ابومتوکل: تفاوت میان نسخه‌ها

 

نام او دانسته نشده است و با توجه به خبری که خواهد آمد، او را مردی از [[انصار]] شناخته‌اند. براساس همان خبر است که [[ابن حجر]]<ref>الاصابه، ج۷، ص۳۳۲.</ref> با اینکه این [[کنیه]] را در بخش چهارم الاصابه (توهمات) آورده، در ابتدا وی را [[صحابی]] معرفی کرده است. بر این اساس، فرد مورد بحث را غیر از ابوالمتوکل [[ناجی]] [[تابعی]] دانسته‌اند. تنها خبر مربوط به ابومتوکل صحابی، [[نزول آیه]] {{متن قرآن|وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ}}<ref>«و (نیز برای) کسانی است که پیش از (آمدن) مهاجران، در خانه (های مدینه) و (پایگاه) ایمان، جای داشته‌اند؛ کسانی را که به سوی آنان هجرت کرده‌اند، دوست می‌دارند و در دل به آنچه به مهاجران داده‌اند، چشمداشتی ندارند و (آنان را) بر خویش برمی‌گزینند هر چند خود نیازمند باشند. و کسانی که از آزمندی جان خویش در امانند، رستگارند» سوره حشر، آیه ۹.</ref> درباره اوست که [[قرطبی]]<ref>قرطبی، ج۱۸، ص۲۵-۲۴.</ref> به نقل از نحاس ([[احمد بن محمد مرادی مصری]] و [[مهدوی]] [[ابوالعباس احمد بن عمار اندلسیم]] مؤلف التفصیل الجامع العلوم التنزیل) از [[ابوهریره]] چنین نقل کرده‌اند که گفت: [[ثابت بن قیس]] میهمان مردی از انصار به نام ابو [[متوکل]] شد. او با تنها غذایی که در [[خانه]] داشت و برای [[همسر]] و بچه‌هایش بود، از میهمان خود [[پذیرایی]] کرد و به همسرش گفت تا چراغ‌ها را خاموش کند و بچه‌ها را بخواباند. [[ابن عساکر]]<ref>ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۳۳۲.</ref> در ذیل خود بر کتاب سهیلی - ([[عبدالرحمان]]) به نام "التعریف و الاعلام فیما أبهم فی القرآن من الأسماء والاعلام" - می‌نویسد: گفته شده [[آیه]] پیش گفته، درباره ابومتوکل ناجی نازل شده که میهمان ثابت بن قیس بوده است.

ابن حجر<ref>الاصابه، ج۷، ص۳۳۲.</ref> تمام این گفته‌ها را [[اشتباه]] و ناشی از عدم [[شناخت]] [[رجال]] دانسته است. او صحابی بودن ابومتوکل را توهم دانسته و از این رو، نام او را در بخش چهارم – توهمات - آورده است. وی [[معتقد]] است ابومتوکل یاد شده، همان فرد [[تابعی]] مشهور است و برای [[اثبات]] این مدعای خود می‌گوید: ابو [[متوکل ناجی]] نه تنها [[صحابی]] نیست، بلکه بزرگان [[صحابه]] را هم [[درک]] نکرده است. وی از گروه میانی [[تابعین]] است. [[راوی]] این داستان (یعنی ابومتوکل ناجی) نیز نه میهمان بوده و نه میزبان؛ چراکه هر دو صحابی بوده‌اند. [[ابن حجر]] می‌افزاید که این مطلب را می‌توان به طور آشکار از نقل [[عبدالله بن مبارک]] دریافت؛ چنانکه ابن ابی الدنیا، [[روایت]] مورد نظر را از طریق ابن مبارک چنین آورده که ابومتوکل ناجی گفت: مردی از [[مسلمانان]] سه [[روز]] [[خدمت]] [[رسول خدا]] {{صل}} بود، ولی چیزی نخورد<ref>یا سه روز نتوانست افطار کند؛ ر. ک: ابن حجر، فتح، ج۸، ص۴۸۵.</ref>. [[ثابت بن قیس]] از این موضوع [[آگاهی]] یافت و آن مرد را نزد خود برد و....

ابن حجر<ref>الاصابه، ج۷، ص۳۳۲.</ref> نتیجه می‌گیرد که:

اگر نتایج ابن حجر پذیرفته شود، باید گفت ابومتوکل صحابی، وجود خارجی ندارد و منظور، همان ابو متوکل ناجی بوده است. اما آنچه [[قرطبی]] از نحاس نقل کرده، به روایت [[ابوهریره]] است و نام ابو متوکل نه با عنوان راوی، بلکه نام آن [[مرد]] انصاری بیان شده است. همچنین اگر منظور از فرد مورد بحث، ابومتوکل ناجی است که نامش [[علی بن داوود]] است، این سخن ابن حجر که وی بزرگان صحابه را درک نکرده، جای بسی [[تأمل]] دارد؛ زیرا در [[منابع حدیثی]]، ابومتوکل ناجی برخی از بزرگان [[صحابه]] را دیده و از آنان [[حدیث]] نقل کرده است؛ مانند [[ابوسعید خدری]]<ref>مسلم، ج۵، ص۴۴؛ احمد بن حنبل، ج۳، ص۹۷؛ نسائی، ج۳، ص۲۰۹.</ref>، [[جابر بن عبدالله]]<ref>بخاری، ج۳، ص۱۰۶؛ احمد بن حنبل، ج۳، ص۳۷۲؛ ابویعلی، ج۳، ص۳۲۹.</ref> و [[ابن عباس]]<ref>مسلم، ج۱، ص۱۵۲؛ احمد بن حنبل، ج۱، ص۳۵۰.</ref><ref>[[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمد رضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «ابومتوکل»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص:۴۹۷-۴۹۸.</ref>