اصحاب امام جواد: تفاوت میان نسخه‌ها

اصحاب امام جواد (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۸

۳۵٬۰۱۱ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ ژوئن ۲۰۲۵

←‏مقدمه

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۴۹

ویرایش

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 == مقدمه ==
-<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت]]، ج۱۱، ص ۱۶۷.</ref>
+جمع زیادی از [[عالمان]] و [[راویان]] گرد وجود [[امام جواد]]{{ع}} فراهم آمده، از چشمه جوشان [[دانش]] او که از جدش [[رسول خدا]]{{صل}} به [[ارث]] برده بود بهره می‌گرفتند. آنان [[احادیث]]، گفته و نکته‌های [[بدیع]] و [[حکیمانه]] آن حضرت را تدوین می‌کردند و [[میراث]] ارجمند و گرانسنگی که از اندوخته‌های پربها و کم‌نظیر [[اندیشه]] [[اسلامی]] در دست داریم به [[لطف]] زحمات آن بزرگان فراهم آمده است. آن بزرگان با [[الهام]] گرفتن از [[اعتقادات دینی]] خود مبنی بر [[حفاظت]] از احادیث [[امامان معصوم]] به تدوین آن پرداختند و با اقدام خود تراث [[علمی]] [[اهل بیت]]{{عم}} را از گزند حوادث [[روزگار]] و [[تطاول]] دست [[بدخواهان]] و [[منحرفان]] [[ایمنی]] بخشیدند.
+تلاش بی‌دریغ آنان این [[فرصت]] را برای [[فقیهان]] [[شیعه]] فراهم آورد تا با مراجعه به این میراث سترگ علمی، [[احکام شرعی]] را به دست آورند. اگر این میراث در دسترس نبود بی‌تردید [[مدرسه]] اهل بیت{{عم}} از [[فقهی]] این‌چنین پویا و سترگ -که [[اندیشمندان]] و حقوقدانان [[مسلمان]] و [[غیر مسلمان]] به اصالت و ژرفناک بودن آن اعتراف دارند- خبری نبود.
+در روزگاری که [[حاکمان ستمگر عباسی]] و [[اموی]] امامان معصوم{{ع}} را تحت شدیدترین محدودیت‌ها قرار می‌دادند و ارتباط با آنان را منع می‌کردند تا [[امت اسلامی]] را از [[دنباله‌روی]] آنان و [[پیروی]] از ایشان بازدارند، [[پای‌بندی]] [[یاران امامان]]{{ع}} که در آن دوره‌های سخت، با [[امامان]] رابطه داشته و در تدوین احادیث آن بزرگان می‌کوشیدند، شایسته [[قدردانی]] و [[افتخار]] است.
+این عالمان و راویان که از یاران امامان بودند، آن‌چنان زیر فشار [[قدرت]] [[حاکم]] قرار داشتند که نمی‌توانستند به طور صریح از امامی نام ببرند که از وی [[حدیثی]] یا مطلبی داشتند، با اشاره و بیان برخی اوصاف آن [[امام]]، او را معرفی کرده، [[حدیث]] یا مطلب خود را از او بازمی‌گفتند. از آن‌رو این [[پنهان‌کاری]] صورت می‌گرفت که [[زندان]] و [[مرگ]] در [[انتظار]] کسانی بود که از امامان مطلبی نقل می‌کردند.
+از آنجا که امام جواد{{ع}} نیز در [[محاصره]] [[جاسوسان]] [[دستگاه خلافت]] قرار داشت، از [[اصحاب]] خود خواست تا در عرصه‌هایی که خود به [[دلایل]] [[امنیتی]] توان فعالیت در آنها را ندارد، به فعالیت بپردازند. بنابراین، عرصه‌های اصلی فعالیت‌های اصحاب امام جواد{{ع}} نمایانگر فعالیت‌های آن حضرت بود؛ زیرا آنان تنها با [[پیروی]] از آن حضرت و به کار بستن رهنمودهایش اقدام کرده، کاری خودسرانه انجام نمی‌دادند. از آن‌رو در اینجا به اصحاب امام جواد{{ع}} پرداخته‌ایم که فعالیت‌های علمی و [[فکری]] آنان، از [[گرایش‌ها]] و فعالیت طلایه‌داران [[بیداردل]] [[روزگار]] تحت [[رهبری امام]] [[جواد]]{{ع}} خبر می‌دهد. در اینجا فعالیت‌های [[علمی]] تنی چند از این [[اصحاب]] [[روایتگر]] را که به تمام معنا و بدون اغراق گستردگی فعالیت‌های [[مدرسه]] علمی [[امام جواد]]{{ع}} را به نمایش گذارده‌اند، بررسی می‌کنیم:
+'''[[حسین بن سعید اهوازی‌]]''': [[حسین بن سعید حماد اهوازی]]، [[ثقه]] بود و از [[امام رضا]]{{ع}}، [[ابو جعفر]]{{ع}}، و [[ابو الحسن ثالث]] ([[امام هادی]]){{ع}} [[روایت]] کرده است<ref>حیاة الامام محمد الجواد{{ع}}، ص۳۹- ۱۴۱.</ref>.
+'''[[حسن بن سعید اهوازی‌]]''': حسن، [[برادر]] حسین بن سعید و از [[اصحاب امام رضا]]{{ع}} و امام جواد{{ع}} بود<ref>حیاة الامام محمد الجواد{{ع}}، ص۳۹- ۱۴۱.</ref>. هردو برادر در [[حرکت]] [[سیاسی]] و علمی امام رضا{{ع}} و امام جواد{{ع}} و نیز در عرصه تصنیف و تألیف شرکت داشتند و نقش قابل توجهی در [[هدایت]] برخی افراد ایفا کردند.
+[[اسحاق بن ابراهیم حضینی]]، و پس از او [[علی بن الریان]] به واسطه [[حسن بن سعید اهوازی]] به [[حضور امام]] [[رضا]]{{ع}} رسیدند و همو وسیله آشنایی آنان با مدرسه [[اهل بیت]]{{عم}} بود. از وی [[حدیث]] شنیدند و هم به نام‌ او شناخته شدند.
+حسن بن سعید همچنین [[عبدالله بن محمد حضینی]] و دیگران را با مدرسه اهل بیت{{عم}} آشنا کرد که بعدها منشأ خدمات شدند و کتاب‌های زیادی تألیف و تصنیف کردند. گفته می‌شود که حسن بن سعید پنجاه کتاب تصنیف کرد<ref>رجال کشی (چاپ مشهد)، ص۵۵۲.</ref>.
+[[شیخ الطائفه]]، [[محمد بن حسن طوسی]] هنگامی که به [[حسین بن سعید اهوازی]] می‌رسد درباره‌اش می‌گوید: او «ثقه» است و از امام‌ رضا، [[ابو جعفر ثانی]] و ابو الحسن ثالث{{ع}} حدیث روایت کرده است. او از [[مردم کوفه]] بود و همراه برادرش حسن به [[اهواز]] کوچ کرد، سپس به [[قم]] رفت. در آنجا بر حسن‌ بن [[ابان]] وارد شد و در همان سامان درگذشت.
+[[حسین بن سعید اهوازی]] سی کتاب به شرح زیر نوشت:
+#کتاب الوضوء؛
+#کتاب الصلاة؛
+#کتاب الصوم؛
+#کتاب الزکاة؛
+#کتاب الحج؛
+#کتاب النکاح و الطلاق؛
+#کتاب الوصایا؛
+# کتاب الفرائض؛
+#کتاب التجارات؛
+#کتاب الإجارات؛
+#کتاب الشهادات؛
+#کتاب المناقب؛
+#کتاب الأیمان و النذور و الکفارات؛
+#کتاب البشارات؛
+#کتاب الحدود و الدیات؛
+# کتاب الزهد؛
+#کتاب الأشربة؛
+#کتاب المکاسب؛
+#کتاب التقیة؛
+#کتاب الخمس؛
+#کتاب المروة و التجمل؛
+#کتاب الصید و الذباحة؛
+#کتاب المثالب؛
+#کتاب التفسیر؛
+#کتاب المؤمن؛
+#کتاب الملاحم؛
+#کتاب المزار؛
+#کتاب الرد علی الغالیة؛
+#کتاب الدعاء؛
+#کتاب العتق و التدبیر<ref>شیخ طوسی، الفهرست، ص۵۸.</ref>.
+'''[[محمد بن اسماعیل‌]]''': وی محمد بن اسماعیل معروف به‌ ابن بزیع است. [[شیخ طوسی]] او را در شمار [[اصحاب امام رضا]]{{ع}} و [[امام جواد]]{{ع}} خوانده است<ref>رجال طوسی، ص۴۰۵.</ref>. وی از نظر [[پرهیزگاری]] و [[تقوا]]، در شمار بهترین [[اصحاب امامان]]{{ع}} بود. دو ویژگی او را به اختصار بیان می‌کنیم:
+#پیوند ابن بزیع با [[امام رضا]]{{ع}} بود. او رابطه تنگاتنگی با امام رضا{{ع}} داشت و آن حضرت او را سخت بزرگ و گرامی می‌داشت. نقل شده است: زمانی نام ابن بزیع در [[حضور امام]] [[رضا]]{{ع}} برده شد. آن حضرت فرمود: [[دوست]] می‌داشتم چونان او در میان شما وجود داشت<ref>حیاة الامام الجواد{{ع}}، ص۱۶۴.</ref>.
+#پیوند و ارتباط او با امام جواد{{ع}} بود. او همان‌سان که به امام رضا{{ع}} پیوسته بود و ارتباط داشت، با امام جواد{{ع}} نیز رابطه تنگاتنگی داشت. ابن بزیع از امام جواد{{ع}} روایاتی در زمینه [[احکام شرعی]] نقل کرده است. وی از امام جواد{{ع}} خواست پیراهنی که خود بر تن می‌کرد به او بدهد تا آن را [[کفن]] خویش قرار دهد و امام جواد{{ع}} پیراهنی برای او فرستاد<ref>حیاة الامام محمد الجواد{{ع}}، ص۱۶۴.</ref>.
+'''[[احمد بن ابی عبدالله برقی‌]]''': او ابو جعفر، فرزند [[محمد بن خالد بن عبد الرحمن بن محمد بن علی برقی]] است. شیخ طوسی زمانی او را با نام [[احمد بن محمد بن خالد برقی]] و از اصحاب امام جواد{{ع}} خوانده و در جایی دیگر او را با نام [[احمد بن ابی عبدالله برقی]] یاد کرده و از [[اصحاب امام هادی]] شمرده است<ref>سید محمد صادق بحر العلوم، مقدمه کتاب المحاسن.</ref>.
+یکی از نوشته‌های بلندآوازه و ماندگار [[علامه]] بزرگ، برقی کتاب «[[المحاسن]]» اوست. این کتاب [[مرجع]] [[مورخان]]، [[جغرافی‌دانان]]، [[شرح‌حال‌نویسان]] و [[محدثان]] بود که این مطلب خود بهترین [[گواه]] بر [[عظمت]] و گستردگی دامنه [[دانش]]، [[روایت]] و اطلاعات اوست. برقی از بزرگان [[عالمان شیعه]] و افراد مورد [[اعتماد]] [[امام جواد]]{{ع}} و [[امام هادی]]{{ع}} بود<ref>سید محمد صادق بحر العلوم، مقدمه کتاب المحاسن.</ref>.
+'''[[علی بن مهزیار]]''': علی بن مهزیار درخشانترین اصحاب امام جواد{{ع}} و در [[تقوا]] و فضل و دانش از [[عالمان]] نامی [[روزگار]] خود بود. در اینجا به نکته‌های برجسته‌ای از [[زندگی]] او می‌پردازیم:
+نخست: علی بن مهزیار مسیحی بود و به [[لطف]] [[هدایت]] [[خداوند]] [[مسلمان]] شد و اسلامش خالص بود<ref>حیاة الإمام محمد الجواد{{ع}}، ص۱۵۶.</ref>.
+دوم: وی در [[عبادت]] و [[بندگی خدا]] سرآمد [[عابدان]] بود، به‌گونه‌ای که در [[بندگی]] و تقوا همانند او دیده نمی‌شد. او آن‌چنان شیفته عبادت بود که همه روزه‌ هنگام برآمدن [[خورشید]] سر به [[سجده]] می‌نهاد و همان‌سان که برای خود [[دعا]] کرده بود برای هزار تن از [[برادران]] خود دعا می‌کرد، آن‌گاه سر از سجده برمی‌داشت. در اثر سجده‌های فراوان و طولانی‌ پیشانی‌اش همانند زانوی شتران پینه بسته بود<ref>رجال کشی، ص۵۴۸.</ref>.
+سوم: تمام ترجمه‌نگاران [[وثاقت]] او را در [[نقل روایات]] [[تأیید]] کرده‌اند. [[نجاشی]] درباره علی بن مهزیار گفته است: او در [[نقل روایت]] [[ثقه]] بوده و مطعون نیست<ref>رجال نجاشی، ص۲۵۳.</ref>.
+چهارم: علی در عرصه تألیف با [[نوشتن]] شمار زیادی کتاب، گستردگی دانش خود را ثابت کرد که از آن جمله است:
+#کتاب الوضوء؛
+#کتاب الصلاة؛
+#کتاب الصوم؛
+#کتاب الخمس؛
+#کتاب الزکاة؛
+#کتاب الحج؛
+#کتاب الطلاق؛
+#کتاب الحدود؛
+#کتاب الدیات؛
+#کتاب التفسیر؛
+#کتاب الفضائل؛
+#کتاب العتق و التدبیر؛
+#کتاب المکاسب؛
+#کتاب المثالب؛
+#کتاب الدعاء؛
+#کتاب التحمل و المروة؛
+#کتاب المزار؛
+#کتاب الرد علی الغلاة؛
+#کتاب الوصایا؛
+#کتاب المواریث‌
+#کتاب الشهادات؛
+#کتاب فضائل المؤمنین و برّهم؛
+#کتاب الملاحم؛
+#کتاب التقیه؛
+#کتاب الصید و الذباحة؛
+#کتاب الزهد؛
+#کتاب الأشربة؛
+#کتاب النذور و الأیمان و الکفارات‌
+#کتاب الحروف؛
+#کتاب القائم؛
+#کتاب البشارات؛
+#کتاب الأنبیاء
+#کتاب النوادر؛
+# رسائل علی بن أسباط<ref>رجال نجاشی، ص۲۵۳.</ref>.
+آثاری که برشمردیم، در مباحث [[فروع]] [[فقه]]، [[اعتقادات]]، [[تفسیر]] و [[اخلاق]] نوشته شده است که البته بخش عمده آن به [[فقه اسلامی]] اختصاص دارد و این خود نشان می‌دهد که [[علی بن مهزیار]] از [[فقیهان]] بزرگ [[اسلام]] بوده است.
+پنجم: طرف [[مکاتبه]] [[امام جواد]]{{ع}} بودن، ویژگی دیگر علی بود. [[نامه‌های امام جواد]]{{ع}} به علی نشان‌دهنده ارتباط محکم او با امام جواد{{ع}} و [[منزلت]] والایش نزد آن حضرت است. در یکی از [[نامه‌ها]] آمده است: نامه‌ات به دستم رسید و از محتوای آن باخبر شدم. با نامه‌ات‌ مرا از [[شادمانی]] سرشار کردی، خدایت شادمان‌ کند. از کفایت‌کننده و دفع‌کننده هر [[شر]] و خطر [[امید]] دارم که [[مکر]] هر [[نیرنگ‌بازی]] را از تو دور کند، ان‌شاءالله<ref>رجال کشی، ص۵۵۰.</ref>.
+این [[نامه]] بیانگر خدمتی است که علی بن مهزیار برای امام جواد{{ع}} انجام داده و از همین‌رو حضرتش [[خرسندی]] خویش را از علی آشکار، برای او [[دعا]] کرده، از [[خدا]] برایش [[اجر]] فراوان خواسته است.
+در نامه دیگری که [[حضرت امام جواد]]{{ع}} به علی بن مهزیار نوشته، آمده است: از آنچه درباره [[قمی‌ها]] -که خدایشان [[نجات]] دهد و برای آنان فرجی حاصل کند- باز گفتی [[آگاه]] شدم. با کارت که همچنان دنبال می‌کنی، من را [[خشنود]] کردی که خدا تو را با پاداش‌ [[بهشت]]، خشنود کند و به واسطه [[رضامندی]] من از تو، نسبت به تو خشنود شود. از خدا برای تو [[عفو]] و [[مهربانی]] امید دارم و در پایان‌ می‌گویم: خدا ما را بس است و [[نیکو]] حمایتگری است<ref>رجال کشی، ص۵۵۰.</ref>.
+متن این نامه روشن می‌کند که علی بن مهزیار [[مردم قم]] را که در [[سختی]] و [[گرفتاری]] به سر می‌بردند، [[رهایی]] بخشید و همین اقدام، [[امام]]{{ع}} را شادمان کرده بود و حضرتش به [[پاس]] آن [[خدمت]]، برای او دعا کرد و نیل به بهشت را برای علی مسئلت فرمود.
+[[امام جواد]]{{ع}} در یکی از نامه‌های خود که به [[علی بن مهزیار]] نوشت او را مخاطب قرار داد و فرمود:
+به سوی [[خانه]] خویش روان شو. [[خدا]] تو را به بهترین [[خانه]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] رهنمون شود<ref>رجال کشی، ص۵۵۰.</ref>.
+پس از آن‌که علی [[خدمت به امام]]{{ع}} را به پایان رساند، [[امام جواد]]{{ع}} او را با عبارت‌های یاد شده [[فرمان]] رفتن به خانه‌اش داد.
+در [[نامه]] دیگری امام جواد{{ع}} خطاب به علی فرمود: از [[خدا]] می‌خواهم تا تو را از پیش رو و از پشت سر و در تمام احوال، [[حفظ]] کند، تو را [[بشارت]] باد که [[امید]] دارم خدا [[بلا]] را از تو دور کند و از حضرت [[احدیت]] مسئلت دارم در آنچه که برای آن آهنگ رفتن در [[روز]] یک [[شنبه]] کرده‌ای خیر قرار دهد. این [[سفر]] را به روز [[دوشنبه]] واگذار خدا همسفر تو و در نبودت [[سرپرست]] خانواده‌ات باشد، امانتت را از طرف تو ادا کند و در پناه قدرتش به [[سلامت]] باشی<ref>رجال کشی، ص۵۵۱.</ref>.
+[[علی بن مهزیار]] نامه‌ای به امام جواد{{ع}} نوشت و از آن حضرت خواست تا دست او را بازگذارد و [[اجازه]] دهد مقداری از آنچه در [[اختیار]] دارد [[هزینه زندگی]] خویش کند. امام جواد{{ع}} در پاسخ او نوشت: خدا بر تو و [[خاندان]] و خانواده‌ات که برای آنان [[طلب]] وسعت در [[زندگی]] کرده‌ای وسعت و آسایش‌ دهد. ای علی، تو بیش از درخواست‌ [[توسعه]] در زندگی نزد من داری. از خدا مسئلت می‌نمایم که توسعه در زندگی‌ و [[عافیت]] و [[تندرستی]] را با تو همراه کند، مقدّمت بدارد و با عافیت تو را از گزند [[بیماری‌ها]] بپوشاند که همو شنوای هر دعاست<ref>رجال کشی، ص۵۵۱.</ref>.
+بدین ترتیب امام جواد{{ع}} او را در استفاده از اموالی که در اختیار داشت مجاز داشت و با بهترین جملات او را [[دعا]] کرد.
+نیز علی بن مهزیار نامه‌ای به امام جواد{{ع}} نوشت و از حضرتش خواست تا در [[حق]] او دعا کند. [[امام]]{{ع}} در پاسخ نوشت: اما درباره دعا که از من خواستی باید بگویم: تو هنوز نمی‌دانی که خدا تو را چگونه نزد من محبوب‌ گردانده است. نظر به [[محبت]] و عنایتی که به تو دارم و [[منزلت]] تو را می‌دانم، گاهی تو را با نام و [[نسب]] می‌خوانم، پس [[خدا]] بهتر از آنچه از منزلت والا به تو داده روزی‌ات کند و از تو [[خشنود]] شود، بهترین نیت‌های تو را محقق کند و به [[رحمت]] خود تو را در [[فردوس اعلا]] جای دهد که او شنوای دعاست. خدا تو را [[حفظ]] کند و [[سرپرست]] تو باشد و به [[رحمت]] خویش [[بدی‌ها]] و [[بلاها]] را از تو دور گرداند. این را به خط خود نوشتم<ref>رجال کشی، ص۵۵۱.</ref>.
+همچنین [[امام جواد]]{{ع}} در نامه‌ای دیگر خطاب به [[علی بن مهزیار]] نوشت:
+ای علی، [[خدا]] [[پاداش]] تو را [[نیکو]] گرداند، در [[بهشت]] خویش جایت دهد، [[خواری]] [[دنیا]] و [[آخرت]] را از تو دور گرداند و با ما محشورت نماید. ای علی، تو را در [[خیرخواهی]]، [[خدمت]] و [[فرمانبرداری]]، [[احترام]] به خویش و [[انجام وظیفه]] آزمودم. اگر بگویم: کسی را چون تو نیافته‌ام، امیدوارم که گزاف نگفته باشم، پس خدا به [[پاس]] آنچه برشمردم‌ بهشت را پاداش تو قرار دهد.
+[[منزلت]] تو و نیز خدمتی که در سرما و [[گرما]] و شب و [[روز]] در [[حق]] ما کرده‌ای، از ما پنهان نمانده است. از خدا مسئلت دارم، چون تمام [[خلق]] را در [[قیامت]] گرد آورد، تو را آن‌سان از رحمت خود برخوردار کند که خلق‌ [[غبطه]] تو را بخورند. او شنوای دعاست<ref>حیاة الإمام محمد الجواد{{ع}}، ص۱۵۹.</ref>.
+آنچه در [[نامه‌های امام جواد]]{{ع}} خطاب به علی بن مهزیار آمد، هریک توصیف درخشانی از جایگاه والای او نزد [[امام]]{{ع}} است. [[یگانگی]] علی بن مهزیار در [[تقوا]] و [[پرهیزگاری]]، دیگر نشان لیاقتی است که [[حضرت امام جواد]]{{ع}} در نامه‌های خود بدو داده است.
+'''[[صفوان بن یحیی‌]]''': او ابو محمد، صفوان بن یحیی، معروف به «[[بیاع السابری]]» (فروشنده نوعی پارچه) از [[مردم کوفه]] و «[[ثقه]]» است. پدرش از ابوعبدالله ([[امام صادق]]){{ع}} [[روایت حدیث]] کرد و خود او از [[امام رضا]]{{ع}} روایت حدیث کرده است. وی جایگاه والایی نزد امام رضا{{ع}} داشت. [[نجاشی]] او را در شمار [[رجال حدیث]] [[ابو الحسن]]، [[موسی بن جعفر]]{{ع}} خوانده است. وی [[وکیل امام رضا]]{{ع}} و [[ابو جعفر]]{{ع}} بود. [[واقفیه]] [[اموال]] فراوانی به او دادند تا وی را به خود متمایل کنند، اما او به [[مذهب]] «[[وقف]]» نگروید و در [[زهد]] و [[بندگی خدا]] جایگاهی والا داشت.
+صفوان [[شریک]] [[عبدالله بن جندب]] و [[علی بن نعمان]] بود.
+نقل شده است: آن سه تن در [[بیت الله الحرام]] [[هم‌پیمان]] شدند هرکس زودتر بمیرد، آن‌که زنده مانده به جای متوفا [[نماز]] گزارد، [[روزه]] بگیرد و [[زکات]] بدهد. [[عبدالله بن جندب]] و [[علی بن نعمان]] مردند و صفوان زنده ماند. او به منظور [[وفای به عهد]]، همه‌روزه یکصد و پنجاه رکعت [[نماز]] می‌خواند، هرسال سه ماه [[روزه]] می‌گرفت و همه‌ساله سه بار [[زکات]] می‌داد و هرگاه غیر از موارد یاد شده، چیزی در [[راه خدا]] می‌داد از طرف آنان نیز می‌بخشید.
+یکی از [[اصحاب]] ما می‌گفت: کسی از صفوان خواست تا دو دینار با خود به [[کوفه]] ببرد و آن را به خانواده‌اش برساند. صفوان به آن مرد گفت: شتران من در کرایه دیگران هستند و باید از آنان [[اجازه]] بگیرم.
+هیچ‌یک از افراد طبقه او در [[پرهیزگاری]] و [[بندگی خدا]] به او نمی‌رسیدند.
+اصحاب ما سی کتاب برای او برشمرده‌اند که آنچه در زیر می‌آید در دست است:
+#کتاب الوضوء؛
+#کتاب الصلاة؛
+#کتاب الزکاة؛
+#کتاب الحج؛
+#کتاب النکاح؛
+#کتاب الطلاق؛
+# کتاب الفرائض؛
+#کتاب الوصایا؛
+#کتاب لشری و البیع؛
+#کتاب العتق و التدبیر؛
+#کتاب البشارات و النوادر.
+[[صفوان بن یحیی]] به [[سال ۲۲۰ ق]]. رخ در [[نقاب]] خاک کشید<ref>رجال نجاشی، ص۱۴۹؛ نک: شیخ طوسی، الغیبه، ص۲۱۶؛ رجال کشی، ص۵۰۲- ۵۰۳.</ref>.
+[[امام جواد]]{{ع}} برای صفوان [[طلب مغفرت]] کرد و [[گواهی]] داد که او از [[حزب]] ([[جماعت]]) [[پدران]] ارجمندش -که حزب [[رستگار]] خداست- بوده است.
+'''عبدالله بن الصلت‌''': او ابو طالب، [[عبدالله بن الصلت قمی]]، مولای [[بنی تیم]] [[اللات]] ابن تغلبه بود.
+حمدان بن احمد النهدی گفت: «[[ابو طالب قمی]] ما را گفت: به ابو جعفر فرزند [[رضا]] نوشتم و از او خواستم اجازه دهد تا بر [[ابو الحسن]] ([[پدر امام جواد]]{{ع}}) مرثیه بخوانم، در پاسخ نامه‌ام نوشت: بر من و بر پدرم مرثیه بخوان و مویه کن»<ref>رجال نجاشی، ص۲۷۵.</ref>.
+'''[[علی بن اسباط]]''': وی [[علی بن اسباط بن سالم کندی کوفی]] معروف به‌ «[[بیاع الزطی]]» بود.
+کشی می‌نویسد: او (علی بن اسباط) [[فطحی مذهب]] بود و [[علی بن مهزیار]] در رساله‌ای که در رد [[افکار]] او نوشت، او را نقض کرد.
+[[نجاشی]] می‌نویسد: او فطحی مذهب بود. میان وی و علی بن مهزیار درباره [[مذهب]] او نامه‌هایی نوشته شد که آن دو در نهایت به [[اب]] و جعفر ثانی{{ع}} [[رجوع]] کردند و پس از روشن شدن [[حقیقت]] برای [[علی بن اسباط]] او از [[اعتقاد]] خویش دست برداشت. پیش از آنکه از اعتقاد خویش دست بردارد از [[امام رضا]]{{ع}} [[روایت]] می‌کرد. وی [[ثقه]] و موثقترین و راست‌گفتارترین [[مردم]] بود. من روایت او را درست دانسته، بر آن [[اعتماد]] دارم. یکی از اصول چهارصدگانه و روایاتی از اوست<ref>جامع الرواة، ج۱، ص۵۵۴.</ref>.
+کتاب‌های زیر از آثار اوست:
+#کتاب الدلائل؛
+#کتاب التفسیر؛
+#کتاب المزار؛
+#کتاب نوادر مشهور<ref>رجال نجاشی، ص۱۹۰.</ref>.
+'''[[ابراهیم بن ابی محمود خراسانی‌]]''': بنابر نقل کشی در [[رجال]] خود، او از [[راویان ثقه]] بود که از [[امام جواد]]{{ع}} روایت کرده است. وی از [[امام]] [[موسی کاظم]]{{ع}} و [[امام رضا]]{{ع}} [[روایت حدیث]] کرده است.
+'''[[ابراهیم بن محمد همدانی‌]]''': او از [[راویان]] [[جلیل القدر]] بود. از امام رضا{{ع}}، امام جواد{{ع}} و [[امام هادی]] روایت حدیث کرده است.
+'''[[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی کوفی‌]]''': احمد، جلیل القدر بود و نزد امام رضا{{ع}} و امام جواد منزلتی بس والا و عظیم داشت.
+'''[[احمد بن معافی‌]]''': احمد از اصحاب امام جواد{{ع}} بود.
+'''[[جعفر بن محمد بن یونس احول‌]]''': جعفر از [[اصحاب امام رضا]]{{ع}}، امام جواد{{ع}} و فرزندش امام هادی بود.
+'''[[حسین بن بشار]] مداینی‌''': وی از [[اصحاب]] [[حضرت موسی بن جعفر]]{{ع}}، امام رضا{{ع}} و امام جواد{{ع}} بود.
+'''[[حکم بن علیاء اسدی‌]]''': حکم از اصحاب امام جواد{{ع}} بود.
+'''[[حمزة بن یعلی اشعری قمی‌]]''': ابو یعلی، حمزة بن یعلی اشعری قمی، ثقه، نیک‌نام و سرشناس بود. وی از امام رضا{{ع}} و امام جواد{{ع}} روایت حدیث کرده است.
+'''[[داوود بن قاسم‌]]''': داوود بن قاسم بن اسحاق بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب جعفری، کنیه‌اش ابو هاشم و از مردم [[بغداد]] بود. از نظر [[امامان]]{{عم}} ثقه، جلیل القدر و دارای منزلتی عظیم و از اصحاب امام جواد{{ع}} بود. داوود از امام جواد{{ع}}، فرزندش امام هادی{{ع}} و نواده‌اش [[امام عسکری]]{{ع}} روایت حدیث کرده است.
+'''[[صالح بن محمد همدانی‌]]''': صالح از اصحاب امام جواد{{ع}} و فرزندش امام هادی بود.
+'''[[عبد الجبار بن مبارک نهاوندی‌]]''': وی از اصحاب امام رضا{{ع}} و امام جواد{{ع}} بود.
+'''[[عبدالعظیم بن عبدالله‌]]''': ابو القاسم، عبدالعظیم حسنی‌ بن عبدالله بن علی بن الحسن بن زید بن الحسن بن علی بن ابی طالب{{ع}} [[عابد]] و [[پرهیزگار]] و از [[خواص]] [[اصحاب امام]] جو[[اد]]{{ع}}، [[امام هادی]]{{ع}} و [[امام حسن عسکری]] بود. امام هادی، [[فضیلت]] [[زیارت قبر]] او را همانند فضیلت [[زیارت قبر امام حسین]]{{ع}} خوانده است.
+'''[[عثمان بن سعید عمری‌]]''': ابو عمرو، عثمان بن سعید عمری، «[[سمّان]]» (روغن‌فروش) و «[[زیات]] [[اسدی]]» [[لقب]] داشت. او [[ثقه]]، [[جلیل القدر]] و از اصحاب امام جواد{{ع}} بود. در [[روزگار]] امام حسن عسکری می‌زیست و در شمار [[وکیلان]] آن حضرت درآمد.
+'''علی بن جعفر''': [[علی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین]]{{ع}} بسیار پرهیزگار بود، [[دانش]] و فضل فراوان داشت. و [[روایات]] زیادی از [[امامان]]{{ع}} نقل کرد. وی از [[اصحاب امام صادق]]{{ع}}، [[امام کاظم]]{{ع}}، [[و]] [[امام رضا]]{{ع}} و [[امام جواد]]{{ع}} به شمار می‌رفت.
+'''[[علی بن بلال بغدادی‌]]''': وی فقط [[مصاحبت]] امام جواد{{ع}} را داشت.
+'''فضل بن شاذان‌''': ابو محمد، [[فضل بن شاذان بن خلیل ازدی نیشابوری]]، ثقه، ارجمند و [[بزرگوار]]، [[فقیه]] و [[متکلم]] بود. امام حسن عسکری{{ع}} برای او [[طلب رحمت]] نمود. وی از امام جواد{{ع}} [[حدیث]] [[روایت]] کرده است. نیز گفته شده است که از امام رضا{{ع}} حدیث روایت کرده است.
+'''[[محمد بن عبد الجبار]]''': وی [[ابن ابی الصهبان قمی]]، از اصحاب امام جواد{{ع}}، امام هادی{{ع}}، و امام حسن عسکری بوده است.
+'''[[محمد بن عیسی‌]]''': ابو علی، محمد بن یسی بن عبدالله بن سعد بن مالک اشعری، شیخ و بزرگ [[قمی‌ها]] بود. از امام رضا{{ع}} روایت شنید و از امام جواد{{ع}} حدیث روایت کرد.
+'''[[نوح بن شعیب بغدادی‌]]''': وی فقیهی عالم، [[صالح]] و [[پسندیده]] و از اصحاب امام جواد{{ع}} بود.
+'''[[یعقوب بن اسحاق‌]]''': ابو یوسف، [[یعقوب بن اسحاق سکیت]]، لغت‌شناس و از اصحاب امام جواد{{ع}} بود. نزد آن حضرت و نیز امام هادی{{ع}} گرامی و ارجمند بود. به [[جرم]] [[تشیع]] و [[دوستی اهل بیت]]{{ع}} به [[فرمان]] [[متوکل عباسی]] کشته شد.
+'''[[یعقوب بن یزید]]''': ابو یوسف، یعقوب بن یزید بن حماد انباری، معروف به کاتب، [[ثقه]] و راست‌گفتار بود. وی از [[امام جواد]] [[حدیث]] [[روایت]] کرد و پیش از آن حضرت از [[اصحاب]] پدرش [[علی بن موسی الرضا]]{{ع}} بود.
+'''ابوالحصین حضینی‌]]''': [[ابوالحصین بن الحضین الحضینی]]، از اصحاب امام جواد{{ع}} و فرزندش [[امام هادی]]{{ع}} بود.
+شایان توجه است ۱۲۱ [[راوی]] از امام جواد روایت کرده‌اند که در میان آنان [[وکلا]]، اصحاب و خاصان آن حضرت دیده می‌شدند و جماعتی از [[فقیهان]] بزرگ و چهره‌های معروف و مردان و [[زنان]] طالبی را تشکیل می‌دادند. شاعرانی که [[امام]] را [[مدح]] گفته، آنان که [[افتخار]] [[خدمت به امام]] [[جواد]]{{ع}} را -چه در [[زمان]] پدرش و چه در [[روزگار]] حضرتش- یافته بودند، نیز در شمار [[راویان]] از آن حضرت قرار داشتند<ref>نک: عطاردی، مسند الإمام الجواد{{ع}}.</ref>. در جای دیگری ۲۷۵ [[زن]] و مرد به عنوان اصحاب امام جواد{{ع}} نام برده شده‌اند<ref>سید محمد کاظم قزوینی، الإمام الجواد من المهد إلی اللحد.</ref>.
+امام جواد{{ع}} از اصحاب [[مخلص]] و پاکباخته خود که راوی، [[فقیه]]، [[متکلم]]، [[مبلّغ]] [[فضیلت‌ها]]، [[مصلحان اجتماعی]] و آن دسته از افرادی که خواهان [[اصلاح]] [[اوضاع نابسامان]] [[جامعه اسلامی]] بودند، جریانی برای [[نشر]] رسالتش به وجود آورد. آن حضرت هرچه در توان داشت در راه [[اسلام]] و [[حرکت]] بزرگ آن، بی‌دریغ به کار بست تا از [[فرصت]] پیش آمده، با [[حکمت]] و [[خردورزی]] به جبران فرصت‌های از دست رفته‌ای که بر او [[تحمیل]] شده بود بپردازد.
+شاگردان و دست‌پروردگان آن حضرت در گستراندن [[فضایل]] [[انسانی]]، [[حق]]، [[خوبی‌ها]] و [[هدایت مردم]] به وسیله روایاتی که از امام{{ع}} نقل می‌کردند و نیز با رهنمودها و تألیفات گرانسنگ خود، در تحقق بخشیدن به [[هدف]] امام جواد{{ع}} نقشی کارآمد داشتند.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت]]، ج۱۱، ص ۲۶۳-۲۸۰.</ref>
 == اصحاب امام جواد ==