نفقه: تفاوت میان نسخه‌ها

بنابراین [[تکلیف]] مرد در دادن [[نفقه زن]] تکلیفی یک‌جانبه است<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۲۷۴، ح۲؛ حسن بن فضل طبرسی، مجمع البیان، ج۱-۲، ص۵۷۵ ({{متن حدیث|... يَا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} مَا حَقُّ الزَّوْجَةِ عَلَى زَوْجِهَا؟ قَالَ{{صل}}: أَنْ لَا يَضْرِبَ وَجْهَهَا وَ لَا يُقَبِّحَهَا وَ أَنْ يُطْعِمَهَا مِمَّا يَأْكُلُ وَ يُلْبِسَهَا مِمَّا يَلْبَسُ وَ لَا يَهْجُرَهَا. وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: يُشْبِعُ بَطْنَهَا وَ يَكْسُو جُثَّتَهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا. وَ رُوِيَ عَنْهُ{{صل}}: اتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَ اسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكِتَابِ اللَّهِ وَ مِنْ حَقِّكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ‏ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ، فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ، فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ، وَ لَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَ كِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ}}).</ref> و [[توانایی]] یا [[ناتوانی]] [[مالی]] زن تأثیری در آن ندارد و زن الزامی ندارد از اموال شخصی خود نیازمندی‌های زندگی‌اش را تأمین کند. در واقع یکی از [[حقوق زن]] همین نفقه است؛ از این‌رو بحث نفقه و تأمین [[هزینه]] [[خانواده]] رکن اصلی اقتصاد خانواده است. به هر روی موضوع نفقه در [[سیره امامان]]{{عم}} اهمیتی ویژه داشت که به اجمال بررسی می‌شود.

۲. '''هزینه‌های مصرفی''': در [[فقه]] برای پرداختن نفقه به ویژه هزینه‌های مصرفی دو راه پیشنهاد شده است: الف) زن برابر وضعیت عادی در [[خانه]] [[مرد]] زندگی کند و همانند دیگر افراد [[خانواده]] از امکانات موجود بهره بگیرد. ب) مرد [[هزینه]] روزانه او را جداگانه بپردازد<ref>روح‌الله خمینی، تحریرالوسیله، ج۲، ص۳۰۲، فصل فی النفقات، مسئله ۱۲.</ref>؛ به ویژه اگر زن روش نخست را نپذیرفت، روش دوم بر مرد [[واجب]] است<ref>محمد حسن نجفی، جواهرالکلام، ج۳۱، ص۳۵۱؛ روح‌الله خمینی، تحریرالوسیله، ج۲، ص۳۰۲، فصل فی النفقات، مسئله ۱۲.</ref>.

به دیگر سخن شیوه تأمین [[هزینه]] در واقع تغذیه سالم دوسویه است: الف) به لحاظ بهداشتی؛ ب) به لحاظ [[حلال و حرام]] بودن؛ یعنی باید نفقه برابر [[موازین شرعی]] به دست آید و از ویژگی‌های این تغذیه سالم تغذیه مناسب است که رعایت کیفیت آن به تناسب وضعیت زمانی و مکانی اقتضای زندگی خردمندانه و سالم است. این نکته در [[سیره]] [[همسرداری]] امامان{{عم}} به [[درستی]] مشاهده می‌شود؛ چنان‌که [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در غذای خانواده مواد لازم خوراکی را که در تأمین [[سلامت]] اعضای آنان نقش داشت، تهیه می‌کرد؛ ولی در [[سادگی]] غذای خود به ویژه در دوره حاکمیتش [[مراقبت]] ویژه داشت. امام صادق{{ع}} در این باره فرمود: {{متن حدیث|يَقُوتُ أَهْلَهُ بِالزَّيْتِ وَ الْخَلِّ وَ الْعَجْوَةِ}}: «روغن، سرکه و خرمای عجوه در سبد خوراکی خانواده او جای داشت»<ref>محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۴۱؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۸۵؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۵، ص۴۶، ح۵۸۶۳.</ref>.

[[بهداشت]] تغذیه و بهداشت [[محیط خانواده]] که گستره‌ای فراخ دارد، از موارد نفقه شمرده می‌شود و [[سیره امامان]] عمل به دو شیوه پیشگیری و درمان بوده است. پیشگیری از [[آلودگی]] و [[بیماری]] و [[حفظ]] سلامت جسم و [[جان]] خود و [[خانواده]] از امور لازم [[زندگی]] است و مقدم بر درمان است و آسیب‌های آن را ندارد؛ چراکه درمان گاهی امکان‌پذیر نیست و افزون بر آن هزینه‌هایش بیش از پیشگیری است و [[زیان]] [[اقتصادی]] در پی دارد؛ از این‌رو امیرمؤمنان فرمود: «هیچ بازدارنده‌ای قوی‌تر از بهداشت پیشگیرانه نیست»<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۷۴، ص۲۸۲ ({{متن حدیث|لَا وِقَايَةَ أَمْنَعُ مِنَ السَّلَامَةِ}}).</ref>. به هر روی سیره امامان{{عم}} در سلامت و بهداشت محیط خانواده از راه پیشگیری بر آیاتی مانند {{متن قرآن|وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ}}<ref>«و جامه‌ات را پاکیزه گردان» سوره مدثر، آیه ۴.</ref> و {{متن قرآن|كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا}}<ref>«ای مردم از آنچه در زمین حلال و پاک است بخورید» سوره بقره، آیه ۱۶۸.</ref> و {{متن قرآن|كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ}}<ref>«از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم، بخورید» سوره بقره، آیه ۵۷.</ref> [[استوار]] بود و به امور پیش رو توجه ویژه داشتند؛ اموری از قبیل مواد غذایی [[حلال]]، سالم، سودمند و کم‌هزینه<ref>پیامبر{{صل}} با لحاظ خواص کدو فراوان از آن استفاده می‌کرد (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۳۷۰، ح۳ {{متن حدیث|... يُعْجِبُهُ الدُّبَّاءُ...}}).</ref>؛ بهره‌گیری از میوه نو<ref>ابوالعباس مستغفری، طب النبی{{صل}}، ص۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۹، ص۲۹۶ ({{متن حدیث|... عَلَيْكُمْ بِالْفَوَاكِهِ فِي إِقْبَالِهَا...}}).</ref>؛ [[مصرف]] غذای فصل که به دیگران نیز مصرف آن را توصیه می‌کردند<ref>امام رضا{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|كُلِ الْبَارِدَ فِي الصَّيْفِ وَ الْحَارَّ فِي الشِّتَاءِ وَ الْمُعْتَدِلَ فِي الْفَصْلَيْنِ عَلَى قَدْرِ قُوَّتِكَ وَ شَهْوَتِكَ}}: به اندازه توان و میل خود در تابستان غذای با طبع سرد و در زمستان غذای با طبع گرم و در دو فصل دیگر غذای معتدل بخور (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۹، ص۳۱۱). نمی‌توان گفت امام با توصیه مطلبی سودمند به دیگران خود از آن بهره نگیرد؛ چنان‌که امام صادق{{ع}} در این باره فرمود: «من نیز این برنامه را اجرا می‌کنم». (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۱۱، ح۵).</ref>؛ مسواک زدن پیش از [[خواب]] و در میانه و پس از آن به حدی که [[خوف]] ساییده شدن یا ریزش دندان‌ها پدید آید<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۲۳ ({{متن حدیث|كَانَ{{صل}} يَسْتَاكُ كُلَّ لَيْلَةٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ...}}).</ref>؛ [[دوست داشتن]] بوی خوش و بهره‌گیری فراوان از آن<ref>شیخ صدوق، الخصال، ص۱۶۵؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲، ص۱۴۴ ({{متن حدیث|حُبِّبَ إِلَيَّ مِنْ دُنْيَاكُمُ... الطِّيبُ...}}).</ref>؛ حمام رفتن و شستشوی بدن<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۹۴، ح۲؛ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۴۹ ({{متن حدیث|وَ دَخَلَ الصَّادِقُ{{ع}} الْحَمَّامَ...}}).</ref>؛ شستشوی موهای سر و صورت با سدر<ref>حسن بن فضل [[طبرسی]]، مکارم الاخلاق، ص۳۲ ({{متن حدیث|وَ كَانَ{{صل}} إِذَا غَسَلَ رَأْسَهُ وَ لِحْيَتَهُ غَسَلَهُمَا بِالسِّدْرِ}}).</ref>؛ استفاده هفتگی از داروی نظافت<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۰۷ ({{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} يَطْلِي الْعَانَةَ وَ مَا تَحْتَ الْأَلْيَتَيْنِ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ}}). شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۵۰ ({{متن حدیث|... كَانَ [أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ{{ع}}] يَدْخُلُ فَيَبْدَأُ فَيَطْلِي عَانَتَهُ وَ...}}). شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۲۰ ({{متن حدیث|كَانَ الصَّادِقُ{{ع}} يَطْلِي إِبْطَيْهِ فِي الْحَمَّامِ...}}).</ref>؛ داشتن وضوخانه (دستشویی) [[پاکیزه]]<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۶ ({{متن حدیث|مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ... نَظَافَةُ مُتَوَضَّاهُ}}).</ref>؛ به‌کارگیری کفش راحتی برای دستشویی<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۶ ({{متن حدیث|كَانَ [الرِّضَا]{{ع}} يَدْخُلُ الْمُتَوَضَّأَ فِي خُفٍّ صَغِيرٍ}}).</ref>؛ جارو کردن متناوب [[خانه]]<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۱۶۹ ({{متن حدیث|كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}... يَكْنِسُ}}).</ref>؛ استفاده از ابزار بهداشتی و [[آلوده]] نکردن [[محیط زندگی]]<ref>شیخ صدوق، عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۱۸۴. راوی درباره امام رضا{{ع}} می‌گوید: {{متن حدیث|... وَ لَا رَأَيْتُهُ تَفَلَ...}}.</ref>؛ همه این کارها که پیشگیری بهداشتی شمرده می‌شود، نمونه‌های شیوه تأمین نفقه [[امامان]]{{عم}} است و بر پایه همین [[روایات]] در [[زندگی]] آنان مشاهده می‌شود.