بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
'''کیسانیه''' که علت نامگذاری اینان، پیروی ایشان از کیسان است (غلام [[امام علی|امیر المؤمنین]] که شاگرد محمّد حنفیّه، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] بود)، یا پیروان مختار بن ابی عبیدۀ ثقفی که ملقب به کیسان بود، یا پیروان کیسان، فرماندۀ پلیس مختار.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص:۴۵۹.</ref>. | '''[[کیسانیه]]''' که علت نامگذاری اینان، [[پیروی]] ایشان از کیسان است ([[غلام]] [[امام علی|امیر المؤمنین]] که شاگرد محمّد حنفیّه، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] بود)، یا [[پیروان]] مختار بن ابی عبیدۀ ثقفی که ملقب به کیسان بود، یا [[پیروان]] کیسان، فرماندۀ پلیس مختار.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص:۴۵۹.</ref>. | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
*یکی از فرقهها- و شاید اوّلین فرقهای که در مهدویت دچار انحراف بزرگ شد- "کیسانیه" است. درباره علت نامگذاری این فرقه به | *یکی از فرقهها- و شاید اوّلین فرقهای که در [[مهدویت]] دچار [[انحراف]] بزرگ شد- "[[کیسانیه]]" است. درباره علت نامگذاری این [[فرقه]] به [[کیسانیه]]، [[اختلاف]] نظر است<ref> شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۱۴۷</ref>؛ برخی نوشتهاند: اینان [[پیروان]] کیسان آزاد شده [[امام علی|امیر مؤمنان]]{{ع}} بودند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*[[کیسان]] شاگرد [[محمد بن حنفیه]] بود؛ ولی از [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} نیز علوم مختلف- از جمله علم تأویل و باطن و علم آفاق و انفس- آموخت. سپس به [[امامت]] محمد قائل شد و برای او مراتب و درجاتی دانست که خارج از حد وی بود. برخی نوشتهاند: | *[[کیسان]] شاگرد [[محمد بن حنفیه]] بود؛ ولی از [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} نیز [[علوم]] مختلف- از جمله [[علم]] [[تأویل]] و [[باطن]] و [[علم]] آفاق و انفس- آموخت. سپس به [[امامت]] [[محمد]] قائل شد و برای او مراتب و درجاتی دانست که خارج از حد وی بود. برخی نوشتهاند: [[کیسانیه]]، [[پیروان]] [[مختار بن ابی عبیده ثقفی]] بودند؛ زیرا او ملقب به کیسان بود. شماری هم نوشتهاند: [[فرمانده]] پلیس "شرطه" مختار، کیسان نام داشت و کنیهاش ابو عمران بود. او در اعمال خود بسیار [[افراط]] میکرد و [[محمد]] را [[وصی]] [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} میدانست و مختار را [[نایب]] او معرفی میکرد<ref> نوبختی، فرق الشیعة، ص ۲۳ و ۲۴</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*در هر حال، این گروه قائل به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] بودند. مختار، نخست برای پیشرفت کار خود، به [[علی بن الحسین]]{{ع}} و سپس به [[محمد حنفیه]] دعوت میکرد. البته کار او، مبتنی بر اعتقاد وی به [[اهل بیت]]{{عم}} نبود؛ بلکه میخواست از آن بهرهبرداری سیاسی کند و چون کارش بالا گرفت، خود دعوی دریافت [[وحی]] از خداوند سبحانه و تعالی کرد و عباراتی مسجع و با قافیه، به تقلید از [[قرآن]] به زبان راند. [[محمد حنفیه]] از وی بیزاری جست و وقتی مختار وی را به کوفه دعوت کرد، او نپذیرفت<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | *در هر حال، این گروه قائل به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] بودند. مختار، نخست برای [[پیشرفت]] کار خود، به [[علی بن الحسین]]{{ع}} و سپس به [[محمد حنفیه]] [[دعوت]] میکرد. البته کار او، مبتنی بر [[اعتقاد]] وی به [[اهل بیت]]{{عم}} نبود؛ بلکه میخواست از آن بهرهبرداری [[سیاسی]] کند و چون کارش بالا گرفت، خود دعوی دریافت [[وحی]] از [[خداوند]] سبحانه و تعالی کرد و عباراتی مسجع و با قافیه، به [[تقلید]] از [[قرآن]] به زبان راند. [[محمد حنفیه]] از وی بیزاری جست و وقتی مختار وی را به [[کوفه]] [[دعوت]] کرد، او نپذیرفت<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*کیسانیه پنداشتهاند [[محمد حنفیه]] پس از کشته شدن برادرش [[حسین بن علی]]{{ع}}، مختار را بر عراقین فرمانروایی داد و از او خواست از قاتلان آن حضرت، خونخواهی کند. | *[[کیسانیه]] پنداشتهاند [[محمد حنفیه]] پس از کشته شدن برادرش [[حسین بن علی]]{{ع}}، مختار را بر عراقین [[فرمانروایی]] داد و از او خواست از قاتلان آن حضرت، خونخواهی کند. [[کیسانیه]]، شش سال بعد از [[شهادت]] [[امام حسین]] {{ع}}، [[قیام]] کرده، قائل به [[امامت]] [[محمد حنفیه]] شدند. آنان [[معتقد]] بودند: وی [[اسرار]] [[دین]] و [[علم]] [[تأویل]] و [[علوم]] [[باطنی]] را از دو برادرش [[امام حسن|حسن]] و [[امام حسین|حسین]]{{عم}} فراگرفته است. برخی از [[کیسانیه]] ارکان [[شریعت]] "مانند [[نماز]] و [[روزه]]" را [[تأویل]] کرده، قائل به تناسخ و حلول بودند. | ||
*همه فرق [[کیسانیه]]، دارای بعضی [[عقاید]] مشترک هستند؛ از جمله<ref> محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، ص ۳۷۳</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>: | |||
#[[اعتقاد]] به [[امامت]] [[محمّد بن حنفیه]] [[فرزند]] [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}}؛ | |||
#[[عقیده]] به مسأله [[بدا]]؛ | |||
#[[اعتقاد]] به تناسخ و حلول؛ | |||
#[[اعتقاد]] به [[رجعت]] "با بیان خاص به خود"؛ | |||
#[[اعتقاد]] به نوعی غلوّ در [[حق]] [[امامان]] و [[پیشوایان]] خویش<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | |||
*غیر از اینها هریک از این فرقهها، دارای اعتقادی خاص نیز هستند که در کتابهای مربوط، ذیل هر [[فرقه]] به آن اشاره شده است. [[کیسانیه]] پس از درگذشت [[محمّد بن حنفیه]]، به دو شعبه تقسیم شدند؛ دستهای [[مرگ]] محمّد را [[انکار]] کرده، گفتند: وی نمرده و نمیمیرد و زنده است؛ امّا [[غایب]] شده و در "[[کوه رضوی]]" [[پنهان]] است، تا روزی که به او امر شود و [[ظهور]] کند. این دسته وی را همان [[امام مهدی|امام منتظر]] میدانند؛ و هیچکس را پس از وی [[امام]] نمیدانند. گروه دیگر، [[مرگ]] محمّد را باور کرده، پس از وی [[ابو هاشم عبد اللّه بن محمّد]] را به [[امامت]] برگزیدند و به حلول [[روح]] محمّد در ابو هاشم [[اعتقاد]] یافتند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | |||
* | *شماری از [[کیسانیه]] نیز پس از [[مرگ]] [[محمّد بن حنفیه]]، به [[امامت]] [[راستین]] [[اعتقاد]] یافته، مستبصر شدند<ref> ر</ref> ک: مقالات الاسلامیین، ص ۲۳</ref>. از جمله اینان میتوان [[سید اسماعیل حمیری]] را نام برد که نخست کیسانی [[مذهب]] بود، تا آنکه به [[دیدار]] [[امام صادق]] {{ع}} نایل آمد و نشانههای [[امامت]] و [[وصایت]] را در او دید و از ایشان از امر [[غیبت]] پرسید. | ||
*[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "آن، [[حق]] است؛ ولی [[غیبت]] در دوازدهمین [[امام]] واقع میشود. آنگاه [[سید]] را از [[مرگ]] [[محمد بن حنفیه]] [[آگاه]] فرمود و اینکه پدرش [[امام باقر]]{{ع}} [[شاهد]] به [[خاک]] سپردن او بوده است. [[حق]] بر [[سید]] روشن شد و از آن [[عقیده]] برگشت و [[استغفار]] کرد. پس به [[حق]] گرایید و به [[مذهب]] امامی در آمد<ref> شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، مقدمه</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | |||
* | *در مجموع درباره [[فرقه]] [[کیسانیه]] گفته شده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>: | ||
#[[محمد بن حنفیه]] اصلا [[ادعای مهدویت]] نداشته است. | |||
#[[مختار ثقفی]] هم مدعی [[مهدویت]] [[محمد بن حنفیه]] نبود. این، اتهامی است که عباسیان و برخی از [[دشمنان]]، با انگیزههای مختلف، به آن دامن زدهاند. | |||
#این [[فرقه]]، منقرض شده است و کسی در عصر حاضر، به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] [[اعتقاد]] ندارد<ref>ر.ک: شیخ طوسی، کتاب الغیبة، فصل ۱( الدلیل علی فساد قول الکیسانیه).</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص: ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | |||
==کیسانیه در موعودنامه== | ==کیسانیه در موعودنامه== | ||
*نام فرقهای است که در نیمه دوم قرن اول هجری در میان شیعیان پیدا شد و در حدود یک قرن ادامه یافت و سپس بهطور کلی منقرض گردید. این گروه به [[امامت]] جناب "محمد حنفیه" معتقد بودند و او را پس از امیر | *نام فرقهای است که در نیمه دوم قرن اول هجری در میان [[شیعیان]] پیدا شد و در [[حدود]] یک قرن ادامه یافت و سپس بهطور کلی منقرض گردید. این گروه به [[امامت]] جناب "[[محمد حنفیه]]" [[معتقد]] بودند و او را پس از [[امیر مؤمنان]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}}، [[چهارمین امام]] میپنداشتند. وی دقیقا بر [[قیام]] برادرانش واقف بود و هرگز به ناحق [[دعوی امامت]] نکرد. پس از ارتحال [[محمد حنفیه]]، [[فرقه]] [[کیسانیه]] به فرقههای مختلف منشعب شدند: | ||
#'''سراجیه''': اصحاب "[[حسان بن سراج]]" هستند که معتقدند، محمد حنفیه وفات کرده و در کوه رضوی مدفون است؛ ولی روزی [[رجعت]] کرده و جهان را پر از عدل و داد میکند. | #'''سراجیه''': [[اصحاب]] "[[حسان بن سراج]]" هستند که معتقدند، [[محمد حنفیه]] [[وفات]] کرده و در [[کوه رضوی]] مدفون است؛ ولی روزی [[رجعت]] کرده و [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] میکند. | ||
#'''[[کرنبیه]]''': اصحاب "[[ابن کرنب]]" هستند که معتقدند محمد حنفیه زنده است و در کوه رضوی اقامت دارد. او ظهور میکند و جهان را پر از عدل و داد خواهد کرد، آنچنانکه پر از جور و ستم شده است. البته در بیشتر منابع آنها را "کربیّه" یا "کریبیّه" یاد کردهاند. | #'''[[کرنبیه]]''': [[اصحاب]] "[[ابن کرنب]]" هستند که معتقدند [[محمد حنفیه]] زنده است و در [[کوه رضوی]] اقامت دارد. او [[ظهور]] میکند و [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] خواهد کرد، آنچنانکه پر از [[جور]] و [[ستم]] شده است. البته در بیشتر منابع آنها را "کربیّه" یا "کریبیّه" یاد کردهاند. | ||
#'''[[هاشمیه]]''': اصحاب "[[ابو هاشم عبدالله]]" هستند که پس از [[محمد حنفیه]] به امامت پسرش "عبدالله" معتقد شدند. هاشمیه نیز پس از فوت ابوهاشم به گروهکهای مختلفی چون: مختاریه، حارثیه، روندیه، بیانیه و غیر آنها منشعب شدند<ref>نجم الثاقب، باب چهارم.</ref>. | #'''[[هاشمیه]]''': [[اصحاب]] "[[ابو هاشم عبدالله]]" هستند که پس از [[محمد حنفیه]] به [[امامت]] پسرش "[[عبدالله]]" [[معتقد]] شدند. هاشمیه نیز پس از فوت ابوهاشم به گروهکهای مختلفی چون: مختاریه، حارثیه، روندیه، بیانیه و غیر آنها منشعب شدند<ref>نجم الثاقب، باب چهارم.</ref>. | ||
*اکثریت قاطع "کیسانیه" معتقدند که "محمد حنفیه" نمرده است، بلکه در کوه رضوی مخفی شده، پس از یک دوران استتار سرانجام ظهور کرده، جهان را پر از عدل و داد میکند. آنها معتقدند که "محمد حنفیه" همان مهدی موعود است و از مکه معظمه ظهور خواهد کرد<ref>المقالات و الفرق، ص ۲۶.</ref>. آنها میگویند: هر روز بامدادان و شامگاهان، اشترانی به خدمت محمد حنفیه میآیند و ایشان از شیر و گوشت آنها استفاده میکند<ref>فرق الشیعه، ص ۲۹.</ref>. در مورد نامگذاری این فرقه به "کیسانیّه" نظرهای مختلفی است: | *[[اکثریت]] [[قاطع]] "[[کیسانیه]]" معتقدند که "[[محمد حنفیه]]" نمرده است، بلکه در [[کوه رضوی]] مخفی شده، پس از یک دوران استتار سرانجام [[ظهور]] کرده، [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] میکند. آنها معتقدند که "[[محمد حنفیه]]" همان [[مهدی موعود]] است و از [[مکه]] معظمه [[ظهور]] خواهد کرد<ref>المقالات و الفرق، ص ۲۶.</ref>. آنها میگویند: هر روز بامدادان و شامگاهان، اشترانی به خدمت [[محمد حنفیه]] میآیند و ایشان از شیر و گوشت آنها استفاده میکند<ref>فرق الشیعه، ص ۲۹.</ref>. در مورد نامگذاری این [[فرقه]] به "کیسانیّه" نظرهای مختلفی است: | ||
#کیسان، لقب مختار (بنیانگذار این فرقه) بوده است. | #کیسان، [[لقب]] مختار (بنیانگذار این [[فرقه]]) بوده است. | ||
#کیسان، نام رئیس شرطه (پلیس) مختار بود. | #کیسان، نام رئیس شرطه (پلیس) مختار بود. | ||
#کیسان، نام یکی از غلامان امیر مؤمنان {{ع}} بود که مختار را به خونخواهی [[امام حسین]] {{ع}} تشویق نمود. | #کیسان، نام یکی از غلامان [[امیر مؤمنان]] {{ع}} بود که مختار را به خونخواهی [[امام حسین]] {{ع}} [[تشویق]] نمود. | ||
*در میان اقوال، قول دوم را معتبر دانستهاند<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۹۳.</ref>. درباره کیسانیه و رد اعتقادات آنها، بزرگانی از قدمای | *در میان اقوال، قول دوم را معتبر دانستهاند<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۹۳.</ref>. درباره [[کیسانیه]] و رد [[اعتقادات]] آنها، بزرگانی از قدمای [[علماء]]، چون: [[شیخ صدوق]] در "[[کمال الدین]]"، [[شیخ مفید]] در "العیون و المحاسن"، [[سید مرتضی]] [[علم الهدی]] در "الفصول المختاره"، [[شیخ طوسی]] در "[[الغیبة]]" و دهها تن از شخصیتهای برجسته [[جهان تشیع]]، در طول قرون به تفصیل سخن گفتهاند<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۱۰۸.</ref><ref>[[مجتبی تونهای|مجتبی تونهای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص:۵۹۸.</ref>. | ||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||
*[[آیا کیسانیه از فرقههای مدعی مهدویتاند؟ (پرسش)]] | *[[آیا کیسانیه از فرقههای مدعی مهدویتاند؟ (پرسش)]] | ||
| خط ۵۸: | خط ۵۸: | ||
[[رده:مدخل فرهنگ غدیر]] | [[رده:مدخل فرهنگ غدیر]] | ||
[[رده:مدخل موعودنامه]] | [[رده:مدخل موعودنامه]] | ||
[[رده:اتمام لینک داخلی]] | |||