آیه اکمال دین در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

آیه اکمال دین در حدیث (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۵

۹٬۵۴۳ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۰ سپتامبر ۲۰۲۵

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

فرقانی

مدیران

۱۳٬۸۵۶

ویرایش

@@ خط ۵۰: / خط ۵۰: @@
 ثالثاً: [[آیه اکمال]] با [[آیه تبلیغ]]<ref>یا آیه عصمت: مائده ۶۷.</ref>، [[آیات ولایت]]<ref>مائده، ۵۵ ـ ۵۶.</ref>، [[آیه اولی الامر]]<ref>نساء، ۵۹.</ref> و سایر [[آیات]] [[ولایت اهل بیت]]، [[ارتباط]] وثیق می‌یابد و در این زمینه مفسِّر یکدیگر می‌شوند و معنای هر کدام در جای خود آشکار می‌گردد؛ همان‌گونه که [[احادیث صحیح]] السند از مصادر [[روایی]] [[شیعی]] بر این مطلب دلالت می‌کند<ref>ر.ک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۸۹-۲۹۰، ح۴ و نیز ر.ک: ابن عقده، کتاب الولایة، ص۱۹۹.</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>
+== [[زمان]] و مکان نزول آیه در روایات ==
+[[شیعیان]] معتقدند [[آیۀ اکمال دین]] در [[روز]] هجده [[ذی الحجه]] [[سال دهم هجری]] در محلی به نام [[غدیر خم]] نازل شده است، اما [[اهل سنت]] نزول آیه را در [[نهم ذی الحجه]] ([[روز عرفه]]) سال دهم هجری می‌دانند.
+تمامی روایاتی که بیانگر نزول آیه در نهم ذی الحجه است به قولی از عمر ابن خطاب برمی گردد زیرا او تنها کسی بود که در زمان خودش [[معتقد]] بود [[آیه اکمال دین]] در روز عرفه نازل شده است، اما [[علامۀ امینی]] در [[کتاب الغدیر]]، ۱۶ نفر از بزرگان اهل سنت، مانند: [[محمد بن جریر]]، [[طبری]]، [[حاکم نیشابوری]]، [[حاکم حسکانی]]، [[سبط ابن جوزی]]، [[ابن کثیر دمشقی]]، [[خطیب بغدادی]]، [[ابن عساکر]] و جلال‌الدین [[سیوطی]] یاد می‌کند که در کتاب‌هایشان، نزول [[آیۀ اکمال]] را در روز ۱۸ [[ذی‌الحجه]] می‌دانند و تمام [[روایات]] این عده به چهار نفر از [[صحابه]] که مورد [[تأیید]] اهل سنت است برمی گردد، صحابه‌ای مانند: [[ابوسعید خدری]]، [[ابوهریره]]، [[زید بن ارقم]] و [[جابر بن عبدالله انصاری]].
+یکی از افرادی که دربارۀ نزول آیه از این چهار تن [[روایت]] نقل کرده [[ابونعیم اصفهانی]] است، ایشان از ابوسعید خدری نقل می‌‌کند که پیامبر در غدیر خم، [[مردم]] را به سوی [[امام علی]]{{ع}} [[دعوت]] کرد و دستور داد تا خارهای زیر درختان را جمع کنند. این جریان در روز [[پنجشنبه]] بود. پیامبر{{صل}}، علی{{ع}} را صدا زد و دو دستش را گرفت و بالا برد تا اینکه مردم سفیدی زیر بغل [[رسول خدا]]{{صل}} را دیدند. هنوز مردم پراکنده نشده بودند که این [[آیه]] نازل شد: {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا}}، سپس رسول خدا{{صل}} فرمود: «[[خداوند]] بزرگ‌تر است، همان خدایی که [[دین]] خود را کامل و [[نعمت]] خود را بر ما تمام کرد و از [[رسالت]] من و [[ولایت علی]] پس از من، [[راضی]] و [[خشنود]] گشت»<ref>{{متن حدیث|اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی إِکْمَالِ الدِّینِ وَ إِتْمَامِ النِّعْمَةِ، وَ رِضَا الرَّبِ بِرِسَالَتِی وَ وَلَایَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ مِنْ بَعْدِی}}</ref>.<ref>ر. ک: [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۱۲۲-۱۲۳. </ref>
+مؤید این [[اعتقاد شیعه]]، [[باور]] [[اهل سنت]] به [[رحلت]] [[رسول]] خداست. اهل سنت بر این باورند که [[پیامبر]]{{صل}} پس از نزول این [[آیه]]، ۸۱ یا ۸۲ [[روز]] بیشتر زنده نبوده است، از این‌رو اگر این آیه، روز ۹ [[ذی‌الحجه]] نازل شده باشد، ۸۱ یا ۸۲ روز با زمانی که اهل سنت [[وفات پیامبر]] را پذیرفتند (۱۲ [[ربیع‌الاول]]) هم‌خوانی ندارد؛ چراکه با این [[حساب]] مدت زمانِ فاصله [[رحلت پیامبر]]، ۹۰ تا ۹۳ روز می‌‌شود، ولی اگر نزول آیه را ۱۸ ذی‌الحجه بدانیم، [[محاسبه]] تا ۱۲ ربیع، همان ۸۱ یا ۸۲ روز می‌شود. این مؤید، شاهدی است بر این مطلب که [[آیۀ اکمال]] در روز ۱۸ ذی‌الحجه نازل شده است. البته این مؤید، بر اساس دیدگاه [[شیعیان]] پذیرفته نیست؛ چراکه بیشتر [[دانشمندان شیعه]] معتقدند [[تاریخ]] رحلت پیامبر ۲۸ ماه صفر است.
+از طرفی مصداق الیوم در [[آیه اکمال]] هم به هیچ وجه نمی‌تواند [[روز عرفه]] باشد؛ چراکه این روز بر اساس سه احتمال تناسبی با [[اکمال دین]] ندارد:
+# منظور از اکمال دین در روز عرفه، [[تعلیم]] [[مناسک حج]] باشد، بدین صورت که تا آن [[زمان]] [[مردم]] [[حجاز]] مناسک حج را به صورت [[تحریف]] شده انجام می‌دادند، ولی در این سال [[رسول خدا]]{{صل}} خودشان عازم [[سفر حج]] شدند و [[مناسک]] را به صورت [[حج ابراهیمی]] به مردم [[تعلیم]] دادند؛ به همین دلیل، تعلیم کامل [[حج]] همان اکمال دین خواهد بود؛ اما این احتمال قابل پذیرش نیست؛ زیرا کامل نمودن فرعی از [[فروع دین]]، اکمال دین به شمار نمی‌آید.
+# منظور از اکمال دین در [[روز عرفه]]، [[اجتماع]] پرشور [[مسلمانان]] در [[مراسم حج]] بدون حضور [[مشرکان]] باشد و از آنجا که مسلمانان بر [[مکه]] مسلط شدند، همین امر به معنای [[اکمال دین]] تلقی می‌‌شد. این احتمال نیز مردود است؛ زیرا غلبۀ مسلمانان بر [[مشرکین]] در [[سال نهم هجری]] و یک سال پیش از این واقعه، هنگام نزول [[آیات برائت]] اتفاق افتاد بود.
+# منظور از اکمال دین، بیان تفصیلی [[تحریم]] گوشت‌ها باشد. توضیح آنکه میان مشرکان [[زمان جاهلیت]] بسیاری از گوشت‌ها [[حلال]] بود و [[خداوند]] در تحریم آنها بر پایۀ تدریجی بودن [[بیان احکام]]، مرحله به مرحله تحریم آنها را شدیدتر کرد که در ابتدا مردار و بعد گوشت خوک و قربانی‌هایی که به نام [[بت‌ها]] [[قربانی]] شده‌اند را تحریم نمود، بنابراین به [[اعتقاد]] این عده بیان تکمیلی و تفصیلی گوشت‌های [[حرام]] می‌‌تواند معنی اکمال دین در روز عرفه باشد. این احتمال نیز قابل پذیرش نیست؛ چراکه پس از نزول این [[آیه]] هنوز پرونده [[تشریع]] باز بوده و [[احکام]] جدیدی از طرف [[پیامبر]] بیان می‌‌شد، بنابراین اعتقاد به کامل شدن [[دین]] در روز عرفه بر این مبنا بی‌پایه و اساس است؛ چراکه پس از اکمال دین، بیان تشریع از طرف [[پیامبر اسلام]]{{صل}} معنایی ندارد<ref>ر.ک: [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[ولایت و امامت در قرآن (کتاب)|ولایت و امامت در قرآن]]، ص۱۴۶-۱۴۸. </ref>.
+در مجموع بررسی احتمالات گوناگون درباره بیانگر آن است که مصداق {{متن قرآن|الْيَوْمَ}} در آیه فقط می‌تواند [[روز غدیر خم]] باشد و [[اثبات]] اینکه سایر احتمالات ذکر شده، با [[سیاق آیه]] و امر مهمی چون تکمیل کل دین [[سازش]] ندارد. با بررسی فضای [[حاکم]] بر نزول آیه، روشن می‌شود که پس از [[واقعه غدیر خم]]، به تصریح [[الهی]]، [[کفار]] از ضربه زدن به [[اسلام]] [[مأیوس]] شدند؛ در حالی که پیش از آن لحظه‌ای از نابود کردن [[دین توحید]] مأیوس نبودند. تصور آنان چنین بود که با از بین رفتن محوریت دین، یعنی شخص پیامبر{{صل}}، می‌توانند نیات خود را عملی سازند؛ لذا [[منتظر]] [[فرصت]] بودند تا با [[رحلت رسول خدا]]{{صل}}، [[اسلام]] را از مسیر خود به گونه‌ای خارج سازند که دیگر با [[مطامع]] آنان ناسازگار نباشد. راهکار [[الهی]] در [[ناامید]] ساختن چنین پروای خامی، [[تغییر رهبری]] [[دینی]] از جنبه شخصی به جنبه نوعی و ساختارین بود؛ یعنی از شخص [[رسول الله]]{{صل}} به [[شجره طیبه]] [[امامت]] و [[ولایت]]{{عم}} منتقل گردد. بدین ترتیب، در [[روز غدیر خم]] [[اکمال دین]] تحقق یافت<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۴]]، ص۳۰۱.</ref>.
 == منابع ==