آیه اکمال دین در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۴۳: خط ۴۳:
== زمان و مکان نزول آیه ==
== زمان و مکان نزول آیه ==
=== زمان و مکان نزول آیه در روایات ===
=== زمان و مکان نزول آیه در روایات ===
روایاتی که درباره [[زمان]] و مکان نزول این آیه نیز نقل شده، دو دسته‌اند: یک دسته زمان نزول را در [[عرفه]] می‌دانند و دسته دیگر در غدیرخم و هر دو دسته در مصادر [[فریقین]] یافت می‌شود، با این تفاوت که تمام [[روایات]] [[شیعی]] اعم از روایاتی که بر [[نزول آیه]] در [[عرفه]] و یا [[غدیر]] دلالت دارد، جملگی آنها، علت نزول آیه را «[[اعلان]] [[ولایت امام علی]] {{ع}}» می‌دانند. اما [[روایات اهل سنت]] مختلف است؛ در برخی این علت بیان نشده و در یک [[روایت]] علت [[نزول]] «[[نفی]] [[مشرکان]] از [[خانه خدا]]» در [[حجة الوداع]] گفته شده است و در برخی از آنها نیز علت نزول آیه، اعلان ولایت امام علی {{ع}} است. در [[مصادر اهل سنت]] بنا به گفته آنان با [[سند صحیح]] و با چند طریق، نزول آیه در [[روز عرفه]] (در حجة الوداع) بوده است.  
روایاتی که درباره [[زمان]] و مکان نزول این آیه نیز نقل شده، دو دسته‌اند:  
#یک دسته زمان نزول را در [[عرفه]] می‌دانند  
#دسته دیگر نزول آیه را در غدیرخم می‌دانند. این روایات در مصادر [[شیعی]] با [[سند صحیح]] و طرق متعدد<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۶۱. مرحوم بحرانی این احادیث را یک‌جا آورده است. ر.ک: بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۳۴-۴۴۷؛ و نیز ر.ک: قمی مشهدی، کنز الدقائق، ج۴، ص۳۲-۳۶؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۷، ص۵۲.</ref> و در [[مصادر اهل سنت]] نیز از صحابه‌ای که [[شاهد]] نزول آیه بوده‌اند، نقل شده‌اند، هر چند برخی از [[اهل سنت]] سند آنها را ضعیف می‌دانند<ref>ر.ک: ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۲، ص۱۴ و سیوطی، الدر المنثور. ج۳، ص۱۹.</ref>
 
روایات هر دو دسته در مصادر [[فریقین]] یافت می‌شود، با این تفاوت که تمام [[روایات]] [[شیعی]] اعم از روایاتی که بر [[نزول آیه]] در [[عرفه]] و یا [[غدیر]] دلالت دارد، جملگی آنها، علت نزول آیه را «[[اعلان]] [[ولایت امام علی]] {{ع}}» می‌دانند.  
 
اما [[روایات اهل سنت]] مختلف است؛  
#در برخی این علت بیان نشده  
#در یک [[روایت]] علت [[نزول]] «[[نفی]] [[مشرکان]] از [[خانه خدا]]» در [[حجة الوداع]] گفته شده است  
#در برخی از آنها نیز علت نزول آیه، اعلان ولایت امام علی {{ع}} است.  
 
در [[مصادر اهل سنت]] بنا به گفته آنان با [[سند صحیح]] و با چند طریق، نزول آیه در [[روز عرفه]] (در حجة الوداع) بوده است.  


[[ابن کثیر]] در این باره می‌گوید: نزول آیه در عرفه امری معلوم و مقطوع است. در این باره احادیثی [[متواتر]] که در [[صحت]] آنها شکی نیست، وارد شده‌اند. قول [[درستی]] که [[شک]] و تردیدی در آن نیست، این است که [[آیه]] در [[روز جمعه]] در عرفه نازل شده است»<ref>{{عربی|فإن هذا (أي نزول الآية في عرفة) أمر معلوم مقطوع به... و قد وردت في ذلك احاديث متواترة لا يشك في صحتها... والصواب الذي لا يشك فيه و لا مرية أنها أنزلت يوم عرفة و كان يوم جمعة}}، ابن کثیر، [[تفسیر القرآن]] [[العظیم]]، ج۲، ص۱۲-۱۳. ابن کثیر در کتاب البدایة و النهایة می‌نویسد: {{عربی|و الله ما نزلت الآية إلا يوم عرفة قبل غدير خم بايام و الله تعالى أعلم}}؛ (ج ۵، اواخر سنة عشرة من الهجرة، ص۱۵۵) محققان [[مسند احمد]] نیز پس از دیگر [[روایات]] نزول این [[حدیث]] در روز عرفه، اسناد آن را بنا بر شرط [[بخاری]] و مسلم صحیح می‌دانند (ر.ک: [[ابن حنبل]]، [[مسند]]، ج۱، ص۳۲۰، ح۱۸۸ و ص۳۷۶، ح۲۷۳).</ref>؛  
[[ابن کثیر]] در این باره می‌گوید: نزول آیه در عرفه امری معلوم و مقطوع است. در این باره احادیثی [[متواتر]] که در [[صحت]] آنها شکی نیست، وارد شده‌اند. قول [[درستی]] که [[شک]] و تردیدی در آن نیست، این است که [[آیه]] در [[روز جمعه]] در عرفه نازل شده است»<ref>{{عربی|فإن هذا (أي نزول الآية في عرفة) أمر معلوم مقطوع به... و قد وردت في ذلك احاديث متواترة لا يشك في صحتها... والصواب الذي لا يشك فيه و لا مرية أنها أنزلت يوم عرفة و كان يوم جمعة}}، ابن کثیر، [[تفسیر القرآن]] [[العظیم]]، ج۲، ص۱۲-۱۳. ابن کثیر در کتاب البدایة و النهایة می‌نویسد: {{عربی|و الله ما نزلت الآية إلا يوم عرفة قبل غدير خم بايام و الله تعالى أعلم}}؛ (ج ۵، اواخر سنة عشرة من الهجرة، ص۱۵۵) محققان [[مسند احمد]] نیز پس از دیگر [[روایات]] نزول این [[حدیث]] در روز عرفه، اسناد آن را بنا بر شرط [[بخاری]] و مسلم صحیح می‌دانند (ر.ک: [[ابن حنبل]]، [[مسند]]، ج۱، ص۳۲۰، ح۱۸۸ و ص۳۷۶، ح۲۷۳).</ref>؛  
خط ۵۱: خط ۶۲:
[[کلینی]] نیز با سند خود از [[ابی الجارود]] از [[امام باقر]] {{ع}} چنین نقل می‌کند: «از امام باقر {{ع}} شنیدم که فرمود: خداوند بر بندگانش پنج چیز را [[واجب]] کرد؛ آنان چهار چیز را گرفته و یکی را رها کردند. گفتم: آیا آنها را برای من نام می‌برید؟ فرمود: [[نماز]]... سپس [[زکات]] نازل شد... آنگاه [[روزه]] نازل شد... سپس [[حج]] نازل شد... و آنگاه ولایت نازل شد؛ همانا امر ولایت در روز جمعه در [[عرفه]] بر [[پیامبر]] آمد و خداوند چنین نازل کرد {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} پس [[کمال دین]] به [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} است»<ref>{{متن حدیث|سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ {{ع}} يَقُولُ فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْعِبَادِ خَمْساً أَخَذُوا أَرْبَعاً وَ تَرَكُوا وَاحِداً قُلْتُ أَ تُسَمِّيهِنَّ لِي جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ الصَّلَاةُ... ثُمَّ نَزَلَتِ الزَّكَاةُ... ثُمَّ نَزَلَ الصَّوْمُ... ثُمَّ نَزَلَ الْحَجُّ... ثُمَّ نَزَلَتِ الْوَلَايَةُ وَ إِنَّمَا أَتَاهُ ذَلِكَ فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ بِعَرَفَةَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} وَ كَانَ كَمَالُ الدِّينِ بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ {{ع}}...}}، کلینی، الکافی، ج۱، کتاب الحجة، باب ما نص الله ـ عز وجل ـ و رسوله علی الائمة {{عم}} واحداً فواحداً، ص۲۹۰-۲۹۱، ح۶.</ref>.
[[کلینی]] نیز با سند خود از [[ابی الجارود]] از [[امام باقر]] {{ع}} چنین نقل می‌کند: «از امام باقر {{ع}} شنیدم که فرمود: خداوند بر بندگانش پنج چیز را [[واجب]] کرد؛ آنان چهار چیز را گرفته و یکی را رها کردند. گفتم: آیا آنها را برای من نام می‌برید؟ فرمود: [[نماز]]... سپس [[زکات]] نازل شد... آنگاه [[روزه]] نازل شد... سپس [[حج]] نازل شد... و آنگاه ولایت نازل شد؛ همانا امر ولایت در روز جمعه در [[عرفه]] بر [[پیامبر]] آمد و خداوند چنین نازل کرد {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} پس [[کمال دین]] به [[ولایت]] [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} است»<ref>{{متن حدیث|سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ {{ع}} يَقُولُ فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْعِبَادِ خَمْساً أَخَذُوا أَرْبَعاً وَ تَرَكُوا وَاحِداً قُلْتُ أَ تُسَمِّيهِنَّ لِي جُعِلْتُ فِدَاكَ فَقَالَ الصَّلَاةُ... ثُمَّ نَزَلَتِ الزَّكَاةُ... ثُمَّ نَزَلَ الصَّوْمُ... ثُمَّ نَزَلَ الْحَجُّ... ثُمَّ نَزَلَتِ الْوَلَايَةُ وَ إِنَّمَا أَتَاهُ ذَلِكَ فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ بِعَرَفَةَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي...}} وَ كَانَ كَمَالُ الدِّينِ بِوَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ {{ع}}...}}، کلینی، الکافی، ج۱، کتاب الحجة، باب ما نص الله ـ عز وجل ـ و رسوله علی الائمة {{عم}} واحداً فواحداً، ص۲۹۰-۲۹۱، ح۶.</ref>.


در [[تفسیر العیاشی]] این [[حدیث]] از [[جعفر بن محمد]] الخزاعی نقل شده است. وی (مانند سه [[حدیثی]] دیگر که [[عیاشی]] از او نقل می‌کند)<ref>ر.ک: تفسیر العیاشی، ج۳، ص۲۷۷.</ref> تنها از پدرش از [[امام صادق]] {{ع}} حدیث نقل می‌کند و فردی مجهول است؛ یعنی توثیق و تضعیفی درباره او نیست<ref>ر.ک: خوبی، معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۲۶، رقم ۲۲۹۶.</ref>. هر دو [[سند روایت]] [[کلینی]] نیز [[ضعیف]]<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۵۹.</ref> و متن آن نیز مشوش می‌باشد.
در [[تفسیر العیاشی]] این [[حدیث]] از [[جعفر بن محمد]] الخزاعی نقل شده است. وی (مانند سه [[حدیثی]] دیگر که [[عیاشی]] از او نقل می‌کند)<ref>ر.ک: تفسیر العیاشی، ج۳، ص۲۷۷.</ref> تنها از پدرش از [[امام صادق]] {{ع}} حدیث نقل می‌کند و فردی مجهول است؛ یعنی توثیق و تضعیفی درباره او نیست<ref>ر.ک: خوبی، معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۲۶، رقم ۲۲۹۶.</ref>. هر دو [[سند روایت]] [[کلینی]] نیز [[ضعیف]]<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۵۹.</ref> و متن آن نیز مشوش می‌باشد.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>
 
دسته دوم این [[روایات]] درباره [[زمان]] و مکان [[نزول آیه]]، بر [[نزول]] آن در [[روز غدیر]] یا اندکی پس از آن دلالت دارد. این روایات در مصادر [[شیعی]] با [[سند صحیح]] و طرق متعدد<ref>ر.ک: مجلسی، مرآة العقول، ج۳، ص۲۶۱. مرحوم بحرانی این احادیث را یک‌جا آورده است. ر.ک: بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۳۴-۴۴۷؛ و نیز ر.ک: قمی مشهدی، کنز الدقائق، ج۴، ص۳۲-۳۶؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۷، ص۵۲.</ref> و در [[مصادر اهل سنت]] نیز از صحابه‌ای که [[شاهد]] نزول آیه بوده‌اند، نقل شده‌اند، هر چند برخی از [[اهل سنت]] سند آنها را ضعیف می‌دانند<ref>ر.ک: ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۲، ص۱۴ و سیوطی، الدر المنثور. ج۳، ص۱۹.</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۸۴.</ref>  


=== دیدگاه فریقین در زمان نزول آیه ===
=== دیدگاه فریقین در زمان نزول آیه ===
۱۳٬۸۵۶

ویرایش