←مقدمه
(←منابع) |
(←مقدمه) |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
«واسطه فاعلی» یا همان «علت فاعلی»، موجودی است که موجود دیگر (معلول) از آن پدید میآید. علت فاعلی به این معنا فاعلهای طبیعی را نیز که در حرکات و دگرگونیهای [[اجسام]] مؤثر هستند، شامل میشود<ref>محمدتقی مصباح یزدی، آموزش فلسفه، ج۲، ص۹۱.</ref>. در [[فلسفه]] به عامل وجودبخش یا ایجادکننده اصطلاحاً فاعل گفته میشود<ref>عبدالرسول عبودیت و مجتبی مصباح، خداشناسی فلسفی؛ ص۵۱.</ref>. [[حکما]] از دیرباز تقسیماتی را برای فاعل ذکر کردهاند. [[ملاصدرا]] در [[اسفار]] فواعل ششگانه را ترسیم کرده<ref>ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الأربعة، ج۲، ص٢٢١-٢٢۴.</ref>، و [[حاجی]] [[سبزواری]] در [[شرح منظومه]] هشت قسم را برای فاعل برشمرده است<ref>حاجی سبزواری، شرح منظومه، ج۲، ص۴٠۸-۴٠۹.</ref>. با توجه به اقسام هشتگانه فاعل میتوان همین تعداد قسم را برای وساطت فاعلی فرض کرد: | |||
وساطت فاعلی بالقسر، وساطت فاعلی بالطبع، وساطت فاعلی بالجبر، وساطت فاعلی بالقصد، وساطت فاعلی بالتسخیر، وساطت فاعلی بالعنایه، وساطت فاعلی بالرضا، وساطت فاعلی بالتجلی. | وساطت فاعلی بالقسر، وساطت فاعلی بالطبع، وساطت فاعلی بالجبر، وساطت فاعلی بالقصد، وساطت فاعلی بالتسخیر، وساطت فاعلی بالعنایه، وساطت فاعلی بالرضا، وساطت فاعلی بالتجلی. | ||
سه قسم نخست به فاعلهای غیر ارادی، و بقیه به فاعلهای ارادی و دارای [[اختیار]] اختصاص دارد. فاعل بالطبع، فاعلی است که فعل آن مطابق [[طبع]] و ساختار وجودیاش باشد، اما بدون [[علم]] و اختیار از آن صادر شود؛ مانند [[ریزش باران]] از [[آسمان]] که آب بدون اختیار خود به سوی پایین [[حرکت]] میکند؛ ولی مطابق طبع آن یعنی میل به پایین است<ref>ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، ج۲، ص۲۲۰.</ref>. | سه قسم نخست به فاعلهای غیر ارادی، و بقیه به فاعلهای ارادی و دارای [[اختیار]] اختصاص دارد. فاعل بالطبع، فاعلی است که فعل آن مطابق [[طبع]] و ساختار وجودیاش باشد، اما بدون [[علم]] و اختیار از آن صادر شود؛ مانند [[ریزش باران]] از [[آسمان]] که آب بدون اختیار خود به سوی پایین [[حرکت]] میکند؛ ولی مطابق طبع آن یعنی میل به پایین است<ref>ملاصدرا، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، ج۲، ص۲۲۰.</ref>. | ||