همسران امام حسین: تفاوت میان نسخهها
←شهربانو
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
=== [[شهربانو]] === | === [[شهربانو]] === | ||
همسر دیگر ایشان [[مادر امام سجاد]]{{ع}} است که گزارشها درباره نام و نژاد ایشان متفاوت است. نام او را با [[اختلاف]]، [[حرار]]<ref>احمد بن ابییعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۴۷؛ ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، [[غزاله]]<ref>احمد بن ابییعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص٢۴٧؛ ابنقتیبه، المعارف، ص۲۱۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۶۲۹؛ ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص٣۴٧. این نام را امام حسین{{ع}} بر او نهاده بود (ابنتغری، النجوم الظاهره، ج۱، ص۲۲۹).</ref>، [[سلامه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶؛ ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۱، ص۳۶۱؛ ابنتغری، النجوم الظاهره، ج۱، ص۲۲۹.</ref>، سُلافه<ref>احمد بن یحیی بلاذری، جمل انساب الأشراف، ج۳، ص۱۴۶؛ ابنقتیبه، المعارف، ص۲۱۴ (با تعبیر «و یقال»)؛ سبط ابنجوزی، تذکرة الخواص، ص۲۹۱؛ ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۱۸۹؛ ابنخلکان، وفیات الاعیان، ج٣، ص۲۶۷.</ref>، [[خوله]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۱۸۹.</ref>، [[شاهزنان]]<ref>محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۵-۱۳۷؛ همو، المقنعه، ص۴۷۲؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۷۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۱۸۹؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۸۲؛ شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، ج۲، ص۱۲.</ref>، [[جهانشاه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶-۴۶۷.</ref>، [[شهربانو]]<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴۱.</ref>، [[شهربانویه]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۶-۴۶٧؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۷؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۷؛ ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب فی آل ابیطالب، ج۴، ص۱۷۵.</ref>، [[جهان بانویه]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب{{ع}}، ج۴، ص۱۸۹.</ref>، جدا<ref>ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، حُلوه<ref>ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، شاهآفرید<ref>ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>، امولد سِندیه<ref>ابنقتیبه، المعارف، ص۲۱۴ (با تعبیر و «یقال»)؛ ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷؛ ابنتغری، النجوم الظاهره، ج۱، ص۲۲۹.</ref> و کیهانبانویه<ref>ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref> ذکر کردهاند که این آخرین نام به معنای «بزرگ [[زنان]] [[دنیا]] و [[آخرت]]» است و چون این تعبیر برای حضرت [[فاطمه دختر پیامبر]]{{صل}} به کار میرفت اسم [[مادر امام سجاد]] را «سیدة البلد» گفتهاند که به فارسی به معنای شهربانو است<ref>ابنفندق بیهقی، لباب الأنساب، ج۱، ص۳۴۷.</ref>. | |||
در اینجا به سه نوع گزارش که وی را دختر یزدگرد سوم دانسته به صورت کوتاه اشاره میشود؛ چنان که [[شیخ صدوق]] هم آن را نقل کرده است<ref>شیخ صدوق، عیون الأخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴۰، ح۱؛ همو، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۵-۳۰۷ ({{متن حدیث|أُمُّهُ شَهْرَبَانُويَهْ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ بْنِ شَاهَنْشَاهَ}}).</ref>. [[ابن شهرآشوب]] نیز با ثبت دو گزارش درباره این [[زن]] که یکی او را دختر یزدگرد دانسته و دیگری وی را «برّه دختر نوشجان» معرفی کرده، نقل دوم را صحیح ندانسته است و در [[تأیید]] سخنش گزارشی را از [[زمخشری]] در ربیع الابرار به نقل از [[امام سجاد]]{{ع}} آورده، مبنی بر اینکه آن حضرت بیآنکه از مادرش نام ببرد او را دختر یزدجرد پادشاه ایران دانسته است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، صص ۱۸۱ و ۱۸۹ ({{متن حدیث|كَانَ يَقُولُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ: أَنَا ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ، لِأَنَّ جَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ أُمَّهُ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ الْمَلِكِ}}). ابن خلکان نیز این حدیث را از زمخشری نقل کرده است (وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۶۷).</ref>. اکنون سه نوع گزارش: | در اینجا به سه نوع گزارش که وی را دختر یزدگرد سوم دانسته به صورت کوتاه اشاره میشود؛ چنان که [[شیخ صدوق]] هم آن را نقل کرده است<ref>شیخ صدوق، عیون الأخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۴۰، ح۱؛ همو، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۰۵-۳۰۷ ({{متن حدیث|أُمُّهُ شَهْرَبَانُويَهْ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ بْنِ شَاهَنْشَاهَ}}).</ref>. [[ابن شهرآشوب]] نیز با ثبت دو گزارش درباره این [[زن]] که یکی او را دختر یزدگرد دانسته و دیگری وی را «برّه دختر نوشجان» معرفی کرده، نقل دوم را صحیح ندانسته است و در [[تأیید]] سخنش گزارشی را از [[زمخشری]] در ربیع الابرار به نقل از [[امام سجاد]]{{ع}} آورده، مبنی بر اینکه آن حضرت بیآنکه از مادرش نام ببرد او را دختر یزدجرد پادشاه ایران دانسته است<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، صص ۱۸۱ و ۱۸۹ ({{متن حدیث|كَانَ يَقُولُ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ: أَنَا ابْنُ الْخِيَرَتَيْنِ، لِأَنَّ جَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ أُمَّهُ بِنْتُ يَزْدَجَرْدَ الْمَلِكِ}}). ابن خلکان نیز این حدیث را از زمخشری نقل کرده است (وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۶۷).</ref>. اکنون سه نوع گزارش: | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
گفتنی است تولد امام سجاد{{ع}} از مادری از شاهزادگان ساسانی، در دورههای اخیر با این رویکرد مورد نقد است که ممکن است مخالفان تشیع با استناد به این [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} گسترش [[تشیع]] در [[ایران]] را به سبب انتساب امامان به ساسانیان بدانند؛ از اینرو تلاش کردند ازدواج امام حسین{{ع}} با شاهزاده [[ایرانی]] را نپذیرند؛ ولی به فرض صحت این انتساب انتشار تشیع در ایران نمیتواند بر این عوامل و احتمالها مبتنی باشد بلکه عوامل آن در جای خود مشخص و درخور بررسی است. | گفتنی است تولد امام سجاد{{ع}} از مادری از شاهزادگان ساسانی، در دورههای اخیر با این رویکرد مورد نقد است که ممکن است مخالفان تشیع با استناد به این [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} گسترش [[تشیع]] در [[ایران]] را به سبب انتساب امامان به ساسانیان بدانند؛ از اینرو تلاش کردند ازدواج امام حسین{{ع}} با شاهزاده [[ایرانی]] را نپذیرند؛ ولی به فرض صحت این انتساب انتشار تشیع در ایران نمیتواند بر این عوامل و احتمالها مبتنی باشد بلکه عوامل آن در جای خود مشخص و درخور بررسی است. | ||
=== اماسحق === | |||
اماسحق نام همسر دیگر [[سیدالشهدا]]{{ع}} است که دختر [[طلحة بن عبیدالله تیمی]] مادر [[فاطمه بنت الحسین]] است<ref>ابنقتیبه، المعارف، ص۲۱۳؛ حسن بن محمد قمی، تاریخ قم، ص۱۹۶؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۵.</ref>. وی پیشتر همسر [[امام مجتبی]]{{ع}} بود<ref>محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۰. برای اطلاع بیشتر درباره این خانم، ر.ک: عنوان «همسران امام مجتبی{{ع}}»، عنوان «اماسحاق».</ref> و پس از [[شهادت]] آن حضرت و پایان عده [[وفات]] با سیدالشهدا{{ع}} [[ازدواج]] کرد<ref>ابنسعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴؛ ابنقتیبه، المعارف، ص۲۳۳؛ احمد بن یحیی بلاذری، جمل انساب الأشراف، ج۱۰، ص۱۳۰؛ محمد بن بن حبیب بغدادی، المحبر، صص۶۶ و ۴۴۲؛ ابنحزم اندلسی، جمهرة انساب العرب، صص ۴۲ و ۱۳۸ ({{عربی|وَ تُوُفِّيَ عَنْهَا فَخَلَفَ عَلَيْهَا الْحُسَيْنُ}}).</ref>. در آن زمان ازدواج دوباره همسرانِ همسر از دست داده اعم از [[زن]] و مرد امر رایجی بود؛ چنانکه [[حضرت فاطمه]] [[زهرا]] به [[امیرمؤمنان]]{{ع}} توصیه کرده بود به منظور نگهداری [[فرزندان]] خردسال او با دختر خواهرش امامه ازدواج کند<ref>ابناثیر، اسدالغابه، ج۶، ص۲۲؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، صص ۱۸۲ و ۲۱۷، ح۴۹.</ref> و آن حضرت نیز چنین کرد<ref>ر.ک: عنوان «همسران امیرمؤمنان{{ع}}» عنوان «اُمامه».</ref>. به نقلی نیز اماسحاق پس از [[امام حسین]] با عبدالله پسر [[محمد بن عبدالرحمن]] ازدواج کرده<ref>محمد بن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۴۲.</ref>؛ ولی این نقل در منبع معتبری به دست نیامده است. از درگذشت وی هم اطلاعی در دست نیست. | |||
=== رباب === | |||
[[رباب]] (-۶۲ق) دختر [[امرءالقیس بن عدی کلبی]]<ref>ابنقتیبه، المعارف، ص۲۱۳؛ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۳۵؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۳۹.</ref> [[همسر]] دیگر امام حسین{{ع}} است که امرءالقیس از [[قبیله کلب]] [[شام]] شمرده میشد. مادر رباب، هند دختر [[ربیع بن مسعود کلبی]] نام داشت و به نقل [[بلاذری]]<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۲، ص۱۳۹ (دارالیقظه).</ref> و [[ابوالفرج اصفهانی]]<ref>علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۶، ص۸۹-۹۲.</ref>، پدر و مادر رباب از یک [[قبیله]] یعنی کلب بودند و این قبیله از [[خاندان]] معروف [[عرب]] بود و امرءالقیس نیز از بزرگان آن بهشمار میآمد. او پیش از [[اسلام]] [[نصرانی]] بود و در دوره [[عمر بن خطاب]] اسلام آورد و از سوی او مأموریت یافت که [[رهبری]] [[مسلمانان]] طائفه [[قضاعه]] در شام ـ که کلب از آن بوده ـ را بر عهده گیرد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۲، ص۱۳۹ (دارالیقظه)؛ علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۶، ص۸۹-۹۲.</ref>. | |||
بلاذری در نقل دیگری پدر رباب را اُنَیف بن عُبید کلبی معرفی کرده است<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۲، ص۱۴۰ (دارالیقظه)؛ مجله تراثنا، ش۱۸۷، ص۱۱.</ref>؛ اما نقل نخست مشهور و روایتش پرشمار است. وانگهی رباب دختر انیف همسر [[زبیر بن عوام]] و مادر مُصعب بن [[زبیر]] بود<ref>ابنسعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۱۰۰؛ ج۵، ص۱۸۲-۱۸۶.</ref> و چون هر دو از قبیله کلب بودند، به [[اشتباه]] [[رباب همسر امام حسین]]{{ع}} در گزارش دیگر او دختر انیف خوانده شد. [[امیرمؤمنان]]{{ع}} رباب را از پدرش إمرءالقیس برای [[امام حسین]]{{ع}} خواستگاری کرد. درباره چگونگی این خواستگاری چنین نقل شده است: در دوره [[حاکمیت]] عمر، امرءالقیس کلبی با [[اختیار]] خود به [[مسجد]] رفت و اسلام آورد و پس از خروج از مسجد، امیرمؤمنان{{ع}} نیز با حسنین از مسجد بیرون آمدند و با معرفی خود و نوادگان رسول خدا پیشنهاد پیوند خود و حسنین با او را در میان گذاشت. امرءالقیس با پذیرش این پیشنهاد و دامادی هر سه گفت: «دخترم محیاة را به [[ازدواج]] تو و [[زینب]] را به همسری حسن و [[رباب]] را به همسری حسین درآوردم»<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۲، ص۱۹۴ (دارالیقظه)؛ علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۶، ص۸۹-۹۲.</ref>. بر پایه این نقل میتوان گفت [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} با رباب نخستین ازدواج امام بوده است. | بلاذری در نقل دیگری پدر رباب را اُنَیف بن عُبید کلبی معرفی کرده است<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۲، ص۱۴۰ (دارالیقظه)؛ مجله تراثنا، ش۱۸۷، ص۱۱.</ref>؛ اما نقل نخست مشهور و روایتش پرشمار است. وانگهی رباب دختر انیف همسر [[زبیر بن عوام]] و مادر مُصعب بن [[زبیر]] بود<ref>ابنسعد، طبقات الکبری، ج۳، ص۱۰۰؛ ج۵، ص۱۸۲-۱۸۶.</ref> و چون هر دو از قبیله کلب بودند، به [[اشتباه]] [[رباب همسر امام حسین]]{{ع}} در گزارش دیگر او دختر انیف خوانده شد. [[امیرمؤمنان]]{{ع}} رباب را از پدرش إمرءالقیس برای [[امام حسین]]{{ع}} خواستگاری کرد. درباره چگونگی این خواستگاری چنین نقل شده است: در دوره [[حاکمیت]] عمر، امرءالقیس کلبی با [[اختیار]] خود به [[مسجد]] رفت و اسلام آورد و پس از خروج از مسجد، امیرمؤمنان{{ع}} نیز با حسنین از مسجد بیرون آمدند و با معرفی خود و نوادگان رسول خدا پیشنهاد پیوند خود و حسنین با او را در میان گذاشت. امرءالقیس با پذیرش این پیشنهاد و دامادی هر سه گفت: «دخترم محیاة را به [[ازدواج]] تو و [[زینب]] را به همسری حسن و [[رباب]] را به همسری حسین درآوردم»<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۲، ص۱۹۴ (دارالیقظه)؛ علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۶، ص۸۹-۹۲.</ref>. بر پایه این نقل میتوان گفت [[ازدواج امام حسین]]{{ع}} با رباب نخستین ازدواج امام بوده است. | ||