پرش به محتوا

بنی ضبه: تفاوت میان نسخه‌ها

۱۳٬۱۰۶ بایت اضافه‌شده ،  ۱۲ آوریل
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۸۶: خط ۸۶:


همکاری‌های [[بنی ضبه]] در دوران [[خلافت مروانیان]] نیز در عرصه‌های مختلف تداوم یافت. دوران امارت [[حجاج بن یوسف ثقفی]] -[[حاکم اموی]] [[عراق]] در سال‌های ۷۵-۹۵ [[هجری]]- را می‌توان اوج همراهی‌های ضبی‌ها با این [[دولت]] دانست. در [[زمان]] امارت حجاج، مردمانی از این قوم، نزد او به جایگاه و [[منزلت]] دست یافتند که [[هلال بن هرمی]] و [[مثجور بن غیلان بن خرشه]] را باید از جمله ایشان برشمرد. حجاج، هلال را بر لشکری در «آبی» امیر کرد و او را به غزای قلاع فارس فرستاد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref>. مثجور بن غیلان هم که از اشراف [[ضبه]] و عالم به [[علم انساب]] و [[ایام العرب]] بود از سوی حجاج به امارت ابن قباذ دست یافت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۰.</ref>. [[معد بن عوف بن هلال]] نیز از دیگر ضبیانی بود که از او به عنوان «صاحب [[عذاب]]» حجاج نام برده شده است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref>. البته تعاملات [[ضبه]] با [[امویان]] در این برهه زمانی، گاه با ناملایماتی همراه بود که از معدود مخالفت‌های ضبی‌ها در این دوره می‌توان از حضور برخی از ایشان در [[شورش عبدالرحمن بن محمد بن اشعث]] (۸۱-[[۸۳ هجری]]) اشاره کرد. از جمله معاریف [[ضبی]] حاضر در این [[شورش]]، فردی به نام [[بزیع بن خالد]] بود که با [[ابن اشعث]] خروج کرد و همراه با او در [[نبرد]] معروف «[[دیر الجماجم]]» ([[۸۳ هجری]]) در مصاف با نیروهای [[اموی]] به [[فرماندهی]] [[حجاج بن یوسف ثقفی]] کشته شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۶.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
همکاری‌های [[بنی ضبه]] در دوران [[خلافت مروانیان]] نیز در عرصه‌های مختلف تداوم یافت. دوران امارت [[حجاج بن یوسف ثقفی]] -[[حاکم اموی]] [[عراق]] در سال‌های ۷۵-۹۵ [[هجری]]- را می‌توان اوج همراهی‌های ضبی‌ها با این [[دولت]] دانست. در [[زمان]] امارت حجاج، مردمانی از این قوم، نزد او به جایگاه و [[منزلت]] دست یافتند که [[هلال بن هرمی]] و [[مثجور بن غیلان بن خرشه]] را باید از جمله ایشان برشمرد. حجاج، هلال را بر لشکری در «آبی» امیر کرد و او را به غزای قلاع فارس فرستاد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref>. مثجور بن غیلان هم که از اشراف [[ضبه]] و عالم به [[علم انساب]] و [[ایام العرب]] بود از سوی حجاج به امارت ابن قباذ دست یافت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۰.</ref>. [[معد بن عوف بن هلال]] نیز از دیگر ضبیانی بود که از او به عنوان «صاحب [[عذاب]]» حجاج نام برده شده است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref>. البته تعاملات [[ضبه]] با [[امویان]] در این برهه زمانی، گاه با ناملایماتی همراه بود که از معدود مخالفت‌های ضبی‌ها در این دوره می‌توان از حضور برخی از ایشان در [[شورش عبدالرحمن بن محمد بن اشعث]] (۸۱-[[۸۳ هجری]]) اشاره کرد. از جمله معاریف [[ضبی]] حاضر در این [[شورش]]، فردی به نام [[بزیع بن خالد]] بود که با [[ابن اشعث]] خروج کرد و همراه با او در [[نبرد]] معروف «[[دیر الجماجم]]» ([[۸۳ هجری]]) در مصاف با نیروهای [[اموی]] به [[فرماندهی]] [[حجاج بن یوسف ثقفی]] کشته شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۶.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
==ضبه و دولت بنی عباس==
وجود [[کارگزاران]] متعدد [[ضبی]] در [[دستگاه عباسی]]، از برقراری مناسبات دوستانه ضبی‌ها، و همراهی‌های [[مردم]] این [[قبیله]] با این [[دولت]] در پس [[سقوط دولت]] [[بنی امیه]] حکایت دارد. از نخستین این همراهی‌ها می‌توان از [[کارگزاری]] افرادی چون [[عبدالله بن شبرمه]] ضبی -[[قاضی]] منصور در [[سواد کوفه]]-<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۴۷۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۹؛ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۱۶.</ref> و [[مسیب بن زهیر بن عمرو]] -[[رییس]] پلیس او در [[بغداد]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۶</ref> که مناره‌ای در نزدیک باب [[الکوفه]] بغداد بدو منسوب است،-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۳.</ref> برای [[منصور دوانیقی]] (حک: ۱۳۶-۱۵۸هجری) یاد کرد. منصور در [[سال ۱۵۸ هجری]] بر مسیّب [[خشم]] گرفت و او را به سبب آنکه [[ابان بن بشیر]] [[دبیر]] را به ضرب تازیانه کشته بود، از [[منصب]] [[شرطگی]] خود [[عزل]] کرده، دستور به [[حبس]] او داد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۶-۵۷.</ref>. [[مسیب بن زهیر]] علاوه بر صاحب شرطگی منصور، [[فرمانداری خراسان]] در دوران [[حکومت مهدی عباسی]] (حک. ۱۶۲-۱۶۹ [[هجری]])<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۴۱۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۱۴۹.</ref> و رییس پلیسی هادی (موسی) عباسی (حک. ۱۵۹-۱۷۰ هجری) را نیز بر عهده داشت<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۴۱۳.</ref>. [[پسران]] او [[عبدالله بن مسیب]]، [[محمد بن مسیب]]، [[عباس بن مسیب]] و [[زهیر بن مسیب]] هم از کارگزاران عباسی به شمار می‌رفتند. عبدالله بن مسیب [[والی مصر]] و فارس و جزیره، محمد بن مسیب رییس پلیس ([[شرطه]]) محمد امین (۱۹۳-۱۹۸ هجری)، عباس بن مسیب رییس پلیس [[مأمون عباسی]] (۱۷۰-۲۱۸هجری) و زهیر بن مسیب [[فرماندار]] [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ هجری) در کرمان را بر عهده داشتند<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۴۱۳.</ref>. زهیر بن مسیب از [[سرداران]] مأمون عباسی بود<ref>زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۵۲.</ref> که به نقلی، [[استانداری سیستان]] را نیز برای او بر عهده داشته است<ref>مجهول، تاریخ سیستان، ص۱۷۰.</ref>. وی در دعوای [[خلافت مأمون]] و برادرش [[محمد امین]]، از [[سرداران سپاه]] [[مأمون]] بود و [[سربازان]] او را در فتح کرمان و سپس [[بصره]] [[فرماندهی]] کرد<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۳۸۵.</ref>. زهیر را همچنین، در کنار طاهر ذوالیمنین و [[هرثمة بن اعین]] از محاصره‌کنندگان [[شهر]] [[بغداد]] در سال۱۹۷ [[هجری]] گفته‌اند<ref>خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۳۱۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۴۴۵؛ ابو علی مسکویه، تجارب الامم، ج۴، ص۸۷.</ref>. در پی فتح بغداد توسط قوای مأمون، [[زهیر بن مسیب]] در این شهر ساکن شد و در کنار [[حسن بن سهل]]، به [[اداره امور]] منطقه پرداخت. در [[سال ۱۹۹ هجری]]، و در پی [[قیام]] محمد بن [[ابراهیم بن اسماعیل]] معروف به «[[ابن طباطبا]]»، وی از سوی حسن بن سهل در رأس سپاهی بزرگ به [[کوفه]] فرستاده شد تا با او و [[ابوالسرایا]] که به کوفه وارد شده و به اخذ [[بیعت]] از [[مردم]] این شهر پرداخته بودند، مقابله نماید. زهیر با ۱۰ هزار سوار و پیاده به کوفه که در آن [[زمان]]، [[سلیمان بن منصور دوانیقی]] عاملش و [[خالد بن محجل ضبی]] [[جانشین]] او در اداره آن بودند، رفت اما در [[جنگی]] که بین او و [[لشکر]] قیام‌کنندگان در گرفت، زهیر و یارانش [[شکست]] یافتند و اموالشان به تاراج رفت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۲۹؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۱۰، ص۲۴۴؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۳، ص۳۰۴ نیز ر.ک: خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۳۱۱.</ref>. زهیر همچنین در جریان [[فتنه]] [[حربیه]] در [[سال ۲۰۰ هجری]]، جانب حسن بن سهل را گرفت و در [[حمایت]] از او به اقداماتی دست زد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۴۳-۵۴۴.</ref>. با از ادامه دار شدن این [[شورش‌ها]] در [[سال ۲۰۱ هجری]]، حربیه و [[محمد بن ابی خالد]] به اتفاق هم، حسن بن سهل -عامل مأمون در بغداد- را از بغداد بیرون کردند و زهیر بن مسیب را به [[اسارت]] گرفتند. [[حسن بن سهل]] که به واسط رفته بود از سوی [[محمد بن ابی خالد]] و [[مردم]] [[حربیه]] تحت تعقیب قرار گرفت. در جنگ‌هایی که بین دو طرف در مناطق مختلف به وقوع پیوست، حسن بن سهل مغلوب میدان بود تا این که سرانجام در [[نبرد]] روستای «ابوقریش»، حربی‌ها هزیمت یافتند. محمد بن ابی خالد در مقابله با [[یاران]] ابن سهل، به شدت زخمی شد و سرانجام بر اثر جراحات وارده، در گذشت. هزیمت یافتگان و پسران محمد بن ابی خالد به [[شهر]] بازگشتند و به [[انتقام]] [[خون]] پدر، [[زهیر بن مسیب]] را سر بریدند و ریسمانی به پای پیکر بی‌سرش بستند و او را در کوچه‌های [[بغداد]] کشاندند<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، چ۲، ص۴۵۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۴۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۳۲۲-۳۲۳.</ref>.
[[حکیم بن عاصم]] -[[امیر]] [[مهدی عباسی]] (حک. ۱۶۲-۱۶۹ هج[[ری]]) در [[سرحدات]] [[ارمنستان]]-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref> و [[سلمة بن راشد]] -[[قاضی]] [[هارون الرشید]] در همدان-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref> را نیز باید از دیگر [[کارگزاران]] [[ضبی]] [[بنی عباس]] برشمرد. ضمن این که از [[ابوشبرمه عبدالله بن شبرمة بن طفیل]] هم می‌توان به عنوان یکی دیگر از [[سرداران]] بنی عباس، و [[حاکم]] [[متوکل عباسی]] در [[مصر]] یاد کرد<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۱.</ref>. [[ابو حاتم عنبسة بن إسحاق بن شمس]] نیز از ساکنان [[بصره]] و از [[فرماندهان]] بزرگ بنی عباس بود که از سوی [[منتصر عباسی]]، در [[زمان]] [[حکومت]] پدرش [[متوکل]] به [[امارت مصر]] برگزیده شد. او بعد از چهار سال و چهار ماه امارت، به [[عراق]] بازگشت<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>.
از دیگر حوادث این دوران که از [[بنی ضبه]] و افرادش نامی به میان آمده است می‌توان به [[قیام]] [[إبراهیم بن عبدالله بن حسن]] ([[سال ۱۴۵ هجری]]) در بصره اشاره کرد. [[مفضل بن محمد بن یعلى]] -از [[راویان]] و [[محدثان]] بنام عصر و عالم به [[شعر]] و [[ادب]] و [[ایام العرب]]-<ref>ابن ندیم، فهرست، ص۷۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۲۲؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۵.</ref> را از جمله معاریف شرکت‌کننده ضبی در این قیام گفته‌اند. او از [[کوفه]] به بصره رفت و در [[انتظار]] خروج ابراهیم نشست. پس از وقوع این قیام، وی به جمع قیام‌کنندگان پیوست و همچنان با آنها همراه بود تا این که [[ابراهیم بن عبدالله]] کشته شد. پس از کشته شدن ابراهیم، وی گریخت و از وادی‌ای به [[وادی]] دیگر [[پناهنده]] بود تا این که بدو [[امان]] داده شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۶؛ ابن ندیم، فهرست، ص۷۵.</ref>. «[[یوم]] الصریف<ref>«الصَّریف» موضعی است در نتاج در ده میلی آن. و آن سرزمین اسیّد بن عمرو بن تمیم و به نقلی از متعلقات بنی حنظله است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۰۳)</ref> را نیز باید از دیگر وقایع مهم دوران [[حکومت]] [[بنی العباس]] برشمرد. این واقعه که در ایام حکومت [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ [[هجری]]) و بین [[بنی ضبه]] و [[بنی حنظله]] اتفاق افتاد، به نظر می‌رسد با [[پیروزی]] بنی ضبه به پایان رسیده است<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۶۲. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
==[[ضبه]] و [[اخبار]] [[آخرالزمان]]==
«ضبه» از جایگاه ویژه‌ای در بین [[احادیث]] آخرالزمان برخوردار است. آنان در برخی اخبار از نقش‌آفرینان مهم وقایع آخرالزمان و [[زمان]] نزدیک به ظهور معرفی شده‌اند. «بنی ضبه» در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}}، در کنار [[قبایل]] «[[بنی غنی]]»، «[[باهله]]» و «[[ازد]]» و نیز ساکنان، [[مکه]]، [[مدینه]]، [[شام]]، [[بصره]]، دَسْتُمِیسان<ref>ناحیه‌ای است بین واسط بصره و اهواز که به اهواز نزدیکتر است و مرکز آن بساسی یا به نقلی ابلّه است. (ابن عبد الحق، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع، ج۲، ص۵۲۶)</ref>، [[ری]] و نیز [[اقوام]] [[کُرد]] و [[اعراب]]، در شمار ۱۳ [[قوم]] و [[قبیله]] و ساکنان بلادی قرار گرفته‌اند که هنگام [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} بر ضد ایشان به [[نبرد]] بر می‌خیزند<ref>{{متن حدیث|قال ابا عبدالله{{ع}} «ثَلَاثَ عَشْرَةَ مَدِینَةً وَ طَائِفَةً یحَارِبُ الْقَائِمُ أَهْلَهَا وَ یحَارِبُونَهُ أَهْلُ مَکةَ وَ أَهْلُ الْمَدِینَةِ وَ أَهْلُ الشَّامِ وَ بَنُو أُمَیةَ وَ أَهْلُ الْبَصْرَةِ وَ أَهْلُ دَسْتُمِیسَانَ‌ وَ الْأَکرَادُ وَ الْأَعْرَابُ وَ ضَبَّةُ وَ غَنِی وَ بَاهِلَةُ وَ أَزْدٌ وَ أَهْلُ الرَّی}} (نعمانی، الغیبه، ص۲۹۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۲، ص۳۶۳.)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۱٬۲۴۸

ویرایش