برهان وجودی: تفاوت میان نسخه‌ها

در سنت [[فلسفه اسلامی]] نیز مشابه این برهان با نام [[برهان صدیقین]] مطرح شده است. با این تفاوت که در برهان صدیقین از مفاهیمی مثل اصالت وجود، [[وحدت]] تشکیکی وجود و رابطه علت و معلول استفاده می‌شود و نه از [[حقیقت]] هستی و وجود و این، اصلی‌ترین تفاوت این دو [[فلسفه]] است. بنابراین، این دو برهان، غیر از تشابه اسمی تشابهی ندارند. این برهان را نخست بوعلی سینا و بعد به صورت کامل‌تر، [[ملاصدرا]] و [[علامه طباطبایی]] مطرح کردند<ref>حسین‌زاده، محمد، فلسفه دین، ص۹۰-۹۲.</ref>.<ref>[[محسن اخباری|اخباری، محسن]]، [[برهان وجودی (مقاله)|مقاله «برهان وجودی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۲۳.</ref>

چنان‌که آنسلم، خود می‌نویسد، بدیهی است، موجودی که بزرگ‌تر از آن تصورپذیر نیست، نمی‌تواند فقط در ذهن موجود باشد؛ زیرا در واقع اگر فقط در ذهن موجود باشد، در این صورت همان شیء متصور در ذهن را می‌توان به‌گونه موجود در [[جهان]] خارج نیز تصور کرد که (در این صورت) بزرگ‌تر است. بنابراین، اگر آنچه بزرگ‌تر از آن تصورپذیر نیست فقط در ذهن موجود باشد، در این صورت همان چیزی که بزرگ‌تر از آن تصورپذیر نیست، چیزی خواهد بود که بزرگ‌تر از آن تصورپذیر است. اما این امر محال است. پس، بی‌تردید آنچه بزرگ‌تر از آن تصورپذیر نیست، هم در ذهن موجود است و هم در خارج<ref>Anselm، Saint، St Anselm's Proslogion، translated by M. J. vol. I، p. 101-102.</ref>.<ref>[[محسن اخباری|اخباری، محسن]]، [[برهان وجودی (مقاله)|مقاله «برهان وجودی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۲۴.</ref>

'''نقد توماس آکویناس''': توماس آکویناس در کتاب «خلاصه [[الهیات]]» و در کتاب «رد [[کفار]]» به نقد برهان وجودی آنسلم می‌پردازد. او در کتاب اول بر این مطلب تأکید می‌کند که با وجود بدیهی‌بودن وجود خداوند فهم این مطلب و بداهت آن برای ما [[انسان‌ها]] که با [[شناخت]] محدود هرگز قادر به [[درک]] کنه [[ذات خداوند]] نیستیم، ناممکن است. به عبارت دیگر، قضیه «[[خدا]] موجود است»، اگرچه بدیهی و واضح است، ولی برای ما انسان‌ها بداهت ندارد؛ چراکه [[عامه]] انسان‌ها تصور کاملی از ذات خداوند ندارند و نیز نمی‌توانند درک کنند که وجود او همانند ذات اوست. این قضیه هنگامی برای ما بدیهی است که ذات و اوصاف خداوند را بشناسیم و برای این شناخت باید از آثار او کمک بگیریم. پس، باید نخست وجود خارجی خداوند را و بعد ثابت کنیم که وجود خداوند عین ذات اوست و نه افزون بر آن. بنابراین، آنسلم میان ذات مطلق خداوند که وجود او را ضروری می‌نماید و مفهوم و تصوری که ما انسان‌ها از خداوند داریم (که مستلزم وجود نیست)، فرقی قائل نشده است<ref>ژیلسون، اتین، مبانی فلسفه مسیحیت، ترجمه محمد محمدرضایی و محمود موسوی، ص۷۹-۸۱؛ ژیلسن، اتین، روح فلسفه قرون وسطی، ترجمه علیمراد داوودی، ص۸۶-۸۷.</ref>.<ref>[[محسن اخباری|اخباری، محسن]]، [[برهان وجودی (مقاله)|مقاله «برهان وجودی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۲۵.</ref>

این دو مفهوم بدون وابستگی به وجود خارجی در حیطه مفاهیم ذهنی بامعنا هستند، ولی [[انکار]] وجود خارجی این مفاهیم موجب تناقض نمی‌شود؛ چراکه مطلب اثبات‌شده در نتیجه با مقدمات متفاوت است؛ در نتیجه، وجود خارجی [[خدا]] منظور است، ولی [[حد وسط]] برهان، مفهوم خداست. پس، مقدمات برهان، وجود ذهنی خدا (کامل‌ترین وجود ممکن) را [[اثبات]] می‌کند و انکار آن به این صورت که بگوییم، در خارج مصداقی ندارد، با تناقض همراه نیست<ref>ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، تبیین براهین اثبات خدا، ص۱۹۴-۱۹۶.</ref>.<ref>[[محسن اخباری|اخباری، محسن]]، [[برهان وجودی (مقاله)|مقاله «برهان وجودی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۲۷.</ref>

# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[محسن اخباری|اخباری، محسن]]، [[برهان وجودی (مقاله)|مقاله «برهان وجودی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]