوت گرفته بود که بعضی از آنها عبارتند از:
# [[ملحدین]] «قائل به تجسم بودند».
# [[فطحیه]] «که [[عبدالله افطح]] را [[امام]] می‌دانستند».
#سحطی «[[امامت]] یحیی بن ابی محیط را پذیرفته بودند».
#خطابی «ابوالخطاب محمد را امام می‌دانستند».
# [[ناووسی]] [[معتقد]] بودند [[امام صادق]]{{ع}} [[وفات]] نکرده او [[قائم]] است و همان [[مهدی موعود]] می‌باشد.
# [[اسماعیلی]] که اسماعیل فرزند امام صادق{{ع}} را امام می‌دانستند.
#قرامطی به [[امامت اسماعیل]] معتقد بودند.
# [[غلات]] [[گمان]] می‌کردند که [[امامان]] [[خدا]] هستند.
# [[خلقت]] [[قرآن]]، که می‌‌گفتند قرآن [[خلق]] شده است.
فشار [[سیاسی]] [[عباسیان]] در دوره‌ای آغاز شد که پیش از آن [[امام باقر]]{{ع}} و صادق{{ع}} با [[تربیت شاگردان]] فراوان بنیه [[علمی]] و [[حدیثی]] [[شیعه]] را تقویت کرده بودند و جنبشی عظیم در میان شیعه پدید آورده بودند. [[امام کاظم]]{{ع}} پس از این دوره در مرکز این فشارها قرار گرفت، در عین حال [[رسالت]] ایشان آن بود تا در این [[حرکت]] علمی، [[توازن]] و [[تعادل]] [[فکری]] را میان [[شیعیان]] برقرار کنند. طبعاً عباسیان نمی‌توانستند تشکلی به نام شیعه را با [[رهبری امام]] بپذیرند، این مهمترین عاملی بود که آنها را وادار کرد تا امام را تحت فشار بگذارند.
در میان انبوهی از فشارهای سیاسی [[حاکمان عباسی]] که [[دست امام]] را بسته بود، جنبش‌های فکری ویرانگر مانند [[اندیشه]] زنادقه و امثال آن ‌که [[ارکان دین]] و [[هدم]] [[اسلام]] را نشانه رفته بودند در تمام [[سرزمین‌های اسلامی]] گسترش یافته بود. تلاش آنها این بود که [[فلسفه اخلاق اسلامی]] را بی‌فایده و [[عبث]] وانمود کنند و همه [[ادیان]] را [[انکار]] کنند و [[مردم]] را به ارتکاب کارهای خلاف و [[بازی]] با [[آداب و رسوم]] و درهم ریختن [[قوانین اجتماعی]] وادار نمایند و امام صادق{{ع}} و کاظم{{ع}} عهده‌دار مقابله با این اصول [[انحرافی]] و انکار آنها به وسیله [[ادله]] علمی بودند.
امام کاظم{{ع}} در ده سال عصر [[مهدی عباسی]] زیربنای یک [[انقلاب]] فکری را بنا نهاد و با تربیت شاگردان برجسته خود [[پرچم]] [[مبارزه]] در این [[نبرد]] [[عقیدتی]] را به دوش گرفته و به محو اندیشه‌های مهاجم و [[ردّ شبهات]] [[ملحدان]] و [[نجات]] [[مسلمین]] از چنگ آنها پرداخت.
[[امام کاظم]]{{ع}} در عصر [[هارون]] در دو [[جبهه]] باید [[مبارزه]] کند، هم با [[خباثت]] و [[شرارت]] هارون مبارزه کند و [[مردم]] را از حوزه [[خلافت]] او فاصله دهد و هم با امواج [[فکری]] [[منحرفان]] و مسلک‌های [[باطل]] مقابله کند و لذا [[امام]] دست به یک فعالیت عمیق و ریشه‌دار می‌زند و آن [[تعلیم و تربیت]] و برقراری روابط [[منظم]] در بین [[پیروان]] خود و ایجاد یک محیط [[همکاری]] و [[همفکری]] بود.
[[راوی]] از امام سؤال می‌کند: {{متن حدیث|أَيُّهَا الْعَالِمُ أَخْبِرْنِي أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ؟ قَالَ{{ع}}: مَا لَا يُقْبَلُ عَمَلٌ إِلَّا بِهِ؛ فَقَالَ: وَ مَا ذلِكَ؟ قَالَ: الْإِيمَانُ بِاللَّهِ الَّذِي‏ هُوَ أَعْلَى الْأَعْمَالِ دَرَجَةً}}<ref>اصول کافی، ج۳، ص۳۸.</ref>.
کدام‌یک از [[اعمال]] در نزد [[خداوند]] از همه بهتر است؟ فرمود: آن عملی که قبولی و پذیرش سایر اعمال بستگی به آن دارد؟ پرسید: آن چیست؟ امام کاظم{{ع}} فرمود: [[ایمان به خدا]] که از عالی‌ترین اعمال می‌باشد. امام ایمان به خدا را مطرح می‌کند تا [[ایمان]] به [[خلیفه]] را در [[دل‌ها]] [[سست]] کند و مردم خود را به سفره [[خلفا]] نفروشند.
خلفا با [[شناخت]] از جایگاه و [[منزلت امام]] کاظم{{ع}} سعی می‌کردند علمای خودفروخته را به دربار خود [[مقرب]] کنند تا با میدان دادن به آنها شاید بتوانند چهره امام را کم‌رنگ جلوه دهند. [[مهدی عباسی]] گروهی از علمای [[دروغگو]] را به دربار خود راه داده بود، این علمای غیرمتعهد [[ستمگران]] را [[تأیید]] می‌کردند و به آنها لقب‌ها و اوصاف [[نیک]] می‌دادند، تا به آنها نزدیک شده و دنیای خود را آباد نمایند. عمده [[القاب]] [[خلفای جور]] [[بنی‌عباس]] مثل الراضی بالله... را همین [[روحانیون]] درباری [[دنیا]] [[طلب]] سربخشی می‌کردند.
اینها کسانی مثل [[ابومعشر]] سندی و [[غیاث بن ابراهیم]] بودند که [[عشق]] [[مهدی]] را به کبوتر بیان کرده و از [[ابوهریره]] نقل کرده: «مسابقه جز با [[حیوانات]] سواری و یا [[تیراندازی]] و یا کبوتربازی ممنوع است» و خلیفه با [[علم]] به اینکه آن عالم خودفروخته به [[رسول خدا]] [[دروغ]] بسته است ده هزار درهم به او [[صله]] می‌دهد، به این ترتیب [[خلیفه]] به [[حرکت]] [[جعل حدیث]] نیرو می‌دهد، چون برای [[اغفال]] [[مردم]] به این چهره‌ها نیاز دارد.
یکی دیگر از لبه‌های تیز [[خلفای عباسی]] علیه [[امامت]] [[شیعه]]، صرف [[اموال]] در راه [[نکوهش]] [[علویون]] بود. [[مهدی عباسی]] اموال زیادی را در راه نکوهش [[اهل‌بیت]] و کاستن [[مقام]] ایشان صرف کرد. گروهی از شعرای جیره‌خوار وقتی که فهمیدند وسیله [[پیشرفت]] آنها نکوهش [[اهل‌بیت پیامبر]] و [[زیاده‌روی]] در [[مذمت]] آنهاست، شروع به [[دروغ‌پردازی]] در هجو ایشان کردند و از جمله این خودفروختگان «بشار بن برد» معروف به زندقه و [[الحاد]] است که بر مهدی عباسی وارد شد و قصیده‌ای را در این باره سرود:
{{عربی|مَا لِلنِّسَاءِ مَعَ الرِّجَالِ فَرِيضَةٌ *** نَزَلَتْ بِذَلِكَ سُورَةُ الْأَنْعَامِ}}
در [[سوره انعام]] هیچ چیزی که اشاره به این مطلب باشد «[[ارث]] [[پیامبر]]» وجود ندارد، بلکه راجع به ارث حکمی در آن نیست. [[مهدی]] پس از شنیدن این اشعار به خاطر [[تشویق]] این [[شاعر]] و دیگر خودفروختگان بر نکوهش اهل‌بیت دستور داد ۷۰ هزار درهم به او دادند. همین که [[امام کاظم]]{{ع}} قصیده بشار را شنید سخت متأثر شد و آن شب را با [[نگرانی]] و [[ناراحتی]] خوابید و شنید که هاتفی [[غیبی]] اشعاری را در برابر اشعار بشار می‌خواند:
{{عربی|أَنَّى يَكُونُ وَ لَا يَكُونُ وَ لَمْ يَكُنِ *** لِلْمُشْرِكِينَ دَعَائِمُ الْإِسْلَامِ}}
کجا می‌شود؟ ممکن نیست و نشدنی است که به [[مشرکان]] آثار [[اسلامی]] مترتب شود.
وقتی این روش مهدی در بین مردم شایع شد، [[شعرا]] با هجو گفتن اهل‌بیت خود را به [[خلفا]] نزدیک کردند. از جمله [[مروان]] بن ابی حفص که در [[حضور مهدی]] این قصیده را سرود که می‌گوید:
{{عربی|هَلْ تَطْمِسُونَ مِنَ السَّمَاءِ نُجُومَهَا *** بِأَكُفِّكُمْ أَوْ تَسْتُرُونَ هِلَالَهَا}}
یعنی آیا شما از [[آسمان]] [[نور]] [[ستارگان]] را با دست‌هایتان می‌توانید خاموش کنید و یا مهتاب آن را می‌توانید بپوشانید؟ همین که مهدی این اشعار را شنید از خود بیخود شد و رو به او کرد گفت: این اشعار چند [[بیت]] است؟ گفت: صد بیت! دستور داد صد هزار درهم به او دادند و به او گفت: این نخستین باری است که به [[شاعری]] در [[خلافت عباسی]] اینقدر جایزه می‌دهم<ref>تاریخ بغداد، ج۳، ص۱۴۴؛ زندگانی امام کاظم{{ع}} از شریف قرشی، ج۱، ص۵۰۱.</ref>.
[[امام کاظم]]{{ع}} متقابلاً در برابر این موج [[سیاسی]] [[فرهنگی]] [[مسموم]]، پیوندهای سیاسی و [[اجتماعی]] [[حزب]] [[شیعه]] را [[تشکل]] داد. حزب شیعه با [[رهبری امام]] به ایجاد شعبات و کمیته‌های مخصوص آغاز شد. [[ریاست]] هر گروه به دست فرد شایسته‌ای سپرده گردید که «الداعی» خوانده می‌‌شد<ref>العقیدة و الشریعة فی الاسلام، ج۱، ص۱۷۷.</ref>.
[[پیروان]] [[امامت]] در آن عصر با تلاش فرهنگی به [[جنگ]] [[هجوم فرهنگی]] می‌‌رفتند، در آن [[روزگار]] [[شعر]] و [[شعار]] را بر دیوارها [[مشاهده]] می‌کنیم.
در کتاب [[منتخب الاثر]] آمده: [[ذوالنون]] [[مصری]] گفت: در یکی از سفرهایم رسیدم به تماشای ساختمان‌ها، سنگی بود چشمم به نوشته‌ای افتاد که بر روی سنگ‌ها کنده‌اند، خواندم چنین نوشته بود:
{{عربی|أَنَا اِبْنُ مِنًى وَ الْمَشْعَرَيْنِ‌ وَ زَمْزَمَ *** وَ مَكَّةَ‌ وَ الْبَيْتِ الْعَتِيقِ‌ الْمُعَظِّمِ
وَ جَدِّيَ النَّبِيُّ الْمُصْطَفَى وَ أَبِي الَّذِي *** وَلاَيَتُهُ فَرْضٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ
وَ اُمِّيَ الْبَتُولُ‌ الْمُسْتَضَاءُ بِنُورِهَا *** إِذَا مَا عَدَدْنَاهَا عَدِيلَةَ مَرْيَمِ
وَ سِبْطَا رَسُولِ اللَّهِ عَمِّي وَ وَالِدِي *** وَ أَوْلاَدُهُ الْأَطْهَارُ تِسْعَةُ أَنْجُمٍ
مَتَى تَعْتَلِقْ مِنْهُمْ بِحَبْلِ وَلاَيَةٍ *** تَفُزْ يَوْمَ يُجْزَ الْفَائِزُونَ وَ تُنْعَمْ
أَئِمَّةُ هَذَا الْخَلْقِ بَعْدَ نَبِيِّهِمْ *** فَإِنْ كُنْتَ لَمْ تَعْلَمْ بِذَلِكَ فَاعْلَمِ
أَنَا الْعَلَوِيُّ الْفَاطِمِيُّ الَّذِي اِرْتَمَى *** بِهِ الْخَوْفُ وَ الْأَيَّامُ بِالْمَرْءِ تَرْتَمِي
فَضَاقَتْ بِيَ الْأَرْضُ الْفَضَاءُ بِرُحْبِهَا *** وَ لَمْ أَسْتَطِعْ نَيْلَ السَّمَاءِ بِسُلَّمٍ
فَأَلْمَمْتُ بِالدَّارِ الَّتِي أَنَا كَاتِبٌ *** عَلَيْهَا بِشِعْرِي فَاقْرَأْ إِنْ شِئْتَ وَ اُلْمُمْ
وَ سَلِّمْ لِأَمْرِ اللَّهِ فِي كُلِّ حَالَةٍ *** فَلَيْسَ أَخُو الْإِسْلاَمِ‌ مَنْ لَمْ يُسَلِّمْ}}<ref>بحارالانوار، ج۴۸، ص۱۸۱.</ref>
ذوالنون گفت: فهمیدم از این اشعار که نویسنده آن یکی از [[اولاد علی]] است که از [[ترس]] [[حکومت]] [[وقت]] [[فرار]] کرده است. این جریان در [[زمان]] [[خلافت هارون الرشید]] بود، بالاخره از ساکنین آن [[خانه‌ها]] که از نژاد قبط اول بودند پرسیدم نویسنده این اشعار را می‌شناسید؟ گفتند: نه به [[خدا]]! فقط یک [[روز]] او میهمان ما بود بر ما وارد شد از او [[پذیرایی]] کردیم، فردا صبح این اشعار را نوشت و رفت.
فعالیت [[امام]] و پیروانش در راستای [[برانگیختن]] [[مردم]] علیه [[حکومت عباسی]] و آشکار ساختن جنایات و منویات شوم [[خلیفه]] [[وقت]] بود و در درجه دوم [[افکار عمومی]] را متوجه [[امام عصر]] خود می‌نمودند و به [[یاری]] حضرتش می‌خواندند. [[کوشش]] [[پیروان]] [[مکتب]] امام به صورت [[شعر]] و [[شعار]] و انقلابات دنباله‌دار در گوشه و کنار [[کشور اسلامی]] به چشم می‌خورد.<ref>[[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت امام کاظم (کتاب)|مظلومیت امام کاظم]]، ص ۲۹.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۰٬۲۸۹

ویرایش