کیسانیه: تفاوت میان نسخه‌ها

۴۲۶ بایت حذف‌شده ،  ‏۷ ژوئن ۲۰۲۰
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۹: خط ۹:
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">


'''کیسانیه''' که علت نامگذاری اینان، [[پیروی]] ایشان از کیسان است ([[غلام]] [[امام علی|امیر المؤمنین]] که شاگرد [[محمد حنفیه]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] بود)، یا [[پیروان]] [[مختار بن ابی عبیده ثقفی]] که ملقب به کیسان بود، یا [[پیروان]] کیسان، فرماندۀ پلیس مختار<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۵۹.</ref>.
==پیدایش [[کیسانیه]]==
 
[[کیسانیه]] یکی از فرقه‌های [[منقرض شده]] [[شیعه]] است که [[معتقد به امامت]] [[محمد حنفیه]] [[فرزند امام علی]]{{ع}} بوده‌اند. آنچه مسلم است نام [[کیسانیه]] برای این [[فرقه]] از نام شخصی به نام [[کیسان]] گرفته شده است، با این وجود درباره اینکه شخص [[کیسان]] چه کسی بوده، [[اختلاف]] نظر وجود دارد. برخی [[کیسان]] را [[لقب]] مختار ثقفی دانسته‌اند که البته صحت آن از نظر [[تاریخی]] محل بحث است، همچنین عده ای معتقدند [[کیسان]] نام یکی از [[غلامان]] [[امام علی]]{{ع}} بوده که مختار را به [[خونخواهی امام حسین]]{{ع}} [[تشویق]] کرد، اما از آنجا که این [[غلام]] در [[جنگ صفین]] به [[شهادت]] رسیده است این نظر نیز ضعیف است. عده ای دیگر [[کیسان]] را نام [[رییس]] پلیس [[حکومت]] مختار مشهور به [[ابوعمره]] دانسته‌اند که این نظر از لحاظ [[تاریخی]] معتبرتر از دو نظر قبلی است<ref>ر.ک: محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۴۵۹؛ سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ فرهنگ‌نامه مهدویت، ص ۳۶۴ – ۳۶۵، تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۵۹۸؛ مهدی‌پور، علی اکبر، با دعای ندبه در پگاه جمعه، ص۹۰-۹۴.</ref>.
==مقدمه==
==[[اعتقادات]] [[کیسانیه]]==
*"کیسانیّه" نام فرقه‌ای است که در نیمه دوم قرن اول هجری در میان [[شیعیان]] پیدا شد و در حدود یک قرن ادامه یافت، سپس به طور کلی منقرض گردید.
[[کیسانیه]] [[معتقد]] بودند [[محمد بن حنفیه]]، [[اسرار]] [[دین]] و [[علم]] [[تأویل]] و [[علوم]] [[باطنی]] را از [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} فراگرفته و او [[امام چهارم]] است. پس از درگذشت [[محمد بن حنفیه]]، گروهی [[مرگ]] [[محمد]] را [[انکار]] کرده و او را همان [[مهدی موعود]]{{ع}} دانستند که در "[[کوه رضوی]]" [[پنهان]] شده تا روزی [[ظهور]] کند. گروه دیگر [[مرگ]] [[محمد]] را [[باور]] کرده و پسرش [[ابو هاشم]] [[عبدالله]] را [[امام]] دانستند که [[روح]] [[محمد]] در او [[حلول]] کرده است<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ فرهنگ‌نامه مهدویت، ص ۳۶۴ – ۳۶۵؛ فرهنگ شیعه، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
*این گروه به [[امامت]] جناب "[[محمد حنفیه]]" [[معتقد]] بودند و او را بعد از [[امیرمؤمنان]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} [[چهارمین امام]] می‌پنداشتند.
فرقه‌های [[کیسانیه]] [[معتقد]] به مسأله [[بدا]]؛ [[تناسخ]] و [[حلول]]؛[[رجعت]] (با بیان خاص به خود) و نوعی [[غلو]] در [[حق]] [[ائمه]] و [[پیشوایان]] خویش هستند. برخی از [[کیسانیه]]، ارکان [[شریعت]] ـ مانند [[نماز]] و [[روزه]] را ـ [[تأویل]] کرده‌اند و برخی از آنان بر این باورند که اگر کسی [[امام]] را بشناسد، از قید [[واجبات]] و [[محرمات]] [[دینی]] [[آزاد]] است و به خاطر چنین باورهایی به اباحه‌گری [[شهرت]] یافته‌اند<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت، ج‌۱، ص۱۰۲-۱۰۴؛ فرهنگ‌نامه مهدویت، ص ۳۶۴ – ۳۶۵؛ فرهنگ شیعه، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
*پس از [[ارتحال]] [[محمد حنفیه]]، [[فرقه]] کیسانیّه به فرقه‌های مختلفی منشعب شدید، که از آن جمله است:
==انشعابات [[کیسانیه]]==
#سرّاجیّه، [[اصحاب]] "حسّان سرّاج" که گفتند: [[محمد حنفیه]] [[وفات]] کرده، در [[کوه رضوی]] مدفون است، ولی روزی [[رجعت]] کرده، [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] می‌کند<ref>مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التّاریخ، ج۵، ص۱۲۹.</ref>.
پس از [[محمد حنفیه]]، [[فرقه]] [[کیسانیه]] به گروه‌های متعددی انشعاب یافت که برخی از این گروه‌ها عبارت‌اند از:
#کرنبیّه، [[اصحاب]] "[[ابن کرنب]]" که گفتند: [[محمد حنفیه]] زنده است و در [[کوه رضوی]] اقامت دارد و از [[دنیا]] نمی‌رود جز اینکه [[ظهور]] کرده [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] کند، آن چنانکه پر از [[جور]] و [[ستم]] شده است<ref>مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التّاریخ، ج۵، ص۱۲۸.</ref>. در بیشتر منابع از آنها "کربیّه" یا "کریبیّه" یاد شده است<ref>قاضی، وداد، الکیسانیّة فی التاریخ و الأدب، ص۱۷۲.</ref>.
#سراجیه:[[اصحاب]] "حسان بن سراج" که معتقدند، [[محمد حنفیه]] [[وفات]] کرده و در [[کوه رضوی]] مدفون است؛ ولی روزی [[رجعت]] کرده و [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] می‌کند<ref>ر.ک: مهدی‌پور، علی اکبر، با دعای ندبه در پگاه جمعه، ص۹۰-۹۴؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۵۹۸.</ref>.
#هاشمیه، [[اصحاب]] "[[ابوهاشم عبدالله]]" که بعد از [[محمد حنفیه]] به [[امامت]] پسرش "[[عبدالله]]" [[معتقد]] شدند<ref>شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبدالکریم، الملل و النّحل، ج۱، ص۱۵۰.</ref>.
#کرنبیه یا [[کربیه]]: [[پیروان]] "ابن کرنب"‌ که [[محمد بن حنفیه]] را [[مهدی موعود]]{{ع}} می‌‌دانند و در [[غیبت]] به سر می‌برد و سرانجام [[ظهور]] می‌کند<ref>ر.ک: مهدی‌پور، علی اکبر، با دعای ندبه در پگاه جمعه، ص۹۰-۹۴؛ فرهنگ شیعه، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
*[[اکثریت]] [[قاطع]] کیسانیّه معتقدند که [[محمد]] حنفیّه نمرده است، بلکه در [[کوه رضوی]] مخفی شده، پس از یک دوران استتار سرانجام [[ظهور]] کرده، [[جهان]] را پر از [[عدل و داد]] می‌کند.
#هاشمیه: [[پیروان]] "[[ابو هاشم]] [[عبدالله]]" [[فرزند]] [[محمد بن حنفیه‌]] که پس از فوت [[محمد]] به [[امامت]] پسرش [[معتقد]] شده و خود به گروهک‌های مختلفی تقسیم شدند<ref>ر.ک: مهدی‌پور، علی اکبر، با دعای ندبه در پگاه جمعه، ص۹۰-۹۴؛ فرهنگ شیعه، ص ۳۸۷-۳۸۸؛ تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۵۹۸</ref>.
*آنها معتقدند که [[محمد حنفیه]] همان [[مهدی موعود]] است و از [[مکه معظمه]] [[ظهور]] خواهد کرد<ref>أشعری، سعدبن‌عبدالله، المقالات و الفرق، ص۳۱.</ref>. آنها می‌گویند: هر روز بامدادان و شامگاهان، اشترانی به [[خدمت]] [[محمد حنفیه]] می‌آیند و ایشان از شیر و گوشت آنها استفاده می‌کند<ref>نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشّیعه، ص۲۹.</ref>.
# [[حربیه]]: [[پیروان]] "[[عبدالله بن عمرو]] بن حرب‌" که معتقدند [[روح]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} و [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} و [[محمد حنفیه]] در وجود [[ابوهاشم]] [[حلول]] کرده و سپس به عبدالله‌ بن عمرو رسیده و از این رو، [[عبدالله]] تا [[ظهور]] حنفیه، [[امام]] است<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۳۸۷-۳۸۸.</ref>.
*در مورد نامگذاری این [[فرقه]] به "کیسانیّه" نظرهای مختلفی هست:
#کیسان [[لقب]] مختار بوده است<ref>مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التّاریخ، ج۵، ص۱۳۱.</ref>.
#کیسان نام [[رئیس]] شرطه (پلیس) مختار بود<ref>أشعری، سعدبن‌عبدالله، المقالات و الفرق، ص۲۱.</ref>.
#کیسان نام یکی از غلامان [[امیرمؤمنان]]{{ع}} بود که مختار را به [[خونخواهی امام حسین]]{{ع}} [[تشویق]] نمود<ref>شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبدالکریم، الملل و النّحل، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.
*قول سوم ضعیف است؛ زیرا کیسان [[غلام]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} در [[جنگ]] [[صفّین]] به [[شهادت]] رسیده بود <ref>ابن أثیر، عزالدین علی الکامل فی التّاریخ، ج۳، ص۲۹۹.</ref>.
*قول نخست از نظر [[تاریخی]] به ثبوت نرسیده است.
*ولی [[قوم]] دوم قولی است معتبر؛ زیرا از نظر [[تاریخی]] تردیدی نیست که [[رئیس]] شهربانی مختار شخصی بوده به نام "کیسان" مشهور به "[[ابو عمره]]" از قبیله "بِجیله"<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، أنساب الأشراف، ج۵، ص۲۲۹.</ref> از تیره "عرینه" که یکی از شاخه‌های بجیله است<ref>ابن حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب، ص۳۸۷.</ref>.
*[[سید مرتضی علم الهدی]] در کتاب گرانسنگ الفصول المختاره که گزیده‌ای از کتاب العیون و [[المحاسن]] [[شیخ مفید]] است، تأکید فراوان دارد بر اینکه حتی یک نفر از [[فرقه]] کیسانیّه در روی [[زمین]] [[باقی]] نمانده است<ref>علم الهدی، سیدمرتضی، الفصول المختاره، ج۲، ص۳۰۵.</ref>.
*قبل از ایشان، [[اشعری]] و [[نوبختی]] نیز در اواخر قرن دوم هجری تصریح کرده‌اند که از فرقه‌های کیسانیّه جز افراد انگشت‌شماری [[باقی]] نمانده است<ref>أشعری، سعد بن عبدالله، المقالات و الفرق، ص۳۶؛ نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشّیعه، ص۲۹.</ref><ref>[[علی اکبر مهدی‌پور|مهدی‌پور، علی اکبر]]، [[با دعای ندبه در پگاه جمعه (کتاب)|با دعای ندبه در پگاه جمعه]]، ص۹۰-۹۴.</ref>.


==پرسش مستقیم==
==پرسش مستقیم==
۱۲۹٬۵۶۲

ویرایش