|
|
| خط ۶: |
خط ۶: |
| }} | | }} |
|
| |
|
| ==مقدمه== | | == مقدمه == |
| «تصمیمگیری» از اهمیت بسیار و جایگاه ویژه در [[مدیریت]] برخوردار است؛ تا جایی که برخی [[پژوهشگران]] و صاحبنظران بزرگ «تصمیمگیری» و «مدیریت» را هممعنا و مترادف دانستهاند، و معتقدند که مدیریت چیزی جزء تصمیمگیری نیست. تصمیمگیری کانون اصلی مدیریت را تشکیل میدهد و انجام دادن وظایفی مثل [[برنامهریزی]]، [[سازماندهی]] و یا کنترل در واقع همان تصمیمگیری در مورد نحوه انجام دادن این فعالیتها است. بنابراین تصمیمگیری پایه و اساس تمام وظایفی است که [[مدیر]] در [[سازمان]] انجام میدهد. [[مدیران]] تصمیم [[تصمیمات]] متعددی را در موضوعات مختلفی که برای سازمان پیش میآید، اتخاذ میکنند. برخی از این موضوعات بسیار مهم و حیاتیاند، و اگر تصمیمات خوب، بهجا و بهموقع گرفته نشود، ممکن است خسارتها و شکستهای بزرگ و غیر قابل جبرانی به وجود آورد. در چنین مواردی [[ضرورت]] اتخاذ تصمیمات عاقلانه و منطقی بیشتر نمایان میشود. تنها اینگونه تصمیمگیریهاست که سازمان را از [[مشکلات]] [[نجات]] میدهد و موجب پیمودن [[راه تکامل]] میشود؛ همانگونه که [[امام علی]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|رَأْيُ الْعَاقِلِ يُنْجِي}}<ref>آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ح۵۴۲۴.</ref>؛
| | تصمیمگیری به دلیل اهمیت آن، جایگاه خاصی در میان [[وظایف]] [[مدیریت]] دارد. نویسندگان مدیریت، گاهی آن را مستقلاً پس از [[برنامهریزی]] ذکر میکنند، گاهی نیز در ذیل مبحث برنامهریزی به صورت غیرمستقل و مواردی نیز در انتهای وظایف مدیریت آن را مطرح میکنند. تصمیمگیری مفهومی فراگیر دارد و منحصر به [[سازمان]] و مدیریت نیست؛ بلکه حضور یا دخالت مستقیم و یا غیرمستقیم آن در بسیاری از زمینهها، توجه محققان و دانشمندان بسیاری را به خود جلب کرده است. با عنایت به رویکرد تهذیبی و راهبردهای امضایی و تأسیسی در تحلیل [[اجتهادی]]، سؤال کلیدی در این بخش این است که اصل تصمیمگیری به عنوان وظیفهای مهم در [[سیره]] عقلاء (عرف خاص) آیا در گزارههای [[علوی]] صحه گذاشته شده است؟ با توجه به اصول موضوعه پذیرش اهمیت و وزان تصمیمگیری در مدیریت، مبحث تصمیمگیری در گزارههای علوی بررسی میشود<ref>[[عباس شفیعی|شفیعی، عباس]]، [[اصول مدیریت در نهج البلاغه (کتاب)|اصول مدیریت در نهج البلاغه]]، ص ۵۰.</ref>. |
| «تصمیم و رای [[انسان]] [[خردمند]] [[نجاتبخش]] است».
| |
|
| |
|
| [[واقعیت]] این است که تصمیمگیری منطقی و صحیح و خردمندانه تأثیری عمیق بر امور مختلف سازمان داشته و میتواند سازمان را در دستیابی به اهداف خود [[یاری]] دهد. تصمیمگیری آنگاه که با [[دوراندیشی]] و [[ژرفنگری]] همراه باشد، دستیابی به اهداف سازمانی و [[موفقیت]] و اثربخشی سازمان را تا حد زیادی تضمین میکند<ref>خدمتی، ابوطالب، و همکاران، مدیریت علوی، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، قم، چاپ دوم، ۱۳۸۲، ص۱۵.</ref>.
| | == معناشناسی == |
| [[حضرت علی]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|إِذَا اقْتَرَنَ الْعَزْمُ بِالْحَزْمِ كَمُلَتِ السَّعَادَةُ}}<ref>آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ح۴۰۶۷.</ref>؛ «هنگامی که تصمیم با دوراندیشی همراه شود، [[سعادت]] کامل گردد». | | «تصمیمگیری» از اهمیت بسیار و جایگاه ویژه در [[مدیریت]] برخوردار است؛ تا جایی که برخی پژوهشگران و صاحبنظران بزرگ «تصمیمگیری» و «مدیریت» را هممعنا و مترادف دانستهاند، و معتقدند که مدیریت چیزی جز تصمیمگیری نیست. تصمیمگیری کانون اصلی مدیریت را تشکیل میدهد و انجام دادن وظایفی مثل [[برنامهریزی]]، [[سازماندهی]] و یا کنترل در واقع همان تصمیمگیری در مورد نحوه انجام دادن این فعالیتها است. بنابراین تصمیمگیری پایه و اساس تمام وظایفی است که [[مدیر]] در [[سازمان]] انجام میدهد. [[مدیران]] تصمیم [[تصمیمات]] متعددی را در موضوعات مختلفی که برای سازمان پیش میآید، اتخاذ میکنند. |
| تصمیمگیری به زبان ساده عبارت است از «فرآیند یافتن و [[انتخاب]] یک سلسله عملیات برای حل یک مشکل معین»<ref>ایراننژاد پاریزی، مهدی، سازمان و مدیریت از تئوری تا عمل، ص۱۷۲.</ref>. | |
| «تصمیمگیری» فرایندی است که شامل شناسائی و تعریف و تشخیص مسائل، یافتن [[شقوق]] گوناگون برای حل مسائل، [[ارزیابی]] راهحلهای ارائه شده و [[انتخاب]] بهترین راهحل، میشود<ref>ایراننژاد پاریزی، مهدی، سازمان و مدیریت از تئوری تا عمل، ص۱۷۳.</ref>.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۴۵.</ref>
| |
|
| |
|
| ==جایگاه تصمیمگیری در مدیریت==
| | تصمیمگیری به زبان ساده عبارت است از «فرآیند یافتن و [[انتخاب]] یک سلسله عملیات برای حل یک مشکل معین»<ref>ایراننژاد پاریزی، مهدی، سازمان و مدیریت از تئوری تا عمل، ص۱۷۲.</ref>.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۴۵.</ref> |
| برخی از [[محققان]] که مطالعات گستردهای در رابطه با مفهوم و مکانیسم [[تصمیمگیری]] انجام دادهاند، بر این باورند که «مدیریت» و «تصمیمگیری» دو واژه هممعنی و مترادف هستند. از دیدگاه این گروه از صاحبنظران، مدیریت چیزی جز تصمیمگیری نیست و کانون اصلی آن را همین فرآیند تشکیل میدهد. بر این اساس، انجام وظایفی چون [[برنامهریزی]]، [[سازماندهی]] و کنترل، در واقع کاری جز تصمیمگیری درباره نحوه و چگونگی انجام این فعالیتها نیست.
| |
|
| |
|
| از نظر این دسته از [[پژوهشگران]]، اصل اول مدیریت، تصمیمگیری است؛ زیرا به وسیله آن است که [[مدیر]] تمامی [[وظایف]] خود را به انجام میرساند. گفته میشود که تصمیمگیری اصل و اساس [[وظایف مدیر]] را تشکیل میدهد و [[مهارت]] مدیر در این امر، خود را در [[کارایی]] وظایف و کیفیت خدماتی که ارائه میدهد، نمایان میسازد. | | نویسندگان [[مدیریت]] برای تصمیمگیری تعاریف متعددی ذکر کردهاند که ذیلاً به برخی از آنها اشاره میشود: |
| | # تصمیمگیری فرایندی را تشریح میکند که از طریق آن، راهحل مسئله معینی [[انتخاب]] میگردد<ref>رضائیان، اصول مدیریت، ص۵۷.</ref>. |
| | # تصمیمگیری فرایند [[شناسایی]] و [[گزینش]] یک روند کار برای حل یک مسئله مشخص است<ref>استونر، مدیریت، ص۲۴۸.</ref>. |
| | # تصمیمگیری به معنای [[برگزیدن]] یک راه کنش، از میان راهحلها است<ref>کونتز، الزامات مدیریت، ص۱۰۸.</ref> و یا: تصمیمگیری یک انتخاب از میان راهحلهای روند کار است<ref>بون لوئیس و کرت، مدیریت، ص۱۷۶.</ref>.<ref>[[عباس شفیعی|شفیعی، عباس]]، [[اصول مدیریت در نهج البلاغه (کتاب)|اصول مدیریت در نهج البلاغه]]، ص ۵۰.</ref> |
|
| |
|
| همچنین کیفیت مدیریت تابع کیفیت تصمیمگیری دانسته شده و ادعا میشود که تصمیمگیری به [[تنهایی]] مهمترین [[وظیفه]] مدیر است؛ زیرا کیفیت طرح و برنامهها، اثربخشی و [[کارآمدی]] [[استراتژیها]] و کیفیت نتایجی که از [[اعمال]] آنها به دست میآید، همگی تابع کیفیت تصمیماتی است که مدیر اتخاذ میکند. در واقع، تعیین و [[انتخاب]] یک [[استراتژی]] خاص، خود نوعی تصمیمگیری است که لازمه آن [[بسیج]] و بهکارگیری تمام امکانات و مهارتهای موجود در [[سازمان]] است.
| | == جایگاه تصمیمگیری در مدیریت == |
| | برخی از محققان که مطالعات گستردهای در رابطه با مفهوم و مکانیسم [[تصمیمگیری]] انجام دادهاند، بر این باورند که «مدیریت» و «تصمیمگیری» دو واژه هممعنی و مترادف هستند. از دیدگاه این گروه از صاحبنظران، مدیریت چیزی جز تصمیمگیری نیست و کانون اصلی آن را همین فرآیند تشکیل میدهد. بر این اساس، انجام وظایفی چون [[برنامهریزی]]، [[سازماندهی]] و کنترل، در واقع کاری جز تصمیمگیری درباره نحوه و چگونگی انجام این فعالیتها نیست. |
|
| |
|
| ازاینرو باید نتیجه گرفت که تصمیمگیری مهمترین وظیفه یک مدیر را تشکیل میدهد؛ زیرا اگر مدیر تصمیمگیرندهای [[دانا]] و قابل نباشد، بالطبع [[قادر]] به سازماندهی، کنترل و [[رهبری]] مؤثر نیز نخواهد بود<ref>سعادت، اسفندیار، فرایند تصمیمگیری در سازمان، سمت، تهران، ۱۳۷۶، ص۱۵.</ref>.
| | از نظر این دسته از پژوهشگران، اصل اول مدیریت، تصمیمگیری است؛ زیرا به وسیله آن است که [[مدیر]] تمامی [[وظایف]] خود را به انجام میرساند. گفته میشود که تصمیمگیری اصل و اساس وظایف مدیر را تشکیل میدهد و مهارت مدیر در این امر، خود را در کارایی وظایف و کیفیت خدماتی که ارائه میدهد، نمایان میسازد. |
|
| |
|
| تصمیمگیری درست نیاز به طی مراحلی دارد، در صورتی که این مراحل انجام شود میتوان [[انتظار]] داشت که تصمیم صحیحی گرفته شود.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۴۶.</ref> | | همچنین کیفیت مدیریت تابع کیفیت تصمیمگیری دانسته شده و ادعا میشود که تصمیمگیری به تنهایی مهمترین [[وظیفه]] مدیر است؛ زیرا کیفیت طرح و برنامهها، اثربخشی و [[کارآمدی]] [[استراتژیها]] و کیفیت نتایجی که از [[اعمال]] آنها به دست میآید، همگی تابع کیفیت تصمیماتی است که مدیر اتخاذ میکند. در واقع، تعیین و [[انتخاب]] یک [[استراتژی]] خاص، خود نوعی تصمیمگیری است که لازمه آن [[بسیج]] و بهکارگیری تمام امکانات و مهارتهای موجود در [[سازمان]] است. |
|
| |
|
| ==مرحله اول: [[کسب اطلاعات]]==
| | ازاینرو باید نتیجه گرفت که تصمیمگیری مهمترین وظیفه یک مدیر را تشکیل میدهد؛ زیرا اگر مدیر تصمیمگیرندهای دانا و قابل نباشد، بالطبع قادر به سازماندهی، کنترل و [[رهبری]] مؤثر نیز نخواهد بود<ref>سعادت، اسفندیار، فرایند تصمیمگیری در سازمان، سمت، تهران، ۱۳۷۶، ص۱۵.</ref>.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۴۶.</ref> |
| لازمه هر تصمیمگیری درست، کسب [[اخبار]] و اطلاعات صحیح و کافی درباره موضوع و بررسی جوانب و اطراف آن است. هیچ اقدامی بدون [[شناخت]] لازم صائب نیست. [[امیرمؤمنان]]{{ع}} به [[کمیل بن زیاد]] فرمود:
| |
| {{متن حدیث|يَا كُمَيْلُ! مَا مِنْ حَرَكَةٍ إِلَّا وَ أَنْتَ مُحْتَاجٌ فِيهَا إِلَى مَعْرِفَةٍ}}<ref>ابن شعبه الحرانی، تحف العقول، تحقیق علیاکبر غفاری، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، الطبعه الثانه، ص۱۷۱.</ref>؛
| |
| «ای [[کمیل]] هیچ اقدامی نیست مگر اینکه در آن به [[شناختی]] [[نیازمندی]]».
| |
| [[قرآن]] نیز میفرماید:
| |
| {{متن قرآن|وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ}}<ref>«و آنچه تو را بدان دانشی نیست، پی مگیر» سوره اسراء، آیه ۳۶.</ref>.
| |
| ازاینرو امیرمؤمنان به ثبت اطلاعات لازم اهمیت میداد.
| |
|
| |
|
| [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: [[حضرت علی]]{{ع}} دستور داد اسامی تمام کسانی را که به [[کوفه]] وارد میشوند، بنویسند و به آن حضرت بدهند. گروهی از [[مردم]] اسامی واردشدگان را در کاغذی نوشته و به آن حضرت دادند. [[حضرت امیر]]{{ع}} آن اسامی را خواند و همین که به نام [[ابنملجم]]، رسید انگشت خود را روی اسم او گذاشت و فرمود: {{متن حدیث|قَاتَلَكَ اللَّهُ! قَاتَلَكَ اللَّهُ!}}؛ «[[خداوند]] تو را بکشد! خداوند تو را بکشد!» و چون به آن حضرت گفته شد اگر میدانی او تو را خواهد کشت پس چرا تو او را نمیکشی؟! فرمود: «خداوند بندهای را [[عذاب]] نمیکند تا [[مرتکب گناه]] نشود»<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، تحقیق لجنه من اساتذه النجف الاشرف، مطبعه الحیدریه فی النجف، نجف، ۱۳۷۶، ه.ق، ج۲، ص۱۰۶.</ref>.
| | == مراحل تصمیمگیری == |
| از آنچه از امام صادق{{ع}} نقل شد به خوبی استفاده میشود که حضرت امیر{{ع}} آنجا که برای مصالحی لازم بود، اسم افرادی را که به کوفه داخل میشدند ثبت میکرده است.
| | تصمیمگیری درست نیاز به طی مراحلی دارد، در صورتی که این مراحل انجام شود میتوان [[انتظار]] داشت که تصمیم صحیحی گرفته شود. |
| در مورد [[رسول اکرم]]{{صل}} نقل شده است که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: | |
| {{متن حدیث|أَحْصُوا كُلَّ مَنْ تَلَفَّظَ بِالْإِسْلَامِ}}<ref>المتقی الهندی، کنزالعمال، تحقیق بکری حیانی، مؤسسه الرساله، بیروت، ۱۴۰۹ ه.ق، ج۱۱، ص۲۲۸.</ref>؛
| |
| «تمام افرادی را که به [[اسلام]] گرویدهاند سرشماری کنید».
| |
|
| |
|
| علی{{ع}} تلاش میکرد تا هرگز شتابزده تصمیم نگیرد و تا اطلاعات دقیق و موثقی کسب نکرده دست به اقدامی نزند.
| | === مرحله اول: کسب اطلاعات === |
| [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} تصمیم گرفته بود که به [[جنگ]] [[شامیان]] برود، اما [[جنگ با خوارج]]، حضرت را از این امر بازداشت. | | لازمه هر تصمیمگیری درست، کسب [[اخبار]] و اطلاعات صحیح و کافی درباره موضوع و بررسی جوانب و اطراف آن است. هیچ اقدامی بدون [[شناخت]] لازم صائب نیست. [[امیرمؤمنان]]{{ع}} به [[کمیل بن زیاد]] فرمود: {{متن حدیث|يَا كُمَيْلُ! مَا مِنْ حَرَكَةٍ إِلَّا وَ أَنْتَ مُحْتَاجٌ فِيهَا إِلَى مَعْرِفَةٍ}}<ref>ابن شعبه الحرانی، تحف العقول، تحقیق علیاکبر غفاری، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، الطبعه الثانه، ص۱۷۱.</ref>؛ «ای [[کمیل]] هیچ اقدامی نیست مگر اینکه در آن به [[شناختی]] [[نیازمندی]]». [[قرآن]] نیز میفرماید: {{متن قرآن|وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ}}<ref>«و آنچه تو را بدان دانشی نیست، پی مگیر» سوره اسراء، آیه ۳۶.</ref>. ازاینرو امیرمؤمنان به ثبت اطلاعات لازم اهمیت میداد. |
| [[خوارج]] از [[کوفه]] [[حرکت]] کردند و به نزدیک [[نهروان]] رسیدند. آنها مردی را دیدند که زنی را بر الاغی نشانده، پیش میراند. به او گفتند: تو کیستی؟ گفت: من مردی [[مؤمن]] میباشم. گفتند: نظرت درباره [[علی بن ابیطالب]] چیست؟ گفت: | |
| «من میگویم که او امیرالمؤمنین و اولین کسی است که به [[خدا]] و رسولش [[ایمان]] آورد»<ref>ابنقتیبه، الامامه و السیاسه، انتشارات شریف الرضی، قم، ۱۴۱۳، ج۱، ص۱۴۶.</ref>.
| |
| خوارج گفتند: اسمت چیست؟ گفت من [[عبدالله بن خباب بن ارت]] هستم که از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} بوده است. آنان وی را خواباندند و در کنار [[نهر]] سر بریدند و به طرف [[همسر]] وی رفتند. او گفت: من [[زن]] هستم، مگر از خدا نمیترسید؟ ولی آنها شکمش را دریدند. آنان بعداً سه زن دیگر را که از جمله آنها [[ام سنان]] صیداوی بود - که [[پیامبر]] را دیده بود - کشتند و [[شقاوت]] خود را نشان دادند.
| |
|
| |
|
| چون این خبر به علی{{ع}} رسید، [[حارث بن مره عبدی]] را نزد ایشان روانه فرمود که برود و کار آنان را ببیند و نتیجه را برای امیرالمؤمنین{{ع}} بنویسد. این امر از آنرو بود که علی{{ع}} نمیخواست بدون اطلاعات دقیق و [[موثق]] تصمیم بگیرد ولی حارث چون نزدیک شد که بپرسد، او را هم کشتند.
| | علی{{ع}} تلاش میکرد تا هرگز شتابزده تصمیم نگیرد و تا اطلاعات دقیق و موثقی کسب نکرده دست به اقدامی نزند. [[سیره]] آن حضرت چنان بود که برای [[دفاع]] و مقابله با دشمنان نیز پیوسته از وضع آنان و اقداماتشان کسب اطلاع میکرد و بر اساس اطلاعات و [[اخبار]] دقیق، تصمیمگیری میکرد. در عمل نیز بیشتر [[تصمیمات]] نادرست بر اساس اطلاعات ناقصی است که به [[مدیران]] داده میشود. از همینرو انسانهای شایستهای که در [[مقام]] [[مدیریت]] قرار گرفتهاند همواره حساسیت خاصی نسبت به اطلاعات صحیح داشتهاند. |
| چون این خبر به علی{{ع}} رسید، [[مردم]] به او گفتند: «ای امیرالمؤمنین! چرا این اشخاص را پشت سر بگذاریم که بر [[اموال]]، زن و فرزندانمان مسلط شوند. نخست ما را به جنگ ایشان بیر و پس از اینکه از آنان [[آسوده]] شدیم ما را به جنگ شامیان ببر». علی{{ع}} نیز همین تصمیم را پسندید و به سوی خوارج حرکت کرد<ref>ابنقتیبه، الامامه و السیاسه، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.
| |
| [[حضرت علی]]{{ع}} وقتی که در مقابل خوارج قرار گرفت، درباره [[قتل]] [[عبدالله بن خباب]] از آنها سؤال کرد. آنها به قتل [[اقرار]] و [[اعتراف]] کردند. حضرت فرمود: از گردانها و گروههای آنها بهطور جداگانه سؤال کنید. (شاید افرادی باشند که از این قتل بیزارند). سؤال کردند و همه آنها اقرار کردند. حضرت فرمود: چه کسی [[ابن خباب]] را کشته است؟ آنها گفتند: «تو را میکشیم همانگونه که او را کشتیم» یا گفتند: «همگی ما او را کشتیم». حضرت فرمود: {{متن حدیث|وَ اللَّهِ لَوْ أَقَرَّ أَهْلُ الدُّنْيَا كُلُّهُمْ بِقَتْلِهِ هَكَذَا وَ أَنَا أَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِمْ بِهِ لَقَتَلْتُهُمْ}}<ref>ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۲، ص۲۸۲.</ref>؛ | |
| «به [[خدا]] [[سوگند]] اگر [[اهل دنیا]] به [[قتل]] او [[اعتراف]] کنند و من [[توانایی]] کشتن آنها را داشته باشم، همه را [[قصاص]] میکنم».
| |
|
| |
|
| این جریان نشان میدهد که [[امیرمؤمنان]] ابتدا برای [[اطمینان]] از خبر پیک خود را فرستاده و پس شخصا به تحقیق میپردازد و آنگاه که اطلاعات لازم فراهم و [[حقیقت]] روشن شد اقدام کرده و تصمیم به [[جنگ]] میگیرد.
| | اغلب دیده میشود که [[اخبار]] نادرست [[احساسات]] مدیران کمتجربه را برانگیخته و به جای اتخاذ تصمیمات عاقلانه آنها را در معرض تصمیمات احساسی و حساب نشده قرار میدهد که ممکن است تبعات جبرانناپذیری را به همراه داشته باشد. ازاینرو بهتر است [[مدیر]] تا دستیابی به اطلاعات موثق هرگونه تصمیمگیری را به تعویق اندازد. |
| [[قیس بن سعد بن عباده انصاری]] از [[شیعیان امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} و از طرفداران و [[خیرخواهان]] بود. او همچنین یکی از [[مشاوران]] [[حضرت علی]]{{ع}} محسوب میشد.
| |
| آن حضرت وی را در ماه صفر [[سال ۳۶ هجری]] به استانداری [[مصر]] برگزید، قیس با [[درایت]] تمام [[خراج]] مصر را به خوبی گرد میآورد و کسی با او [[مخالفت]] نمیکرد. حضور قیس در مصر برای معاویه و یارانش دشوار بود؛ چراکه امکان داشت علی{{ع}} همراه [[مردم عراق]] و قیس همگام با [[مردم مصر]] به جانب [[شام]] رفته و با معاویه درگیر شوند، ازاینرو معاویه تصمیم گرفت که قیس را بفریبد چندین بار به او [[نامه]] نوشت اما جوابهای قیس به معاویه نشان داد که قیس [[فریب]] نمیخورد. با وجود این معاویه با [[زیرکی]] تمام در شام شایع کرد که [[قیس بن سعد]] با معاویه [[صلح]] کرده است. [[جاسوسان]] علی{{ع}} که در شام بودند این خبر را به [[علی بن ابیطالب]] گزارش دادند.
| |
| علی{{ع}} در مورد [[قیس بن سعد بن عباده]] کارگزارش در مصر، با [[یاران]] خود [[مشورت]] کرد، همگی بر این [[عقیده]] بودند که قیس به معاویه گرویده و هرچه زودتر باید [[عزل]] شود، نظر علی{{ع}} این بود که قیس چنین خیانتی مرتکب نشده است و بهتر است باقی باشد، ولی [[شایعات]] و حتی ظاهرا مدارکی دال بر گرویدن او به معاویه وجود داشت، در نهایت علی{{ع}} به [[رأی]] یاران خود عمل کرده و قیس را عزل کرد او از [[استانداران]] [[با کفایت]] بود به مرکز آمد و [[گله]] و [[شکایت]] کرد و در نهایت معلوم شد که نظر علی{{ع}} درست بوده و نباید او عزل میشد<ref>ثقفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، تحقیق سید جلالالدین المحدث، المطبعه بهمن، [بیتا]، ج۱، ص۲۱۷.</ref>.
| |
|
| |
|
| [[شتابزدگی]] [[اصحاب امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} کار خود را کرد و پس از آن [[مصر]] هرگز روی [[آرامش]] را ندید. اگر آنها نیز مانند [[حضرت امیر]]{{ع}} پس از [[کسب اطلاعات]] کافی و [[موثق]] تصمیم گرفته بودند هرگز کار به اینجا نمیکشید.
| | در شرایط امروزی شیوههای دستیابی به اطلاعات لازم برای مدیران پیشرفتهای زیادی کرده است. در زمینه نرم افزاری بهرهگیری از کارشناس خبره و تجربیات موجود در سایر کشورها و در زمینه سختافزاری ابزارهای متنوع دریافت اطلاعات میتوانند در کسب اطلاعات لازم برای تصمیمگیری مدیران را [[یاری]] کنند. همچنین [[دانش]] آمار و روشهای پیشرفته آمارگیری در این زمینه آخرین اطلاعات را در [[اختیار]] مدیران قرار میدهد. آنچه مهم است توجه ویژه مدیر به داشتن سازوکاری [[توانمند]] در دریافت و پردازش اطلاعات است که در تصمیمگیریها بتواند با دقت و سرعت کافی خدمات لازم را در اختیار گذارد<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۴۸.</ref>. |
| [[سیره]] آن حضرت چنان بود که برای [[دفاع]] و [[مقابله با دشمنان]] نیز پیوسته از وضع آنان و اقداماتشان کسب اطلاع میکرد و بر اساس اطلاعات و [[اخبار]] دقیق، تصمیمگیری میکرد.
| |
| بدین منظور جاسوسانی را در مرکز [[حکومت معاویه]] قرار داده بود که در جریان قبلی هم نمونهای از اخبار رسیده توسط آنها را خواندیم.
| |
| ابنمیثم و [[ابن ابیالحدید]] نوشتهاند: معاویه هنگام [[مراسم حج]]، جمعی را به [[مکه]] فرستاد تا [[مردم]] را به [[اطاعت]] او [[دعوت]] نموده، از [[یاری علی]]{{ع}} بازدارند و علیه علی{{ع}} [[شایعهپراکنی]] کنند. [[امام]] نامهای به [[استاندار مکه]] مینویسند و میفرمایند:
| |
| «مامور اطلاعاتی من در [[شام]] به من اطلاع داده که گروهی از مردم برای مراسم حج به مکه میآیند، مردمی کوردل، گوشهایشان نابینا، که [[حق]] را از راه [[باطل]] میجویند، و [[بنده]] را در [[نافرمانی]] از [[خدا]]، [[فرمان]] میبرند، [[دین]] خود را به [[دنیا]] میفروشند و دنیا را به بهای سرای [[جاودانه]] [[نیکان]] و [[پرهیزکاران]] میخرند، درحالیکه در [[نیکیها]]، انجام دهنده آن [[پاداش]] گیرد، و در [[بدیها]] [[بدکار]] [[کیفر]] نشود، پس در [[اداره امور]] خود هشیارانه و سرسختانه [[استوار]] باش، نصیحتدهندهای [[عاقل]]، پیرو [[حکومت]] و [[فرمانبردار]] امام خود باش، مبادا کاری انجام دهی که به [[عذرخواهی]] روی آوری نه به هنگام [[نعمت]] شادمان و نه هنگام [[مشکلات]] [[سست]] باشی»<ref>ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۱۶، ص۱۳۸.</ref>.
| |
|
| |
|
| از این بیان روشن میشود که [[حضرت علی]]{{ع}} نیروی اطلاعاتی در مرکز حکومت معاویه در شام داشته است. | | === مرحله دوم: ارزیابی و یافتن راهحلهای مختلف === |
| «وقتی خبر [[سرپیچی]] [[حاکم]] [[خودکامه]] شام به امام رسید، وی با [[سپاه]] [[رزمنده]] خویش تصمیم گرفت که به [[تمرد]] معاویه با [[قدرت]] پاسخ گوید و در این [[فکر]] بود که ناگهان [[نامه]] [[امالفضل]]، دختر [[حارث بن عبدالمطلب]]، به وسیله پیک تندرو رسید و امام را از [[پیمانشکنی]] [[طلحه]] و [[زبیر]] و [[حرکت]] آنان به سوی [[بصره]] [[آگاه]] ساخت. وصول نامه [[تصمیم امام]] را دگرگون ساخت و سبب شد که آن حضرت با همان گروهی که عازم شام بودند به سوی بصره حرکت کنند تا [[پیمانشکنان]] را دستگیر و [[فتنه]] را در نطفه خفه کند»<ref>سبحانی، جعفر، فروغ ولایت، انتشارات صحفیه، چاپ ششم، ۱۳۷۸، ص۳۷۱.</ref>. حرکت به موقع علی{{ع}} که بر اساس اطلاعات رسیده صورت گرفته بود موجب شد تا پیش از آنکه فتنه [[اصحاب]] «[[جمل]]» بالا گیرد، حضرت با آنها درگیر شده و آنها را [[شکست]] [[سختی]] دهد.
| | بعد از کسب اطلاعات لازم [[مدیر]] مبادرت به یافتن راهحلهایی میکند که میتوانند او را به [[هدف]] برسانند. در این شرایط تصمیم گیرنده نباید به یافتن یک یا دو راهحل ممکن اکتفا نماید و باید سعی کند حتیالامکان راهحلهای متنوعتری را پیشنهاد نماید. در اینجاست که مدیر خلاقیت و عقلانیت خویش را نشان میدهد چه آنکه علی{{ع}} یکی از نشانههای کمال عقل را کثرت احتمالات و راهحلها برای یک امر میدانند. |
| [[پیامبر بزرگوار اسلام]]{{صل}} میفرمود:
| |
| {{متن حدیث|مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمَّا يُصْلِحُ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تحقیق علیاکبر الغفاری، دارالکتب الاسلامیه، الطبعة الثالثه، ۱۳۸۸ ه.ق، ج۱، ص۴۴.</ref>؛
| |
| «هر کسی که بر اساس [[شناخت]] ناکافی اقدام کند، خرابی که به بار میآورد بیش از [[اصلاحی]] است که انجام میدهد».
| |
| در عمل نیز بیشتر [[تصمیمات]] نادرست بر اساس اطلاعات ناقصی است که به [[مدیران]] داده میشود. از همینرو انسانهای شایستهای که در [[مقام]] [[مدیریت]] قرار گرفتهاند همواره حساسیت خاصی نسبت به اطلاعات صحیح داشتهاند.
| |
| اغلب دیده میشود که [[اخبار]] نادرست [[احساسات]] مدیران کمتجربه را برانگیخته و به جای اتخاذ تصمیمات عاقلانه آنها را در معرض تصمیمات احساسی و [[حساب]] نشده قرار میدهد که ممکن است تبعات جبرانناپذیری را به همراه داشته باشد. ازاینرو بهتر است [[مدیر]] تا دستیابی به اطلاعات [[موثق]] هرگونه تصمیمگیری را به تعویق اندازد.
| |
| در شرایط امروزی شیوههای دستیابی به اطلاعات لازم برای مدیران پیشرفتهای زیادی کرده است. در زمینه نرم افزاری بهرهگیری از کارشناس [[خبره]] و تجربیات موجود در سایر کشورها و در زمینه سختافزاری ابزارهای متنوع دریافت اطلاعات میتوانند در [[کسب اطلاعات]] لازم برای تصمیمگیری مدیران را [[یاری]] کنند. همچنین [[دانش]] آمار و روشهای پیشرفته آمارگیری در این زمینه آخرین اطلاعات را در [[اختیار]] مدیران قرار میدهد. آنچه مهم است توجه ویژه مدیر به داشتن سازوکاری [[توانمند]] در دریافت و پردازش اطلاعات است که در [[تصمیمگیریها]] بتواند با دقت و [[سرعت]] کافی خدمات لازم را در اختیار گذارد.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۴۸.</ref>
| |
|
| |
|
| ==مرحله دوم: [[ارزیابی]] و یافتن راهحلهای مختلف==
| | پس از ارائه راهحلهای مختلف مدیر با استفاده از اطلاعاتی که درباره هر یک از آنها جمعآوری کرده است ارزیابی را آغاز کرده و بهترین راه را [[انتخاب]] مینماید<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۵۵.</ref>. |
| بعد از [[کسب اطلاعات]] لازم [[مدیر]] مبادرت به یافتن راهحلهایی میکند که میتوانند او را به [[هدف]] برسانند. در این شرایط تصمیم گیرنده نباید به یافتن یک یا دو راهحل ممکن اکتفا نماید و باید سعی کند حتیالامکان راهحلهای متنوعتری را پیشنهاد نماید. در اینجا است که مدیر [[خلاقیت]] و [[عقلانیت]] خویش را نشان میدهد چه آنکه علی{{ع}} یکی از نشانههای [[کمال عقل]] را کثرت احتمالات و راهحلها برای یک امر میدانند.
| |
| پس از ارائه راهحلهای مختلف مدیر با استفاده از اطلاعاتی که درباره هر یک از آنها جمعآوری کرده است ارزیابی را آغاز کرده و بهترین راه را [[انتخاب]] مینماید. | |
|
| |
|
| ===مشورت در امور=== | | === مرحله سوم: عزم و قاطعیت در تصمیم === |
| یکی از بهترین راهها برای انتخاب و ارزیابی راهحلهای ممکن مشورت با دیگران است مشورت از چنان اهمیتی برخوردار است که در [[قرآن کریم]] سورهای به نام «[[شوری]]» وجود دارد. در [[قرآن]] مشورت در امور از ویژگیهای [[مؤمنین]] ذکر شده است<ref>{{متن قرآن|وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ}} «و کارشان رایزنی میان همدیگر است» سوره شوری، آیه ۳۸.</ref>. | | یکی از ویژگیهای مهم در [[مدیریت]] عزم در امور است. پس از آنکه [[مدیر]] با کسب اطلاعات لازم و انجام [[رایزنی]] در مورد مسأله راهحلهای مختلف را بررسی و گزینه [[برتر]] را [[انتخاب]] کرد، برای [[موفقیت]] لازم است بر تصمیم خویش [[پایدار]] بماند و از تزلزل در رأی بپرهیزد. انسانهایی که با کوچکترین مانعی به راحتی از تصمیمهای جدی خویش دست برمیدارند هرگز در مدیریت راه به جائی نمیبرند. |
| از همین رو [[خداوند]] [[پیامبر]] گرامیش را امر به مشورت و نظرخواهی از [[مردم]] میکند: | |
| {{متن قرآن|وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ}}<ref>«و با آنها در کار، رایزنی کن و چون آهنگ (کاری) کردی به خداوند توکل کن» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref>.
| |
| با توجه به گستردگی موضوعات و تواناییهای محدود [[فکری]] [[انسان]] هرقدر هم مدیر از آگاهیهای لازم برخوردار باشد نمیتواند تمامی ابعاد یک مسأله را در نظر بگیرد. همین محدودیت فکری سبب میشود تا مدیر حتی با دیگرانی که چهبسا از [[شایستگی]] و [[آگاهی]] کمتری برخوردارند مشورت کند.
| |
| [[پیامبر اکرم]]{{صل}} تلاش ما در عمل با مشورت با [[اصحاب]] [[همفکری]] و تبادل [[افکار]] را به [[مدیران]] پس از خود بیاموزد.
| |
|
| |
|
| موارد فراوانی از مشورت [[رسول اکرم]] در زمینههای متعدد در [[تاریخ]] نقل شده است.
| | [[مدیران]] موفق [[جامعه بشری]] کسانی بودهاند که در تصمیم قاطعیت داشتهاند. [[پیامبران بزرگ الهی]] که توانستند بر قدرتهای بزرگ [[زمان]] خویش [[پیروز]] شوند، مدیرانی با عزم و ارادهای [[قوی]] بودهاند: {{متن حدیث|وَ لَكِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ رُسُلَهُ أُولِي قُوَّةٍ فِي عَزَائِمِهِمْ}}<ref>نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲.</ref>؛ «[[خداوند]] [[پیامبران]] خویش را صاحبان عزم و ارادههای قوی قرار داد». در فرمایش دیگری میفرمایند: {{متن حدیث|رَوِّ تَحْزَمْ فَإِذَا اسْتَوْضَحْتَ فَاجْزِمْ}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۳۴۲.</ref>؛ «[[تأمل]] کن تا [[دوراندیش]] باشی و چون جوانب کار روشن شد، قاطعانه عمل کن». |
| {{عربی|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ كَثِيرَ الْمَشَاوَرَةِ لِأَصْحَابِهِ}}<ref>سیوطی، محلی، جلال الدین، تفسیر جلالین، دارالمعرفه، بیروت، ص۸۹.</ref>.
| |
| در [[جنگ]] «[[احد]]» که [[سپاه]] هزارنفری [[قریش]] از [[مکه]] با همه ساز و برگ نظامی برای [[هجوم]] به [[مدینه]] آماده شده بود، [[پیامبر خدا]] [[اصحاب]] را جمع کرد و در رابطه با این موضوع که در [[شهر مدینه]] بمانند و یا این که در بیرون [[شهر]] با [[دشمن]] بجنگند [[مشورت]] فرمود:
| |
| {{عربی|فَأَشَارَ جُمْهُورُهُمْ بِالْخُرُوجِ إِلَيْهِمْ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ}}<ref>ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، دارالمعرفه، بیروت، ۱۴۱۲ ه. ق، ج۱، ص۴۲۹.</ref>. | |
| و به دنبال نظر [[اکثریت]]، [[جنگ]] در بیرون مدینه را پذیرفت و در [[جنگ خندق]] نیز نظر اصحاب را خواست و نظر [[سلمان]] را در کندن [[خندق]] پذیرفت.
| |
| علی{{ع}} میفرماید: چون [[پیامبر]] مرا به [[یمن]] اعزام میکرد در ضمن وصایایی چنین فرمود:
| |
| {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ!... وَ لَا نَدِمَ مَنِ اسْتَشَارَ}}<ref>نمازی، علی، مستدرک سفینة البحار، بتحقیق و تصحیح حسن بن علی النمازی، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۱۹ ه، ج۵، ص۵۳.</ref>؛ | |
| «ای علی... آنکه مشورت کند پشیمان نخواهد شد».
| |
|
| |
|
| علی{{ع}} نیز [[وصیت پیامبر]] را به گوش [[جان]] پذیرفت و در [[مدیریت]] خود بارها آن را به کار گرفت.
| | همیشه افرادی وجود دارند که به دلیل عدم [[شناخت]] کافی و یا به دلیل [[سستی]] و [[کاهلی]]، [[قدرت]] انجام کارهای بزرگ را ندارند و در میدانهای [[مبارزه]] [[ناتوانی]] خود را نشان میدهند. این افراد سعی میکنند تا با دلسوزیهای بیجا [[مدیر]] را از کارش منصرف کند. در مواردی هم اتفاق میافتد که عدهای با سوء نیت تلاش میکنند تا در [[عزم]] [[مدیران]] برای انجام کارهای مهم تزلزل ایجاد کنند. اما مدیرانی که دارای ارادهای [[قوی]] و مصمم هستند، هرگز با چنین دلسوزیهای بیجا و غرضورزانهای از تصمیم خود برنمیگردند<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۶۵.</ref>. |
| آن حضرت در نامهای که به سران [[سپاه]] خود نوشته چنین فرموده است:
| |
| {{متن حدیث|مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى أَصْحَابِ الْمَسَالِحِ... أَلَا وَ إِنَّ لَكُمْ عِنْدِي أَنْ لَا أَحْتَجِزَ دُونَكُمْ سِرّاً إِلَّا فِي حَرْبٍ وَ لَا أَطْوِيَ دُونَكُمْ أَمْراً إِلَّا فِي حُكْمٍ}}<ref>نهجالبلاغه، نامه ۵۰؛ ابن مزاحم، وقعه صفین، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، مؤسسه العربیه الحدیثه للطبع والنشر و التوزیع، الطبعه الثانیه، ۱۳۸۲ ه، ص۱۰۷.</ref>؛
| |
| «از جانب [[بنده خدا]] [[علی بن ابیطالب]] [[امیرمؤمنان]] به [[نیروهای مسلح]] و [[نگهدارنده]] مرزها... [[آگاه]] باشید! [[حق]] شما بر من این است که جز [[اسرار جنگی]]، هیچ سری را از شما پنهان نسازم و در اموری که پیش میآید جز [[حکم الهی]] کاری بدون مشورت شما انجام ندهم».
| |
| در [[جنگ جمل]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از اطلاع از [[حرکت]] [[بیعت]] شکنان به جانب [[بصره]]، [[ابن عباس]]، [[محمد بن ابیبکر]]، [[عمار بن یاسر]] و [[سهل بن حنیف]] را فراخواند و آنان را در جریان حرکت و مسیر این گروه قرار داد.
| |
| | |
| محمد بن ابیبکر گفت: ای امیرالمؤمنین آنها چه میخواهند؟ حضرت تبسمی کرد و فرمود: آنها به [[خونخواهی عثمان]] برخاستهاند. محمد گفت: به [[خدا]] [[سوگند]] کسی جز آنها او را نکشت. سپس [[امیر المؤمنین]]{{ع}} فرمود:
| |
| {{متن حدیث|أَشِيرُوا عَلَيَّ بِمَا أَسْمَعُ مِنْكُمُ الْقَوْلَ فِيهِ}}؛
| |
| «اکنون نظریه خود را در اینباره بگویید تا بشنوم»
| |
| [[عمار]] گفت: «[[رأی]] درست این است که به جانب [[کوفه]] [[حرکت]] کنیم. [[مردم]] آنجا پیرو ما هستند و این [[قوم]] آهنگ [[بصره]] دارند».
| |
| ابن عباس گفت: «ای [[امیرالمؤمنین]] نظر من این است که نخست کسانی را به کوفه فرستاده تا برای تو [[بیعت]] بگیرند و نامهای به [[ابوموسی اشعری]] بنویس که بیعت کند. سپس به کوفه حرکت کنیم و پس از رسیدن به کوفه با [[شتاب]] پیش از آنکه آن قوم به بصره برسند، اقدام کنیم. همچنین باید نامهای به [[ام سلمه]] بنویسی که همراه تو حرکت کند در این کار البته برای تو نیرو و قوتی خواهد بود»<ref>شیخ مفید، الجمل، مکتبه الداوری، قم، ص۱۲۸.</ref>.
| |
| | |
| علی{{ع}} نیز بخشی از سخنان آنها را [[تأیید]] کرد و در مورد بخشی دیگر نظرات [[انتقادی]] خود را بیان کرد.
| |
| در [[جنگ صفین]] نیز [[امام]]{{ع}} هرگونه تصمیمی را با [[مشورت]] آغاز کرد. پس از آنکه [[مکاتبات]] [[حضرت علی]]{{ع}} به معاویه مبنی برا اطاعت او از [[حکومت مرکزی]] به جایی نرسید در اوایل [[ماه شوال]] سال ۳۶ تصمیم بر اعزام نیرو گرفت و قبلاً [[مهاجران]] و [[انصار]] که با امام از [[مدینه]] به کوفه کوچ کرده بودند را چنین به مشورت فراخواند:
| |
| {{متن حدیث|إِنَّكُمْ مَيَامِينُ الرَّأْيِ، مَرَاجِيحُ الْحِلْمِ، مَقَاوِيلُ بِالْحَقِّ، مُبَارَكُو الْفِعْلِ وَ الْأَمْرِ، وَ قَدْ أَرَدْنَا الْمَسِيرَ إِلَى عَدُوِّنَا وَ عَدُوِّكُمْ، فَأَشِيرُوا عَلَيْنَا بِرَأْيِكُمْ}}<ref>ابن مزاحم، وقعه صفین، ص۹۲.</ref>؛
| |
| «شما صاحبان رأی [[مبارک]]، بردباران [[متین]]، گویندگان [[حق]]، درستکرداران [[جامعه]] ما هستید. ما خواهان حرکت به سوی [[دشمن]] ما و شما هستیم، نظر خود را در این باره بیان کنید».
| |
| از گروه مهاجران [[هاشم بن عتبه بن ابی وقاص]] و عمار برخاستند و اظهار داشتند که ابتدا [[ناکثین]] را به حق [[دعوت]] کند اگر پذیرفتند چه بهتر و اگر [[مقاومت]] کردند با آنها [[نبرد]] کند. پس از آن [[قیس بن سعد بن عباده]] برخاست و گفت: «ما را به [[سرعت]] به سوی [[دشمن]] [[حرکت]] ده که به [[خدا]] [[سوگند]] [[جهاد]] با آنان برای ما از جهاد با [[روم]] خوشتر است». چون سخن قیس به پایان رسید [[خزیمه بن ثابت]] و [[ابوایوب انصاری]] به پیشگامی او بر بزرگان [[انصار]] خرده گرفتند آنگاه رو به سران انصار کردند و گفتند: «برخیزید و پاسخ [[مشاوره]] [[امام]] را بدهید».
| |
| [[سهل بن حنیف]] که [[شخصیت]] باسابقه انصار بود برخاست و گفت: «نظر ما نظر توست ولی این کار را درباره [[مردم کوفه]] که [[لشکریان]] تو را تشکیل میدهند میبایستی انجام دهی.»...
| |
| امام{{ع}} نیز به پیشنهاد مشورتی سهل عمل کرد و مسأله را با مردم کوفه در میان گذاشت و آنها را برای جهاد با [[دشمنان خدا]] [[ترغیب]] کرد.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۵۵.</ref>
| |
| | |
| ===مورد مشورت===
| |
| مشاوره با [[مردم]] و استفاده از آراء آنان در تمام مسائل قابل [[اجرا]] است ولی در موردی که [[حکم]] آن از سوی [[دین مقدس اسلام]] مشخص گردیده جایز نیست.
| |
| چون امیرالمؤمنین علی{{ع}} به [[خلافت]] رسید و [[طلحه]] و [[زبیر]] دلگیر گردیده و [[کنارهگیری]] نمودند، حضرت از آنان خواست انگیزه [[ناراحتی]] خود را بیان کنند، آنان در [[جواب]] گفتند:
| |
| «ما با تو [[بیعت]] کردیم که هیچ [[امر و نهی]] را بدون اطلاع ما انجام ندهی!! و در تمام کارها با ما مشورت نموده و خودسرانه کاری صورت نگیرد!!»<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۷، ص۴۰-۴۱.</ref>.
| |
| بر اساس این فراز [[تاریخی]] [[توقع]] مشورت با آنان در تمام امور کشوری و [[سیاسی]] بوده است ولی [[امیرمؤمنان]] در جواب آنان فرمودند:
| |
| «هنگامی که خلافت به من رسید من نگاه کردم به [[قرآن مجید]] و [[دستورها]] و حکم آنها و در همگی [[تبعیت]] نمودم و در [[سنت پیامبر]] نیز از وی [[اقتدا]] کردم، بنابراین نیازی به شما و دیگران نبوده و چیزی که من حکم آن را ندانم پیش نیامده تا با شما و سایر [[مسلمانان]] مشورت نمایم و اگر مسائلی پیش بیاید که حکمش معلوم نباشد، با شما و دیگران تبادل نظر خواهم کرد.»..<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۱۱، ص۷، ح۱۹۸.</ref>.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۵۹.</ref>
| |
| | |
| ===توصیه کارگزاران به مشورت===
| |
| علی{{ع}} همچنان که خود در امور با دیگران به تبادل نظر میپرداخت به کارگزاران خود نیز توصیه میکرد که با [[دانشمندان]] و صاحبنظران تبادل نظر داشته باشند.
| |
| از همینرو [[امام علی]]{{ع}} به [[مالک اشتر]] میفرمایند:
| |
| {{متن حدیث|وَ أَكْثِرْ مُدَارَسَةَ الْعُلَمَاءِ وَ مُنَاقَشَةَ الْحُكَمَاءِ فِي تَثْبِيتِ مَا صَلَحَ عَلَيْهِ أَمْرُ بِلَادِكَ وَ إِقَامَةِ مَا اسْتَقَامَ بِهِ النَّاسُ قَبْلَكَ}}<ref>نهجالبلاغه، نامه ۵۳.</ref>؛
| |
| «ای مالک با [[دانشمندان]] فراوان [[گفتوگو]] کن و با [[حکیمان]] سخن فراوان در میان نه و بحث و [[مذاکره]] نما، در آنچه که شهرهایت را [[استوار]] میسازد و در پا داشتن آنچه [[مردم]] پیش از تو بپا داشته و راست و [[درستکار]] ماندهاند».<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۵۹.</ref>
| |
| | |
| ===هدف از مشارکت در تصمیمگیری===
| |
| [[مشاوره]] معمولا برای بهدست آوردن نظریه صحیح و [[پرهیز]] از مخاطرات احتمالی صورت میپذیرد. در عین حال [[مشورت]] کردن همیشه دلیل بر [[ناآگاهی]] مشورت کننده نیست. مثلا در مورد مشورت [[رسول خدا]]{{صل}} یا امیرالمؤمنین علی{{ع}} با [[اصحاب]] خویش منظور کسب [[آگاهی]] بیشتر نیست بلکه اهداف دیگری برای مشارکت دادن اصحاب در تصمیمگیری وجود دارد که از آن جمله میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
| |
| # [[شخصیت]] دادن به مردم: تا مردم تصور نکنند که حضرت به آنان اعتنایی ندارد و برای [[رأی]] و نظریه ایشان ارزشی قائل نیست.
| |
| # مشورت برای [[رشد فکری]] مردم و مشخص شدن صاحبنظران [[حقیقی]].
| |
| # مشورت به منظور [[همراهی]] مردم: واضح است که مردم از کاری که مورد [[تأیید]] خود بدانند برخلاف کار تحمیلی بیشتر [[حمایت]] میکنند.
| |
| # مشورت برای [[تحمل]] [[شکست]] احتمالی: اگر احتمالاً شکستی اتفاق بیفتد در صورت عدم مشورت، مردم اقدام به انتقادهای [[تضعیف]] کننده مینمایند.
| |
| به طور کلی مشارکت دادن افراد در تصمیمگیری به مشارکت آنان در «[[اجرا]]» و مشارکت آنان در «نتایج» میانجامد که آثار بسیار مفیدی دارد.
| |
| به دلیل [[منافع]] فوقالذکر برای مشورت، در مواردی [[امیرمؤمنان]] علیرغم نظر صائب خویش، مطابق با نظر [[مشاوران]] خویش عمل میکرد.
| |
| [[ابوموسی اشعری]] از طرف عثمان به [[استانداری کوفه]] [[انتخاب]] شده بود و [[حضرت علی]]{{ع}} نیز او را ابقا کرد. در [[جنگ جمل]] هم با آنکه [[والی]] علی{{ع}} برای [[نبرد با ناکثین]] از [[مدینه]] به سوی [[بصره]] [[حرکت]] کرده بود در [[ربذه]] فرود آمد، [[عبدالله بن خلیفه طلائی]] به دیدن [[امام]] آمد و پس از سخنانی که میان عبدالله و امام رد و بدل شد امام از وی درباره [[ابوموسی]] پرسید چون عبدالله از [[کوفه]] آمده بود. عبدالله گفت: «[[قسم به خدا]] به ابوموسی [[اطمینان]] ندارم و ایمن از [[مخالفت]] او نیستم، در صورتی که موقعیت مناسب برای او پیش آید». [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود:
| |
| {{متن حدیث|وَ اللَّهِ مَا كَانَ عِنْدِي مُؤْتَمَناً وَ لَا نَاصِحاً وَ لَقَدْ كَانَ الَّذِينَ تَقَدَّمُونِي اسْتَوْلَوْا عَلَى مَوَدَّتِهِ وَ وَلَّوْهُ وَ سَلَّطُوهُ بِالْإِمْرَةِ عَلَى النَّاسِ وَ لَقَدْ أَرَدْتُ عَزْلَهُ فَسَأَلَنِي الْأَشْتَرُ فِيهِ أَنْ أُقِرَّهُ فَأَقْرَرْتُهُ عَلَى كُرْهٍ مِنِّي لَهُ وَ تَحَمَّلْتُ عَلَى صَرْفِهِ مِنْ بَعْدُ}}<ref>الشیخ المفید، الامالی، تحقیق الحسین استاد ولی، علیاکبر الغفاری، المطبعه الاسلامیه، قم، ۱۴۰۳ ه.ق، ص۲۹۵.</ref>؛
| |
| «قسم به خدا او در نزد من مورد اطمینان و [[دلسوز]] نبود و کسانی که قبل از من بودند، بر [[دوستی]] او مسلط شده بودند و او را [[ولایت]] و [[حکومت]] دادند و من تصمیم داشتم او را [[عزل]] کنم. اشتر از من خواست ابوموسی را ابقا کنم و با [[کراهت]] او را ابقا نمودم تا بعدا بر کنارش نمایم».
| |
| میبینیم که حضرت برای توجه به خواست اشتر مدتی او را ابقا کرد.
| |
| | |
| پس از آنکه در [[جنگ جمل]] علی{{ع}} بارها برای ابوموسی [[نامه]] نوشت و سفیرانی را اعزام کرد تا [[مردم]] را به سوی [[جنگ]] با [[ناکثین]] [[دعوت]] کند. ابوموسی مردم را از رفتن بازمیداشت وقتی گزارشها به علی{{ع}} رسید حضرت فوراً اشتر را به کوفه فرستاد و فرمود: «تو درباره ابوموسی [[شفاعت]] کردی که او را ابقا کنم. پس برو و آن فسادی را که به وجود آوردهای [[اصلاح]] کن». سپس اشتر [[حرکت]] کرد و شخصاً به طرف کوفه رفت. وقتی به کوفه رسید که مردم در [[مسجد]] بزرگ [[شهر]] جمع شده بودند.
| |
| او به هر قبیلهای که میرسید آنها را با خود حرکت میداد تا اینکه خود را به قصر رساند و وارد آن گردید و نهایتاً به کمک [[امام حسن]]{{ع}} و [[عمار یاسر]]، [[ابوموسی]] را از [[حکومت کوفه]] عزل کردند و [[قرظه ابن کعب]] را [[جانشین]] او نمودند و حدود ده هزار نفر همراه امام حسن{{ع}} برای جنگ عازم شدند<ref>الشیخ المفید، الجمل، ص۱۳۶.</ref>.
| |
| در مورد ابقای حکومت ابوموسی [[آینده]] نشان داد که نظر علی{{ع}} صائب بوده است اما برای توجه به نظر مشاورینش و مصالحی که قبلا ذکر کردیم [[امام]] بر نظر خویش [[اصرار]] نورزید.
| |
| آنچه در [[مشورت]] مهم است نوع برخورد [[مدیر]] با مشاورههایی است که در [[اختیار]] او قرار میگیرد. گاه مدیر در مرحله مشورت از همگان نظر میخواهد. اما در عمل اعتنایی به آنها نمیکند و همه ساز و کارهای مشورتی را زیر پا میگذارد. در آن صورت انگیزه [[نخبگان]] برای [[همفکری]] و کار مشترک از میان رفته و مشاورین [[توانمند]] مدیر را تنها خواهند گذاشت. در چنین شرایطی مشورت تنها پوششی برای [[خودرأیی]] و [[استبداد]] [[مدیران]] خواهد بود و کارکرد مناسب خویش را نخواهد داشت بنابراین شایسته است که مدیر در حد ممکن برای نظر مشاورین خود اهمیت قائل شود و آنها را ملاک تصمیمگیریهای خویش قرار دهد و حتی نظرات خویش را نیز در قالب جمعبندی دیدگاههای مشاورینش [[اعمال]] نماید.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۶۰.</ref>
| |
| | |
| ===فوائد مشورت برای مدیران [[نظام]]===
| |
| گستردگی و انشعاب روزافزون مسائل مختلف [[زندگی]] و تخصصی شدن بسیاری از مسائل مدیر را ناچار میسازد تا با متخصصان مشورت کند. از اینکه بگذریم هر [[انسانی]] با هر مقدار [[توانایی]]، بالاخره یک [[انسان]] است و در صورت [[آگاهی]] از نظرات دیگران میتواند نقاط مثبت نظرات آنان را بر راهحل پیشنهادی خود بیفزاید تا از این میان نتیجهای مطلوبتر به دست آید؛ لذا علی{{ع}} میفرماید:
| |
| {{متن حدیث|اضْرِبُوا بَعْضَ الرَّأْيِ بِبَعْضٍ يَتَوَلَّدُ مِنْهُ الصَّوَابُ}}<ref>آمدی، غررالحکم و دررالکلم ح۲۵۶۷؛ واسطی، [[عیون]] الحکم والمواعظ، ص۹۱.</ref>؛
| |
| «[[اندیشهها]] را به یکدیگر بزنید تا [[درستی]] و [[حقیقت]] بهدست آید».
| |
| در [[حدیث]] دیگری علی{{ع}} میفرماید:
| |
| «هیچ چیز مانند مشورت راه درست را نشان نمیدهد».
| |
| | |
| از مهمترین نتایج مشورت آن است که نقاط [[خطا]] را نشان میدهد.
| |
| {{متن حدیث|قَالَ عَلِيٌّ{{ع}}: مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَاءِ}}<ref>نهجالبلاغه، حکمت ۱۷۳.</ref>؛
| |
| «آن کسی که به استقبال آرای گوناگون برود موارد خطا و [[اشتباه]] را میشناسد».
| |
| یکی از عواملی که که سبب خطا در [[تصمیمگیری]] میشود [[حب]] و [[بغضها]] و گرایشهای [[مدیر]] به یک راهحل خاص است که چه بسا [[منافع]] ویژهای را ممکن است به همراه داشته باشد اما در [[مشورت]] چه از طریق [[افکار عمومی]] و [[انتخابات]] و چه از سوی [[مشاوران]] این حب و بغضها جایگاهی نخواهد داشت و ازاینرو تصمیمگیری عاقلانه به دور از [[عواطف]] و [[احساسات]] صورت میپذیرد.
| |
| به طور کلی مشارکت در تصمیمگیری موجب مشارکت در [[اندیشهها]] میشود.
| |
| {{متن حدیث|قَالَ عَلِيٌّ{{ع}}: مَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَكَهَا فِي عُقُولِهَا}}<ref>نهجالبلاغه، حکمت ۱۶۱.</ref>؛
| |
| «مشورت با [[مردمان]] موجب مشارکت در [[عقول]] و بهرهگیری از [[افکار]] آنهاست».
| |
| | |
| هرچقدر که مشورت سودمند است به همان [[میزان]] [[استبداد به رأی]]، موجب افزایش [[اشتباهات]] در تصمیمگیری است. همچنین استبداد به رأی موجب آثار [[ناپسند]] [[اخلاقی]] در [[مدیر]] میشود.
| |
| {{متن حدیث|قَالَ عَلِيٌّ{{ع}}: مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْيِهِ هَلَكَ}}<ref>نهجالبلاغه، حکمت ۱۶۱.</ref>؛
| |
| «هر کس با [[استبداد]] [[فکری]]، خود را از دیگران مستغنی سازد گرفتار [[لغزشها]] میشود».
| |
| اینکه در [[اسلام]] مبنای تصمیمگیری در مورد امور عام [[جامعه اسلامی]] مشورت عنوان میشود از اینرو است که بسیاری از گرفتاریهای جامعه اسلامی بعداً توسط مدیرانی به وجود آمد که از هرگونه توجه به آراء و افکار [[مردم]] و بزرگان [[جامعه]] به دور بودند.
| |
| اساساً یکی از [[دلایل]] عمده [[انحطاط]] [[تمدن اسلامی]] در سالهای بعد نبود نهادهای دمکراتیک و مبتنی بر [[رجوع]] به افکار و آراء جمعی بود که دست [[حاکمان]] و [[فرمانروایان]] را برای هر گونه تصمیم غیر کارشناسی باز میگذاشت.
| |
| همچنین نبود [[انجمنهای صنفی]] که بازوی مشورتی [[مدیران]] محسوب میشوند یکی دیگر از دلایل عمده [[ضعف]] [[مسلمین]] در سالهای بعد بود که بر اثر حاکمیتهای [[مستبد]]، جامعه اسلامی از [[تفکر]] جمعی [[محروم]] گردیده بود.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۶۳.</ref>
| |
| | |
| ===اوصاف مشاوران===
| |
| از آنجا که مشورت به منظور [[انتخاب]] راه [[برتر]] صورت میگیرد مشاوران میبایست شرایط لازم را برای چنین امری داشته باشند ازاینرو برای گروه مشاوران شرایطی ذکر شده است از آن جمله: اسلام، [[عقل]]، [[حلم]]، نصح، [[تقوا]]، [[علم]] و [[تجربه]] میباشد. همچنین صفاتی همچون: [[جبن]]، [[بخل]]، [[حرص]]، [[جهل]] موجب سلب صلاحیت [[مشاور]] میشود.
| |
| [[امام علی]]{{ع}} در نامهای به مالک متذکر میشود:
| |
| «[[بخیل]] را در [[مشورت]] خود راه نده زیرا که تو را از [[احسان]] بازمیدارد و از [[فقر]] میترساند. با فرد بزدل و [[ترسو]] نیز مشورت نکن چون در کارها روحیهات را [[تضعیف]] مینماید. همچنین با [[حریص]] [[مشاوره]] نکن که [[طمع]] را با [[ستمگری]] [[زینت]] میدهد»<ref>نهجالبلاغه، نامه ۵۳.</ref>.
| |
| همچنان در همین [[نامه]] به او توصیه میکنند که روابط خود را با [[دانشمندان]]، [[حکما]] و مردان با تجربه مستحکم کند و بیشتر با آنها به تبادل نظر بپردازد.
| |
| در گروه مشاورین [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز بزرگان [[مهاجر]] و [[انصار]] و همچنین جمعی از [[علما]] و دانشمندان و مردان با تجربه نیز دیده میشود.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۶۵.</ref>
| |
| | |
| ==مرحله سوم: عزم و قاطعیت در تصمیم==
| |
| یکی از ویژگیهای مهم در [[مدیریت]] عزم در امور است. پس از آنکه [[مدیر]] با [[کسب اطلاعات]] لازم و انجام [[رایزنی]] در مورد مسأله راهحلهای مختلف را بررسی و گزینه [[برتر]] را [[انتخاب]] کرد، برای [[موفقیت]] لازم است بر تصمیم خویش [[پایدار]] بماند و از [[تزلزل]] در [[رأی]] بپرهیزد. انسانهایی که با کوچکترین مانعی به [[راحتی]] از تصمیمهای جدی خویش دست برمیدارند هرگز در مدیریت راه به جائی نمیبرند.
| |
| [[مدیران]] موفق [[جامعه بشری]] کسانی بودهاند که در تصمیم قاطعیت داشتهاند.
| |
| [[پیامبران بزرگ الهی]] که توانستند بر [[قدرتهای بزرگ]] [[زمان]] خویش [[پیروز]] شوند، مدیرانی با عزم و ارادهای [[قوی]] بودهاند:
| |
| {{متن حدیث|وَ لَكِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ رُسُلَهُ أُولِي قُوَّةٍ فِي عَزَائِمِهِمْ}}<ref>نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲.</ref>؛
| |
| «[[خداوند]] [[پیامبران]] خویش را صاحبان عزم و ارادههای قوی قرار داد».
| |
| | |
| در فرمایش دیگری میفرمایند:
| |
| {{متن حدیث|رَوِّ تَحْزَمْ فَإِذَا اسْتَوْضَحْتَ فَاجْزِمْ}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۳۴۲.</ref>؛
| |
| «[[تأمل]] کن تا [[دوراندیش]] باشی و چون جوانب کار روشن شد، قاطعانه عمل کن».
| |
| در [[جنگ جمل]] [[امام]] پس از رایزنی با [[اصحاب]] به این نتیجه رسید که میبایستی پیش از شعلهور شدن [[فتنه]] [[طلحه]] و [[زبیر]] آن را در نطفه خفه سازد لذا به [[سرعت]] به سمت [[بصره]] [[حرکت]] کرد تا [[پیمانشکنان]] را در بین راه دستگیر کند. از این جهت [[فرمانداری]] برای [[مدینه]] تعیین کرد و با هفتصد نفر به سوی بصره به راه افتاد. وقتی به [[ربذه]] رسید [[آگاه]] شد که پیمانشکنان از [[بیراهه]] عازم بصره شدهاند در پی این تعقیب و [[گریز]] جمعی از [[یاران امام]] به حضرت یادآور شدند که از تعقیب طلحه و زبیر منصرف شود. اما امام{{ع}} با عزمی [[استوار]]، قاطعانه بر تصمیم خویش پافشاری کرد.
| |
| {{متن حدیث|وَ اللَّهِ لَا أَكُونُ كَالضَّبُعِ تَنَامُ عَلَى طُولِ اللَّدْمِ، حَتَّى يَصِلَ إِلَيْهَا طَالِبُهَا وَ يَخْتِلَهَا رَاصِدُهَا.
| |
| وَ لَكِنِّي أَضْرِبُ بِالْمُقْبِلِ إِلَى الْحَقِّ الْمُدْبِرَ عَنْهُ، وَ بِالسَّامِعِ الْمُطِيعِ الْعَاصِيَ الْمُرِيبَ أَبَداً، حَتَّى يَأْتِيَ عَلَيَّ يَوْمِي}}<ref>نهجالبلاغه، خطبه ۶.</ref>؛
| |
| «به [[خدا]] قسم من هرگز مانند کفتار نیستم که با نواختن ضربات آرام و ملایم بر در لانهاش به [[خواب]] رود و ناگهان دستگیرش سازند بلکه من با [[شمشیر]] برنده علاقمندان [[حق]]، آنان را که پشت به آن کنند میزنم و به [[یاری]] دستهای [[فرمانبرداران]]، [[عاصیان]] و تردیدکنندگان را عقب میرانم تا آنگاه که [[مرگ]] من فرا رسد».
| |
| | |
| همیشه افرادی وجود دارند که به دلیل عدم [[شناخت]] کافی و یا به دلیل [[سستی]] و [[کاهلی]]، [[قدرت]] انجام کارهای بزرگ را ندارند و در میدانهای [[مبارزه]] [[ناتوانی]] خود را نشان میدهند. این افراد سعی میکنند تا با دلسوزیهای بیجا [[مدیر]] را از کارش منصرف کند. در مواردی هم اتفاق میافتد که عدهای با [[سوء نیت]] تلاش میکنند تا در [[عزم]] [[مدیران]] برای انجام کارهای مهم [[تزلزل]] ایجاد کنند. اما مدیرانی که دارای ارادهای [[قوی]] و مصمم هستند، هرگز با چنین دلسوزیهای بیجا و غرضورزانهای از تصمیم خود برنمیگردند. | |
| [[حضرت امیر]]{{ع}} پس از بررسیهایی که به عمل آورده بود و رایزنیهایی که در این زمینه با [[مهاجر]] و [[انصار]] انجام داده بود به این نتیجه رسید که میبایستی با معاویه [[نبرد]] کرده [[شر]] این [[فتنه]] را از سر [[مسلمین]] کم کند. از این رو در میان [[جمعیت]] انبوه [[مردم کوفه]] بر بالای [[منبر]] رفت و [[سخنرانی]] غرایی فرمود.
| |
| [[شور]] و هیجانی که [[سخنرانی امام]] علی بر فراز منبر درباره نبرد با معاویه پدید آورد خارج از توصیف بود تا آنجا که یکی از عوامل [[نفوذی]] معاویه به نام [[اربد]] به سبب [[اعتراض]] به [[امام]] آن هم به صورت خارج از [[نزاکت]] در زیر ضربات دست و پا له شد و [[قاتل]] او شناخته نشد<ref>ابن مزاحم، وقعه صفین، ص۹۴.</ref>.
| |
| [[مشاهده]] این منظره سبب شد که دیگر عوامل نفوذی [[حساب]] کار خود را بکنند و در ایجاد تزلزل در [[تصمیم امام]]{{ع}} روش دیگری اتخاذ کنند تا شاید بتوانند امام را از عواقب [[جنگ]] و اینکه معلوم نیست به نفع چه گروهی تمام خواهد شد بترسانند. ازاینرو، دو عامل [[نفوذی]] یکی از [[قبیله]] [[عبس]] و احتمالاً تیرهای از [[غطفان]]، و دیگری از [[قبیله تمیم]] به نامهای عبدالله و حنظله تصمیم گرفتند که در ایجاد اختلافنظر میان [[یاران امام]]، حالت [[نصیحت]] و [[خیرخواهی]] به خود بگیرند؛ لذا هریک از آن دو گروهی از قبیله خود را با خویش همفکر کردند و بر [[امام]] وارد شدند. در ابتدا حنظله [[تمیمی]] برخاست و گفت:
| |
| «ما از روی [[خیرخواهی]] به سوی تو آمدهایم و [[امید]] است که از ما بپذیری، ما درباره تو و کسانی که با تو هستند. چنین میاندیشیم که برخیزید و با این [[مرد]] (معاویه) [[مکاتبه]] کنید و برای [[نبرد]] با [[شامیان]] [[عجله]] نکنید. به [[خدا]] [[سوگند]] که هیچ کس نمیداند که در [[رویارویی]] دو گروه، کدام یک [[پیروز]] میشود و کدام [[شکست]] میخورد».
| |
| | |
| سپس عبدالله عبسی برخاست و سخنانی همچون حنظله گفت و افرادی که با آنان آمده بودند سخنان آن دو را [[تأیید]] کردند.
| |
| امام{{ع}} پس از [[ستایش خدا]] در پاسخ آنان چنین فرمود:
| |
| «[[خداوند]] [[وارث]] [[بندگان]] و [[سرزمینها]] و [[پروردگار]] [[آسمانها]] و زمینهای هفتگانه است و همگی به سوی او بازمیگردیم. به هر کس بخواهد [[فرمانروایی]] میدهد و از هر کس بخواهد آن را بازمیستاند. هر که را بخواهد گرامی میدارد و هر که را بخواهد [[ذلیل]] میسازد. پشت کردن به [[دشمن]] از آن [[گمراهان]] و [[گنهکاران]] است، گرچه به ظاهر پیروز یا مغلوب شوند. به خدا سوگند، من سخن کسانی را میشنوم که هرگز حاضر نیستند معروفی را بشناسند و منکری را [[انکار]] کنند»<ref>ابن مزاحم، وقعه صفین، ص۹۶؛ ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۳، ص۱۷۵.</ref>.
| |
| پس از مدتی مشخص شد که این دو نفر عامل [[نفوذی]] بودهاند،؛ چراکه چند روزی نگذشت که پس از یک [[مشاجره]] میان حنظله و بزرگان [[قبیله تمیم]]، هر دو عامل نفوذی با گروهی [[عراق]] را به قصد [[شام]] ترک کردند و به معاویه پیوستند.
| |
| | |
| اگر امام{{ع}} قرار بود با دلسوزیهای مغرضانه این دو نفر و یا سخنان مشفقانه چند نفر از [[دوستان]] خود که مخالف [[جنگ]] با معاویه بودند دست از تصمیم خود بردارد، در واقع تن به کاری داده بود که [[دشمنان امام]] خواستار آن بودند. ولی [[عزم]] جدی امام [[توطئه]] دشمن را خنثی کرد
| |
| [[ثبات]] در تصمیم و عمل به [[تکلیف]]، امری است که در [[زندگی]] تمامی [[اهلبیت]]{{عم}} نیز دیده میشود. به عنوان نمونه [[امام حسین]]{{ع}} وقتی برای [[نبرد]] با یزید [[احساس تکلیف]] کرد هرگز سخن دیگران تردیدی در [[تصمیم امام]]، ایجاد نکرد.
| |
| [[تزلزل]] در تصمیمگیری باعث میشود [[فرصتها]] از دست رفته و انگیزه افراد برای انجام مأموریتهای مورد نظر از بین برود و [[روحیه]] افراد تحت امر را [[تضعیف]] کند، در صورتی که [[ثبات]] [[تصمیمات]] [[مدیر]] میتواند پایگاهی مطمئن برای افراد تحت امر باشد و روحیه آنان را تقویت نموده و به آنها [[آرامش]] بخشد.
| |
| [[عزم]] و [[قاطعیت]] مدیر [[اعتماد]] [[کارمندان]] تحت امر را جلب کرده و آنها نیز در کنار مدیر [[احساس شخصیت]] و [[امنیت]] کاری میکنند و به [[موفقیت]] [[امیدوار]] میشوند.<ref>[[محسن عباسنژاد|عباسنژاد، محسن]]، [[سیره مدیریتی امام علی (کتاب)|سیره مدیریتی امام علی]]، ص ۶۵.</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
