طواف در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

طواف در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۲

۶٬۹۵۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۱ ژوئن ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۲۰۹

ویرایش

@@ خط ۲۰: / خط ۲۰: @@
 ==اهمیت [[طواف]]==
 طواف در [[شرایع الهی]] و [[اسلام]] اهمیت و جایگاهی والا دارد. بر پایه [[آیات قرآن]] و [[روایات]]، [[خداوند]] برای [[پذیرش توبه]] [[فرشتگان]] و [[انسان‌ها]] آنها را [[مأمور]] کرده است تا بر گرد [[بیت المعمور]] در [[آسمان]] چهارم و [[خانه کعبه]] در [[زمین]] طواف کنند<ref>الکافی، ج ۴، ص۱۸۷-۱۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱، ص۱۷۸.</ref>. در آیه‌ای دیگر [[قرآن کریم]] [[فلسفه]] [[بنای کعبه]] را [[رجوع]] مکرر [[مردم]] به این [[خانه]] دانسته است: {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا ٱلْبَيْتَ مَثَابَةًۭ لِّلنَّاسِ}}<ref> سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. {{متن قرآن|مَثَابَةًۭ}} در [[آیه]] به طواف [[تفسیر]] شده یا طواف مصداق بارز آن شمرده شده است<ref>احکام القرآن، جصاص، ج ۱، ص۸۹. سند العروة الوثقی، ج ۳، ص۳۵۵.</ref>. در آیه‌ای دیگر نیز یکی از اهداف عمده فراخواندن [[بندگان]] از راه‌های دور و نزدیک به [[حج]]، طواف بر گرد [[خانه خدا]] دانسته شده است:{{متن قرآن|وَأَذِّن فِى ٱلنَّاسِ بِٱلْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًۭا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍۢ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍۢ *...وَلْيَطَّوَّفُوا۟ بِٱلْبَيْتِ ٱلْعَتِيقِ}}<ref> «و در میان مردم به حجّ بانگ بردار تا پیاده و سوار بر هر شتر تکیده‌ای که از هر راه دوری می‌رسند، نزد تو آیند * سپس باید آلایش‌های خود را بپیرایند و نذرهاشان را بجای آورند و خانه دیرین (کعبه) را طواف کنند» سوره حج، آیه۲۷و۲۹.</ref>؛ همچنین خداوند پس از نشان دادن مکان [[کعبه]] به [[حضرت ابراهیم]]، آن حضرت را مأمور کرد تا خانه یادشده و پیرامون آن را برای طواف کنندگان و [[نمازگزاران]] [[پاک]] کند: {{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَٰهِيمَ مَكَانَ ٱلْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِى شَيْـًۭٔا وَطَهِّرْ بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلْقَآئِمِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.</ref>. در آیه‌ای دیگر از [[عهد]] مؤکد خود با آن حضرت و فرزندش اسماعیل برای [[تطهیر]] این خانه برای طواف کنندگان، [[اعتکاف]] کنندگان و [[نمازگزاران]] یاد کرده است<ref>مجمع البیان، ج ۱، ص۳۸۲؛ التفسیر الکبیر، ج ۴، ص۵۷.</ref>:{{متن قرآن|وَعَهِدْنَآ إِلَىٰٓ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلْعَـٰكِفِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ}}<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. [[مأمور]] شدن دو [[پیامبر]] بزرگ [[خدا]] برای [[تطهیر]] جایگاه [[طواف]]، نشان از [[عظمت]] این عمل و طواف کنندگان آن در پیشگاه خدا دارد. افزون بر این، مقدم شدن طواف کنندگان بر دو گروه دیگر در این [[آیات]]، نشان [[برتری]] طواف بر [[نماز]] و [[اعتکاف]] در [[مسجد الحرام]] است<ref>کنز العرفان، ج ۱، ص۳۱۰.</ref>. [[روایات اهل بیت]] نیز مؤید این معنایند؛ از جمله در احادیثی از [[رسول خدا]]<ref>مجمع الزوائد، ج ۳، ص۲۹۲؛ الدر المنثور، ج ۱، ص۱۳۶.</ref> و [[امام صادق]]<ref>الکافی، ج ۴، ص۲۴۰؛ من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص۲۰۷.</ref> آمده است که [[خداوند]] در اطراف [[خانه خدا]] ۱۲۰ درجه [[رحمت]] قرار داده است که ۶۰ درجه برای طواف کنندگان، ۴۰ درجه برای [[نمازگزاران]] و ۲۰ درجه برای بینندگان [[کعبه]] است؛ همچنین [[قرآن]] در [[آیه]] ۲۹ [[سوره]] [[حجّ]] از انجام طواف با صیغه [[مبالغه]] {{متن قرآن|وَلْيَطَّوَّفُوا۟}} یاد کرده است که نشان از طواف فراوان و [[استحباب]] تکرار آن دارد<ref>التفسیر الکاشف، ج ۵، ص۳۲۴؛ زهرة التفاسیر، ج ۱، ص۴۴۷-۴۴۸.</ref>. در روایات اهل بیت نیز افزون بر تکرار فراوان این عمل بدون ذکر شماری خاص<ref>مستدرک الوسائل، ج ۹، ص۳۶۴، ۳۷۷؛ جامع احادیث الشیعه، ج ۱۱، ص۳۶۸.</ref>، [[زائران]] خانه خدا به انجام ۳۶۰ طواف و در صورت [[ناتوانی]] به انجام ۳۶۰ شوط به عدد ایام سال و در صورت ناتوانی به اندازه توان شخص [[ترغیب]] شده‌اند<ref>تهذیب الاحکام، ج ۵، ص۴۷۱؛ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۳۰۸.</ref>؛ همچنین [[قرآن کریم]] پس از امر به طواف در آیه یادشده، «[[تعظیم]] حُرُمات [[الهی]]» را برای [[مؤمنان]] خیر دانسته است: {{متن قرآن|وَلْيَطَّوَّفُوا۟ بِٱلْبَيْتِ ٱلْعَتِيقِ * ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَـٰتِ ٱللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ}}<ref>سوره حج، آیه۲۹و۳۰.</ref>. مراد از حُرُمات الهی در آیه، [[مناسک حج]]، به ویژه طواف است<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۲، ص۵۴؛ المیزان، ج ۱۴، ص۳۷۱.</ref> که بزرگ شمردن و انجام دادن آنها سبب برخورداری از [[خیرات]] و [[پاداش‌های الهی]] می‌شود؛ از جمله در روایتی [[پاداش]] ۷ شوط [[طواف]] دور [[کعبه]]، برخورداری از ۶۰۰۰ [[حسنه]] و محو ۶۰۰۰ [[گناه]] و بالارفتن ۶۰۰۰ درجه شمرده شده است<ref>تهذیب الاحکام، ج ۵، ص۱۲۰؛ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۳۰۲.</ref>. در [[حدیثی]] دیگر، پاداش ۷ شوط طواف و [[اقامه نماز]] آن در [[حج]]، برخورداری از ۷۰۰۰۰ حسنه و محو ۷۰۰۰۰ گناه و بالارفتن ۷۰۰۰۰ درجه و [[شفاعت]] درباره ۷۰۰۰۰ [[حاجت]] و برخورداری از پاداش [[آزادی]] ۷۰۰۰۰ برده دانسته شده است<ref>الکافی، ج ۴، ص۴۱۱؛ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۳۰۲-۳۰۳.</ref>. در روایتی دیگر پاداش هرگام طواف در هنگام زوال [[خورشید]] و با سر و پای برهنه و [[اشتغال]] زبان به [[ذکر الهی]] و اجتناب از [[آزار دیگران]]، برخورداری از ۷۰۰۰۰ حسنه و محو ۷۰۰۰۰ گناه و بالارفتن ۷۰۰۰۰ درجه و پاداش [[آزاد]] کردن ۷۰۰۰۰ برده و برخورداری از [[حق]] شفاعت درباره ۷۰ نفر از [[اهل]] طواف کننده و برآورده شدن ۷۰۰۰۰ حاجت در [[دنیا]] یا [[آخرت]] دانسته شده است<ref>الکافی، ج ۴، ص۴۱۲؛ من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص۲۰۶-۲۰۷.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[طواف (مقاله)|مقاله «طواف»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۵۸۵.</ref>
+==[[فلسفه]] [[طواف]]==
+[[حکمت]] اصلی [[تشریع]] طواف برپایه آیاتی از [[قرآن کریم]] و [[روایات]]، [[پاک]] شدن طواف کنندگان از آلودگی‌ ‎‌ها و [[گناهان]] است. در روایاتی از [[اهل بیت]] آمده است که پیش از [[آفرینش آدم]] [[خداوند]] از [[خلقت]] [[جانشینی]] برای خود در [[زمین]] به [[فرشتگان]] خبر داد؛ ولی فرشتگان گفتند مخلوق یادشده در زمین [[فساد]] کرده و [[خون]] می‌ریزد؛ ولی آنان پیوسته [[خدا]] را [[تسبیح]] و [[تقدیس]] می‌کنند. خداوند در پاسخ از [[علم]] خویش و [[جهل]] آنان به این امر خبر داد: {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّى جَاعِلٌۭ فِى ٱلْأَرْضِ خَلِيفَةًۭ قَالُوٓا۟ أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّىٓ أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم، گفتند: آیا کسی را در آن می‌گماری که در آن تباهی می‌کند و خون‌ها می‌ریزد در حالی که ما تو را با سپاس، به پاکی می‌ستاییم و تو را پاک می‌شمریم؛ فرمود: من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید» سوره بقره، آیه۳۰.</ref> <ref>الکافی، ج ۴، ص۱۸۷-۱۸۸؛ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۲۹۶-۲۹۷.</ref>. بر پایه [[حدیثی]] دیگر، فرشتگان بدان سبب که [[اهل]] [[خونریزی]] و فساد نیستند، خود را شایسته‌تر از [[آدم]] برای [[خلیفه خدا]] بودن دانستند<ref>علل الشرایع، ج ۱، ص۱۰۵؛ ج ۲، ص۴۰۲.</ref>. در حدیثی از [[امام سجاد]] نیز آمده است که پس از [[خلقت آدم]] و [[تعلیم اسماء]] به آن حضرت، فرشتگان بر آدم [[سجده]] کردند: {{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسْجُدُوا۟ لِـَٔادَمَ فَسَجَدُوٓا۟}}<ref>سوره بقره، آیه ۳۴.</ref>؛ ولی هنگام سجده در [[نهان]] خویش، خود را خزانه‌داران [[الهی]] و [[مقربان]] درگاه او شمردند و گفتند [[گمان]] نمی‌کردیم نزد خدا مخلوقی گرامی‌تر از ما باشد که خداوند در پاسخ، از علم خود به گفتار آشکار و نهان آنان خبر داد:{{متن قرآن|إِنِّىٓ أَعْلَمُ غَيْبَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ}}<ref>سوره بقره، آیه۳۳.</ref> <ref>مستدرک الوسائل، ج ۹، ص۳۲۵؛ بحار الانوار، ج ۹۶، ص۲۰۵.</ref>. در پی این امر، [[خداوند]] بر آنان [[غضب]] کرد و از آنان روی گردانید<ref>الکافی، ج ۴، ص۱۸۷-۱۸۸؛ بحار الانوار، ج ۱۱، ص۱۲۰.</ref> و میان [[نور]] خود و [[فرشتگان]] حجابی قرار داد<ref>وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۲۹۶؛ بحار الانوار، ج ۱۱، ص۱۱۰.</ref>. پس از محجوب شدن [[نور الهی]] از فرشتگان، آنان به خطای خود پی بردند<ref>علل الشرایع، ج ۲، ص۴۰۳؛ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۲۹۶.</ref> و از عمل خود پشیمان شده و با [[پناه بردن]] به [[عرش الهی]] از خداوند [[آمرزش]] خواستند<ref>الکافی، ج ۴، ص۱۸۷-۱۸۸؛ عیون اخبار الرضا، ج ۲، ص۹۸.</ref>، از این رو خداوند به آنان [[فرمان]] داد تا در [[آسمان]] چهارم [[بیت المعمور]] را بنا کنند تا با [[طواف]] بر گرد آن [[توبه]] آنان پذیرفته شود<ref>الکافی، ج ۴، ص۱۸۷-۱۸۸؛ مستدرک الوسائل، ج ۹، ص۳۷۰.</ref>. سپس خداوند به برخی فرشتگان فرمود تا در محاذات بیت المعمور در [[زمین]] نیز خانه‌ای بسازند تا [[آدمیان]] [[گناهکار]] همانند فرشتگان پیرامون آن طواف کنند و خداوند همانند فرشتگان از آنان نیز [[راضی]] شود<ref>مستدرک الوسائل، ج ۹، ص۳۲۵؛ بحار الانوار، ج ۵۵، ص۵۹.</ref>، از این رو پس از ارتکاب [[خطا]] ([[ترک اولی]]) از سوی [[آدم]]، آن حضرت برای پذیرش توبه‌اش نزد [[کعبه]] آمد و پس از طواف بر گرد آن، در [[مستجار]] از خداوند [[بخشایش]] خواست و [[خدا]] توبه‌اش را پذیرفت<ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۳۱؛ مستدرک الوسائل، ج ۹، ص۳۷۰، ۳۸۶.</ref>. در روایتی از [[رسول خدا]] [[حکمت]] [[تشریع]] طواف، اقامه [[ذکر الهی]] شمرده شده است<ref>مسند احمد، ج ۶، ص۶۴، ۱۳۹؛ عوالی اللئالی، ج ۱، ص۳۲۴.</ref>. بر پایه برخی [[روایات]]، سبب ۷ شوط بودن طواف نیز آن است که فرشتگان برای [[پذیرش توبه]] خود به ۷۰۰۰ سال طواف بر گرد بیت المعمور [[مأمور]] شدند. در مقابل، [[انسان‌ها]] نیز برای بخشایش گناهانشان در برابر هر ۱۰۰۰ سال فرشتگان به یک شوط مأمور شدند، از این رو هفت شوط [[واجب]] شد<ref>علل الشرایع، ج ۲، ص۴۰۷؛ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۳۳۲.</ref>. در [[حدیثی]] از [[رسول خدا]] نیز آمده است که در [[جاهلیت]] عدد خاصی برای [[طواف]] نبود و [[عبدالمطلب]] ۷ شوط را برای طواف [[سنت]] کرد و [[خداوند]] نیز سنت یادشده را در [[اسلام]] [[امضا]] کرد<ref>من لایحضره الفقیه، ج ۴، ص۳۶۵؛ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص۳۳۱.</ref>.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[طواف (مقاله)|مقاله «طواف»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۵۸۶.</ref>
 == منابع ==