معجزه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

== معناشناسی ==

== برخی تعاریف از معجزه و نقد آنها ==

این تعریف بیانگر آن است که در نگاه او [[معجزه]] لازمه [[دعوت]] [[انبیاء]] و برای [[مردمان]] [[حجت]] و نشانه [[صدق]] ادعای [[نبی]] است. به [[عقیده]] او سه شرط در [[معجزه]] ضروری است:

# [[معجزه]] [[فعل خداوند]] باشد؛

# [[خداوند]] آن را به مدعی [[نبوت]] اختصاص می‌دهد، به طوری که [[تأیید]] ادعای او باشد. از نظر او سایر شروطی که [[عالمان]] ذکر کرده‌اند، از جمله [[ناتوانی]] [[خلق]] از انجام آن در شروط سه‌گانه فوق نهفته است.

اما از نظر ما برای [[نفی]] نظریه صرفه، باید قید دیگری به این تعریف افزود: {{عربی|المعجزةُ فِی لسان الشرع امرٌ خارق‌العاده مقرونٌ بالتحدی، سالمٌ عن المعارضة}} این قید کمک می‌کند تا [[سلامت]] از معارضه بذاته و بنفسه باشد. یعنی عجز و [[ناتوانی]] و [[سلامت]] از معارضه، به [[دلیل]] ویژگی خود [[معجزه]] باشد و از بیرون [[تحمیل]] نشده باشد.

نکته دیگر در نقد این نظریه این است که در [[قرآن]] بارها کارهایی به [[پیامبران]] نسبت داده شده که [[خارق عادت]] بوده‌اند و [[قرآن]] از قول آن [[پیامبران]] این [[کارها]] را [[دلیل]] بر [[نبوت]] خود گرفته، هر چند از کلمه [[معجزه]] استفاده نکرده و با تعبیر آیت، [[برهان]] به کار برده است: {{متن قرآن|اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ}}<ref>«دست در گریبان خویش فرو بر (و برآور) تا سپید بی‌آسیب بیرون آید و (در پرهیز) از بیم، بازویت را به خویش بفشر که این دو (معجزه)، دو برهان از پروردگار تو برای فرعون و سرکردگان اوست، بی‌گمان آنان قومی نافرمانند» سوره قصص، آیه ۳۲.</ref>. در این [[آیه]] به صراحت مسئله [[عمل خارق‌العاده]]، برهانی برای [[فرعونیان]] و [[جماعت]] آنان است تا [[تصدیق]] کنند او [[فرستاده خدا]]ست. درباره [[داود]] و نشانه [[صدق]] او این‌گونه آمده است: {{متن قرآن|إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ}}<ref>«نشانه پادشاهی او این است که تابوت (عهد) نزدتان خواهد آمد» سوره بقره، آیه ۲۴۸.</ref> یا درباره [[صالح]] آمده: {{متن قرآن|وَيَا قَوْمِ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ}}<ref>«و ای قوم من! این شتر خداوند است؛ که برای شما نشانه‌ای است؛ او را وانهید تا در زمین خدا بچرد» سوره هود، آیه ۶۴.</ref> که [[ناقه صالح]] آیت [[حق]] و منتسب به [[خداوند]] و [[شاهد]] [[صدق]] ادعای اوست. یا در [[عهد پیامبر]] [[مخالفان]]، [[طلب]] معجزه‌ای از این سنخ می‌کردند: {{متن قرآن| وَقَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعًا * أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَعِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهَارَ خِلَالَهَا تَفْجِيرًا * أَوْ تُسْقِطَ السَّمَاءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ قَبِيلًا}}<ref>«و گفتند: هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد تا برای ما از زمین چشمه‌ای فرا جوشانی * یا باغستانی از نخل و انگور داشته باشی که لابه‌لای آن جویبارهایی، نیک روان‌سازی * یا چنان که می‌پنداری، آسمان را پاره‌پاره بر سر ما افکنی یا خداوند و فرشتگان را پیش روی آوری» سوره اسراء، آیه ۹۰-۹۲.</ref>. یا به [[پیامبر]] یادآور می‌شدند که [[خدا]] با ما [[عهد]] بسته و [[سنت پیامبران]] چنین بوده که تا معجزه‌ای نیاورد، آنان [[ایمان]] نیاورند و [[قرآن]] این سخن آنان را گزارش می‌کند و پاسخ می‌دهد: {{متن قرآن|الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ قُلْ قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«کسانی که گفتند: خداوند به ما سفارش کرده است که به فرستاده‌ای ایمان نیاوریم مگر آنکه برای ما قربانی‌یی بیاورد که آتش (آسمانی) آن را (به نشان پذیرش) بسوزد؛ بگو: پیش از من پیامبرانی برهان‌ها (ی روشن) و (همان) چیزی را که گفتید، برایتان آوردند، اگر راست می‌گویید پس چرا آنان را کشتید؟» سوره آل عمران، آیه ۱۸۳.</ref>. جالب اینجاست که [[قرآن]] به جای بیان خواسته آنان، با اشاره می‌گوید: {{متن قرآن|قُلْ قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ}}، در بیان اصل [[دلیل]] مناقشه‌ای ندارد و می‌گوید [[پیامبران]] گذشته با [[بینات]] آمدند و حتی با آنچه شما گفتید آمدند، اما آنان چه کردند، آیا آنان را قانع کرد و آوردن امور [[خارق‌العاده]]، باعث [[ایمان آوردن]] شد، یا باز هم به [[مخالفت]] برخاستند و با این [[پیامبر]] به [[مقاتله]] برخاستند! بنابراین مشکل شما هم این نیست و معلوم نیست که با آوردن امور [[خارق عادت]] [[مؤمن]] کند، باید برای خود [[فکر]] دیگری بکنید.

'''اولاً''': همه [[قوانین]] و [[روابط]] [[حاکم]] بر [[طبیعت]] اشیا بر ما معلوم و شناخته شده باشد تا بتوان [[تعیین]] کرد کدام فرایند خارج از چهارچوب [[قوانین]] کلی و مطلق [[طبیعت]] صورت پذیرفته است و کدام تحت سیطرۀ [[قوانین]] [[طبیعت]] روی داده است و این امر با توجه به نسبیت [[علم بشر]] ناممکن است؛ چنین تفکیکی مستلزم داشتن دانشی استعلایی است؛

== ویژگی‌های معجزه ==

با این توضیح و بیان مقدمات و توجه به [[مخالفت]] [[پیامبر]] با آوردن [[معجزات]] از سنخ امور [[خارق‌العاده]]، به شمارش قلمرو [[معجزه]] و ویژگی آن درباره همه [[پیامبران]] می‌پردازیم تا زمینه مقایسه فراهم گردد.

'''ثالثاً''': [[معجزه]] باید به گونه‌ای باشد که دیگران [[قدرت]] بر آوردن مثل نداشته باشند، اما نتوانند کاری کنند که مانند آن را بیاورند، مانند کسی که [[دعوت]] می‌کند با پهلوانی بجنگد و هر دو [[قدرت]] [[جنگیدن]] هم دارند، اما دست یکی را بسته و [[مانع]] [[مبارزه]] او شده‌اند، در این صورت منع یکی (صرف)، [[دلیل]] بر [[برتری]] دیگری نمی‌شود؛

'''رابعاً''': [[معجزه]] متناسب با [[دعوت]] دائمی او باشد، به این معنا که از زمانی که مثلاً [[موسی]] [[عصا]] را اژدها کرد، تا امروز، کسی نتواند چنین عملی انجام دهد، هرچند طرح و ارائه [[سند]] برای [[نبوت]]، در هر زمانی مناسب آن [[مردم]] و [[فهم]] و نیاز و شرایط [[فکری]] و [[فرهنگی]] است؛

'''سادساً''': در آوردن [[معجزه]]، [[تحدی]] و مبارزه‌طلبی کند. یعنی برای آن‌که [[عمل]] [[معجزه]] ثابت شود و معلوم شود که کار بشری نیست و [[مردم]] دیگر نمی‌توانند مانند آن را بیاورند، [[تحدی]] کند، یعنی بگوید اگر می‌توانید مانندش را بیاورید. به این‌گونه نباشدکه [[مردم]] بگویند ما نمی‌دانستیم که باید مانندش را بیاوریم، وگرنه می‌آوردیم؛

'''سابعاً''': درباره معجزاتی که محسوس و ملموس نیستند و با [[عقل انسان]] سروکار دارد، باید استدلال‌پذیر و برهانی باشند. به عبارت دیگر، افزون بر [[خارق‌العاده]]، انحصاری و قدسی بودن آن برهان‌پذیر باشد و در نفس ایجاد [[اطمینان]] کند؛

== [[معجزه]] در [[قرآن کریم]] ==

#{{متن قرآن|وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}<ref>«و (یاد کنید) آنگاه را که موسی برای مردم خود در پی آب بود و گفتیم: با چوبه‌دست خود به سنگ فرو کوب آنگاه دوازده چشمه از آن فرا جوشید؛ (چنان‌که) هر دسته‌ای از مردم آبشخور خویش را باز می‌شناخت؛ از روزی خداوند بخورید و بنوشید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره بقره، آیه ۶۰.</ref>؛ '''نکته''': {{متن قرآن|وَإِذِ اسْتَسْقَى...}} اگر ردیف [[آیات]] با ترتیب حوادث [[زندگی]] [[یهود]] پس از [[خروج]] از [[مصر]] مطابق باشد، این درخواست و جاری شدن چشمه‌ها پس از ورود و [[مسکن]] گزیدن در قریه‌ای بوده که [[آیه]] پیشین به آن اشاره کرد. نه در حال و زمان بیابان‌گردی، آخر [[آیه]] که میفرماید: - بخورید و بیاشامید و در [[زمین]] [[تبهکاری]] و [[سرکشی]] نکنید -[[شاهد]] سکونت گزیدن و آغاز [[زندگی]] آنها است. در اینجا است که برای ادامه [[زندگی]] خود و حیواناتی که همراه داشتند و یا کشت و کاری که مشغول شدند [[نیازمند]] به آبی بودند تا همه قبائل [[دوازده‌گانه]] بدون تزاحم از آن بهره‌مند شوند. در آن سال‌هایی که بیابان‌گرد بودند و پیوسته از جایی به جایی کوچ می‌کردند از آب [[باران]] و چاه‌ها و شنزارها می‌آشامیدند و گاه کوچ کردن با خود برمی‌داشتند. ظاهراً این [[آیه]] فقط از یک داستان و در یک مورد مخصوصی خبر می‌دهد و چنین نبوده است که در هر جا دچار بی‌آبی می‌شدند [[حضرت موسی]] با عصای خود برای آنها آبی بیرون می‌آورده. بنابراین محل استسقاء باید در پایان بیابان‌گردی و در جای آماده برای سکونت آنها بوده که در آنجا دهکده‌ای وجود داشته یا چادرنشین‌هایی منزل داشتند یا بعد از ورود [[یهود]] به صورت دهکده‌ای گردیده است. و چون اولین وسیله [[زندگی]] پس از سکونت در [[زمین]] آب است از همان آغاز کار عادلانه [[میانه]] [[دوازده سبط]] [[بنی‌اسرائیل]] و در میان محل‌های آنها تقسیم گردید تا علاقه به ملکیت و عصبیت‌های [[خانوادگی]] منشأ [[اختلاف]] و [[خصومت]] در میان آنها نگردد و [[وحدت]] قوای خود را در برابر دشمنانی که در پیش داشتند نگهدارند. هر چه بوده [[دستورات]] آخر [[آیه]] بیشتر مورد نظر است: {{متن قرآن|كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}} این [[فرمان]] - بدون نام [[فرمانده]] - از [[باطن]] و ظاهر [[جهان]] و [[زمین]] و [[آسمان]] برای همه و همیشه است: [[دست]] و عصای [[قدرت]] و [[کارگزاران]] [[طبیعت]] پیوسته سنگ‌ها را می‌شکافند و آب‌ها را از دامنه کوهساران جاری می‌سازند تا عموم [[خلق]] که در دامن [[زمین]] و کنار نهرها به سر می‌برند بخورند و بیاشامند و قوای خود را برای به کار انداختن و در دسترس گذاردن ذخیره‌های [[طبیعت]] [[متحد]] سازند و با هم بسازند، این نداء [[حق]] است که از [[وجدان]] خیراندیش و زبان حق‌گوی مصلحین [[بشر]] بلند است، ولی غوغای [[آز]] و [[طمع]] و [[شهوات]] نمی‌گذارد این نداء به گوش‌ها رسد و در [[دل‌ها]] بنشیند و با اجرای آن روی [[زمین]] به صورت [[بهشت]] درآید<ref>پرتوی از قرآن، ج۱، ص۱۷۰.</ref>.

#{{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُمْ فَقَالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّي لَأَظُنُّكَ يَا مُوسَى مَسْحُورًا}}<ref>«و به راستی به موسی نه نشانه آشکار دادیم؛ از بنی اسرائیل بپرس هنگامی را که وی نزد آنان آمد و فرعون به او گفت: ای موسی! من تو را جادوزده می‌دانم» سوره اسراء، آیه ۱۰۱.</ref> در این [[آیه]] [[خداوند]] می‌فرماید: ما به [[موسی]] نه [[آیه]] و نشانه روشن دادیم {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ}} معجزاتی که [[موسی بن عمران]] {{ع}} آورده به طوری که [[قرآن]] حکایت می‌کند بیش از نه [[معجزه]] است، و اگر در [[آیه]] مورد بحث، آنها را نه [[معجزه]] شمرده، منظور، آن معجزاتی بوده که در برابر [[فرعون]] و [[دعوت]] او آورده و آن عبارت است از [[عصا]] و [[ید بیضاء]] و [[طوفان]] و ملخ و قورباغه و سوسمار و [[خون]] و [[قحطی]] و کمبود میوه‌ها و ظاهراً مقصود از [[معجزات]] نه‌گانه در [[آیه]] همین‌ها باشد<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۳، ۳۰۲.</ref>؛

=== نکات آیات ===

== معجزه و [[اثبات نبوت]] ==