←تلاشهای متقدّمان در زمینه محکم و متشابه
| خط ۶۵: | خط ۶۵: | ||
*و [[محکمات]] مرجعی برای رفع تشابه از [[آیات]] [[متشابه]] هستند. تا کنون هیچ کس در مدلول این [[آیه]] تردید نکرده است. از این رو [[علامه طباطبایی]] میگوید: "حتی اگر فرض کنیم که تمامی [[آیات قرآن]] [[متشابه]] است، [[آیه]] مورد بحث، به طور [[قطع]] آیهای محکم است که حتی سادهترین فهمها هم آن را میفهمد و اگر فرض کنیم که این [[آیه]] از [[آیات]] [[متشابه]] است، آن وقت تمامی [[آیات قرآن]] [[متشابه]] میشود و دیگر تقسیم [[آیات]] به دو قسم، [[محکم و متشابه]] معنا نخواهد داشت؛ بنا بر این، لزومی نداشت که [[خداوند]] بفرماید: {{متن قرآن|هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ}} چرا که جمله {{متن قرآن|هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ}} دردی را دوا نخواهد کرد، برای این که مطابق فرض ما این [[آیه]] خود [[متشابه]] است<ref>محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۲۱.</ref><ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۱۶۴ - ۱۶۶.</ref>. | *و [[محکمات]] مرجعی برای رفع تشابه از [[آیات]] [[متشابه]] هستند. تا کنون هیچ کس در مدلول این [[آیه]] تردید نکرده است. از این رو [[علامه طباطبایی]] میگوید: "حتی اگر فرض کنیم که تمامی [[آیات قرآن]] [[متشابه]] است، [[آیه]] مورد بحث، به طور [[قطع]] آیهای محکم است که حتی سادهترین فهمها هم آن را میفهمد و اگر فرض کنیم که این [[آیه]] از [[آیات]] [[متشابه]] است، آن وقت تمامی [[آیات قرآن]] [[متشابه]] میشود و دیگر تقسیم [[آیات]] به دو قسم، [[محکم و متشابه]] معنا نخواهد داشت؛ بنا بر این، لزومی نداشت که [[خداوند]] بفرماید: {{متن قرآن|هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ}} چرا که جمله {{متن قرآن|هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ}} دردی را دوا نخواهد کرد، برای این که مطابق فرض ما این [[آیه]] خود [[متشابه]] است<ref>محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۳، ص ۲۱.</ref><ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۱۶۴ - ۱۶۶.</ref>. | ||
==تلاشهای متقدّمان در زمینه محکم و متشابه== | ==تلاشهای متقدّمان در زمینه [[محکم و متشابه]]== | ||
*تلاشهای پیشینیان در باره محکم و متشابه را میتوان در سه گروه از تحقیقات خلاصه کرد: | *تلاشهای پیشینیان در باره [[محکم و متشابه]] را میتوان در سه گروه از تحقیقات خلاصه کرد: | ||
#ثبت روایات تفسیری به دست آمده از [[پیامبر]]{{صل}}، [[اهل بیت]]{{عم}}، صحابه و | #ثبت [[روایات تفسیری]] به دست آمده از [[پیامبر]]{{صل}}، [[اهل بیت]]{{عم}}، [[صحابه]] و [[تابعین]]؛ | ||
#قرار دادن بحث محکم و متشابه به عنوان فصل یا فصولی در ضمن کتب علوم | #قرار دادن بحث [[محکم و متشابه]] به عنوان فصل یا فصولی در ضمن کتب [[علوم قرآن]]؛ | ||
#تألیف کتب مستقل. | #تألیف کتب مستقل. | ||
*حاصل تلاش پیشینیان در گروه نخست از تحقیقات را میتوان در کتب تفسیر مأثور [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، مانند: تفسیر | *حاصل تلاش پیشینیان در گروه نخست از تحقیقات را میتوان در کتب [[تفسیر مأثور]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، مانند: [[تفسیر عیاشی]]، [[تفسیر قمی]]، [[تفسیر فرات کوفی]]، [[تفسیر ابن ابیحاتم]]، [[تفسیر طبری]]، [[تفسیر ابنکثیر]] و [[تفسیر الدُّر المنثور]] یافت. | ||
*در گروه دوم | *در گروه دوم کتابهایی همچون [[البرهان فی علوم القرآن]] از [[بدر الدین زرکشی]] و [[الإتقان فی علوم القرآن]] از [[جلال الدین سیوطی]] قرار دارد. | ||
*در گروه سوم، از قرن دوم هجری به بعد تألیفاتی مستقل در باره محکم و متشابه به رشته تحریر درآمده است، که در اینجا به گزارش مهمترین | *در گروه سوم، از [[قرن دوم]] [[هجری]] به بعد تألیفاتی مستقل در باره [[محکم و متشابه]] به رشته تحریر درآمده است، که در اینجا به گزارش مهمترین آنها میپردازیم: در [[قرن دوم]] [[مقاتل بن سلیمان]] کتاب الآیات المتشابهات؛ و [[حمزة بن حبیب زیات کوفی]] [[کتاب]] [[متشابه]] القرآن را نوشتهاند. در قرون سوم و چهارم، [[محمد بن مستنیرِ نحوی]]، معروف به قطرب، کتاب الرد [[علی]] الملحدین فی [[متشابه]] القرآن؛ و [[جعفر بن حرب]]، از [[رهبران]] [[معتزله]]، [[کتاب]] [[متشابه]] القرآن؛ و [[احمد بن حنبل]] کتاب بیان ما ضلت به الزنادقه فی [[متشابه]] القرآن؛ و [[سعد بن عبدالله اشعری قمی]] کتابٌ فی محکم القرآن و متشابهه؛ و [[حسن بن موسی نوبختی]] کتاب التنزیه و ذکر [[متشابهات]] القرآن را نوشتهاند. در قرون پنجم و ششم تحقیقات زیر [[مشاهده]] میشود: [[متشابه]] القرآن از [[قاضی عبد الجبار]]، از [[رهبران]] [[معتزله]]، حقایق التأویل فی [[متشابه]] التنزیل<ref>این کتاب از سوی محمود فاضل یزدی مطلق، به فارسی ترجمه و در سال ۱۳۶۶ ﻫ. ش به همت مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی منتشر شده است.</ref> از [[شریف رضی]]، [[تفسیر]] الآیات المتشابه از [[سید مرتضی]]، [[تأویل]] المتشابهات فی الأخبار و الآیات از [[عبد القاهر بن طاهر بن محمد بغدادی]]، درّة التنزیل و غُرّة التأویل فی بیان الآیات المتشابهات از [[ابو عبدالله محمد بن عبدالله]]، معروف به [[خطیب اسکافی]]، حل [[متشابهات]] القرآن منسوب به [[راغب اصفهانی]]، [[متشابه]] القرآن و مختلفه از [[محمد بن علی بن شهر آشوب]]، مجالس فی المتشابه من الآیات القرآنیه از [[عبد الرحمن بن علی بن محمد جوزی]]. | ||
*در قرون هفتم و هشتم نیز مهمترین تحقیقات دانشمندان بدین شرح است: | *در قرون هفتم و هشتم نیز مهمترین تحقیقات [[دانشمندان]] بدین شرح است: | ||
#متشابهات القرآن از [[ابو البقاء العکبری]]؛ | # [[متشابهات]] القرآن از [[ابو البقاء العکبری]]؛ | ||
#هدایة المرتاب و غایة الحفاظ فی متشابه الکتاب از [[علی بن محمد سخاوی]]؛ | #هدایة المرتاب و غایة الحفاظ فی [[متشابه]] الکتاب از [[علی بن محمد سخاوی]]؛ | ||
#تتمة البیان لما اشکل من متشابه القرآن از [[ابو شامه]]؛ | #تتمة البیان لما اشکل من [[متشابه]] القرآن از [[ابو شامه]]؛ | ||
#رسالة الآیات البینات فی تفسیر بعض آیات المتشابهات القرآن الکریم از [[ابن النقیب]]؛ | #رسالة الآیات البینات فی [[تفسیر]] بعض [[آیات]] المتشابهات القرآن الکریم از [[ابن النقیب]]؛ | ||
#ردّ معانی الآیات المتشابهات إلی معانی الآیات المحکمات از [[محیی الدین بن عربی]]؛ | #ردّ معانی الآیات المتشابهات إلی معانی الآیات المحکمات از [[محیی الدین بن عربی]]؛ | ||
#ملاک التأویل القاطع لذوی الالحاد والتعطیل فی توجیه المتشابه من آی التنزیل از [[احمد بن ابراهیم غرناطی]]؛ | #ملاک التأویل القاطع لذوی الالحاد والتعطیل فی توجیه المتشابه من آی التنزیل از [[احمد بن ابراهیم غرناطی]]؛ | ||
#الاکلیل فی المتشابه والتأویل از [[تقی الدین أحمد بن عبد الحلیم بن تیمیه حرّانی]]؛ | #الاکلیل فی المتشابه والتأویل از [[تقی الدین أحمد بن عبد الحلیم بن تیمیه حرّانی]]؛ | ||
#کشف المعنی فی متشابه المثانی از [[محمد بن ابراهیم بن سعدالله حمی شافعی]]، معروف به [[ابن جماعه]]؛ | # [[کشف]] المعنی فی [[متشابه]] المثانی از [[محمد بن ابراهیم بن سعدالله حمی شافعی]]، معروف به [[ابن جماعه]]؛ | ||
# تبیین المتشابه من کتاب الله المکرم و حدیث نبیه المعظم از [[محمد بن احمد]]، مشهور به [[ابن لبّان]] یا ازالة الشبهات عن الآیات والأحادیث المتشابهات (مخطوط) <ref>علوم قرآن و فهرست منابع، سید عبد الوهاب طالقانی، قم، دار القرآن الکریم، ۱۳۶۱ ﻫ. ش، ص ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۱۶۸ - ۱۷۰.</ref>. | # [[تبیین]] المتشابه من کتاب [[الله]] المکرم و [[حدیث]] نبیه المعظم از [[محمد بن احمد]]، مشهور به [[ابن لبّان]] یا ازالة الشبهات عن الآیات والأحادیث المتشابهات (مخطوط) <ref>علوم قرآن و فهرست منابع، سید عبد الوهاب طالقانی، قم، دار القرآن الکریم، ۱۳۶۱ ﻫ. ش، ص ۳۹۱.</ref><ref>[[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|آشنایی با علوم قرآنی]]، ص۱۶۸ - ۱۷۰.</ref>. | ||
==تلاشهای متأخران و معاصران در زمینه محکم و متشابه== | ==تلاشهای متأخران و معاصران در زمینه محکم و متشابه== | ||