صحابه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[شأن نزول]] [[آیه]] "[[ولید بن عقبه]]" از [[اصحاب پیامبر]] بوده است که در عین داشتن دو [[فضیلت]] [[صحابی]] بودن و [[هجرت]] کردن به [[مدینه]]، نتوانست اعتبار خود را [[حفظ]] کند و با [[دروغ‌گویی]] درباره [[قبیله]] [[بنی مصطلق]]، [[خداوند]] از وی به عنوان [[فاسق]] یاد کرد. ملاحظه می‌شود با اینکه او [[پیامبر]]{{صل}} را دید و سخنانی را نیز از [[حضرت]] [[نقل]] کرد ولی [[فرمان]] بردار [[فرستاده خدا]] نبود؛ از این رو نمی‌توان همه [[اصحاب]] را که بیش از یک [[صد]] هزار تن بودند، [[عادل]] و [[پارسا]] دانست.

*[[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید: "[[رسول خدا]]{{صل}} پس از [[فتح مکه]] بر [[کوه صفا]] ایستاد و فرمود: ای [[فرزندان]] [[بنی هاشم]]! ای [[فرزندان عبدالمطلب]]! من [[فرستاده خدا]] به سوی شما و [[خیرخواه]] شما هستم. من در گرو [[کردار]] خودم هستم و هر یک از شما هم در گرو [[کردار]] خویش میباشید. نگویید [[محمد]]{{صل}} از [[خاندان]] ماست (و هر جایی او رود ما نیز خواهیم رفت و وقتی او به [[بهشت]] رود، ما [[خویشاوند]] او نیز به [[بهشت]] خواهیم رفت). به [[خدا]] [[سوگند]]! [[دوستان]] من از میان شما و غیر شما، فقط انسان‌های با [[تقوا]] خواهند بود. در [[روز قیامت]] شما را نبینم که به نزد من آیید در حالی که [[دنیا]] را بر پشت خود بار کرده باشید. و مردمی [[کردار]] خوب [[آخرت]] را با خود آورده باشند. بدانید که من میان خودم و شما و میان [[خدای بزرگ]] و شما، عذر و بهانه‌ای باقی نگذاشتم (و با شما [[اتمام حجت]] کردم)"<ref>{{متن حدیث|لمّا فتح رسول الله مکة قَامَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلَى الصَّفَا فَقَالَ يَا بَنِي هَاشِمٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ وَ إِنِّي شَفِيقٌ عَلَيْكُمْ وَ إِنَّ لِي عَمَلِي وَ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْكُمْ عَمَلَهُ لَا تَقُولُوا إِنَّ مُحَمَّداً مِنَّا وَ سَنَدْخُلُ مَدْخَلَهُ فَلَا وَ اللَّهِ مَا أَوْلِيَائِي مِنْكُمْ وَ لَا مِنْ غَيْرِكُمْ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِلَّا الْمُتَّقُونَ أَلَا فَلَا أَعْرِفُكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَأْتُونَ تَحْمِلُونَ الدُّنْيَا عَلَى ظُهُورِكُمْ وَ يَأْتُونَ النَّاسُ يَحْمِلُونَ الْآخِرَةَ أَلَا إِنِّي قَدْ أَعْذَرْتُ إِلَيْكُمْ فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِيكُمْ}}؛ روضه کافی، کلینی، ج۸، ص۱۸۲؛ مجموعه ورام، ورام بن ابی‌فراس، ج۲، ص۱۵۱.</ref>.

*[[علامه طباطبایی]] در این باره می‌نویسد: "در این گونه [[آیات]]، [[خشنودی]] و [[ناخشنودی]] [[[خدا]]] بر عناوینی مترتب شده که به گفته [[علما]]، معلق کردن [[حکم]] بر صفت، نمایانگر علیّت است؛ یعنی اگر حکمی بر عنوان خاصی مترتب شود، آن عنوان، علّت برای آن [[حکم]] است. بنابراین، این [[آیه]] می‌فهماند که [[فسق]]، علت برای [[ناخشنودی]] [[خداوند]] است و هر کس [[فاسق]] شد از ([[خشنودی]]) [[خدا]] بیرون است؛ هر چند او قبلا مورد [[خشنودی خدا]] بوده، چنانکه عکس آن مطلب، [[یقینی]] است؛ یعنی اگر زمانی کسی [[فاسق]] بود، سپس [[ایمان]] آورد، [[خداوند]] از او خشتود می‌شود. بنابراین، اگر [[خشنودی]] [[خداوند]] درباره بندگانش مقیّد به [[ایمان]] و [[عمل صالح]] نشود –خواہ [[کردار نیک]] خواہ [[کردار بد]] را انجام دهند، خواه با [[تقوا]]، خواه [[فاسق]] باشند - لازمه این مطلب [[تکذیب]] صریح آیاتی مانند: {{متن قرآن|فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ}}، {{متن قرآن|وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«و خداوند گروه نافرمانان را راهنمایی نمی‌کند» سوره مائده، آیه ۱۰۸.</ref>، {{متن قرآن|وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و خداوند ستمکاران را دوست نمی‌دارد» سوره آل عمران، آیه ۵۷.</ref> می‌باشد. پس مدلول [[آیات]]، این مطلب نیست که بر هر کسی عنوان [[مهاجر]] یا [[انصار]] یا [[تابعی]] [[صدق]] کند، [[خداوند]] از او [[خشنود]] بوده و [این عنوان‌ها] موجب [[آمرزش]] او می‌شود؛ بلکه [[خداوند]] از [[مهاجرین]] و [[انصاری]] [[ستایش]] می‌کند که در [[ایمان]] و [[عمل صالح]] پایدار بمانند و برای آنان [[[پاداش]]] [[بهشت]] را آماده نموده است. چنانکه کلمه "من" (برخی) دلالت دارد که عده‌ای از آنان چنین خواهند بود و برخی از آنان، [[مؤمن حقیقی]] و [[شایسته]] بهشت‌اند و نه همه آنان.

*در نتیجه، [[خشنودی خدا]] در این [[آیه]] مقیّد به زمان است، ولی [[خشنودی]] [[انسان]] از [[خدا]] (رضوا عنه) عبارت است از [[فرمانبرداری]]. او در برابر خواسته و [[اراده الهی]]؛ به گونه‌ای که [[بنده]] [[دوست]] نداشته باشد آنچه را [[خداوند]] [[دوست]] ندارد، و رسیدن به این [[مقام]] فقط با استمرار [[ایمان]] و [[عمل صالح]] حاصل می‌شود.

*بنابراین، [[تفسیر]] {{متن قرآن|رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ}}<ref>«خداوند از آنان خشنود است و آنان از خداوند خشنودند» سوره مائده، آیه ۱۱۹.</ref> فقط مشروط بودن [[خشنودی الهی]] را به [[ایمان]] و [[عمل صالح]] [[اثبات]] می‌کند. نیز در [[آیه]] پیش نفرموده که چون [[خداوند]] از سرانجام این افراد [[آگاه]] است از همه آنان [[خشنود]] شده است، بلکه چون آنان با [[خدا]] و [[پیامبر]] او [[بیعت]] نمودند [[خداوند]] از آنان [[خشنود]] گشت. *بنابراین، هر کسی [[بیعت‌شکنی]] کند [[خشنودی]] [[خداوند]] را از [[دست]] می‌دهد، چنانکه [[خداوند]] فرموده است: {{متن قرآن|فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ}}<ref>«هر که پیمان شکند به زیان خویش می‌شکند» سوره فتح، آیه ۱۰.</ref>. اما جمله {{متن قرآن|أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ...}}<ref>«خداوند برای آنان باغ‌هایی آماده کرده است» سوره توبه، آیه ۸۹.</ref> که در برخی [[آیات]] آمده است، این قسمت از [[آیه]] به طور حتم و قطعی نمی‌فهماند که این افراد به [[بهشت]] می‌روند، بلکه [[آیه]] دلالت دارد که [[بهشت]] برای آنان آماده شده است؛ زیرا بین وارد شدن به [[بهشت]] و آماده شدن [[بهشت]]، فرق است. وارد شدن به [[بهشت]] بستگی به [[پایداری]] بر [[ایمان]] و [[اعمال صالح]] دارد و سرانجام [[انسان]]، مشروط به [[عاقبت به خیر]] بودن او است، در صورتی که آماده شدن [[بهشت]] چنین نیست و [[دلیل]] آن خود [[آیات]] است که هر جا با واژه {{متن قرآن|وَعَدَ}} آمده با عناوین کلی مانند [[ایمان]] و [[عمل صالح]] مشروط شده است، بدون اینکه به افراد معین اختصاص یابد؛ مثل {{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ...}}<ref>«خداوند به مردان و زنان مؤمن، بوستان‌هایی، نوید داده است» سوره توبه، آیه ۷۲.</ref><ref>المیزان فی تفسیر القرآن، علامه طباطبایی، ج۲۱، ص۳۷۳.</ref>.

*چنانکه برخی [[علما]] درباره [[آیه]] {{متن قرآن|كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ}}<ref>«بدین گونه خداوند کردارهایشان را (چون) دریغ‌هایی به آنان می‌نمایاند» سوره بقره، آیه ۱۶۷.</ref> گفته‌اند: مقصود از این [[آیه]]، مؤمنانی است که [[خداوند]] جایگاهی را برای آنان فراهم نموده است، در حالی که در [[روز قیامت]] آن [[جایگاه]] [خوب] به آنان [افراد [[گمراه]] دوزخی] نشان داده می‌شود و آنان [[حسرت]] می‌خورند؛ چون آمدن به [[بهشت]] مشروط به [[اطاعت]] کامل [[[انسان‌ها]]] از [[دستورهای اسلام]] می‌باشد<ref>تفسیر طبری، ذیل آیه.</ref>.

*[[علامه طباطبایی]] می‌فرماید: "اصول [[قرآنی]] و [[فطرت سالم]] این مطلب را [[اثبات]] می‌کند و گرنه چگونه امکان دارد افرادی با یک [[رفتار]] [خوب] بهشتی شوند، هر چند پس از آن [[[کردار]] خوب]، [[آلوده]] به [[گناه]] و [[فساد]] گردند. لازمه چنین [[اعتقادی]] جمع بین دو متناقض است؛ چرا که [[انسان‌ها]] مکلف‌اند به [[وظایف دینی]] خود [[رفتار]] نمایند و از سویی [[انجام وظیفه]] در برهه‌ای از زمان موجب [[امنیت]] و بیمه شدن آنان از [[عذاب]] می‌گردد. از این‌رو، در بین [[یاران]] و همراهان [[پیامبر]] هم این قاعده و [[قانون]] وجود دارد"<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، علامه طباطبایی، ج۲۱، ص۳۷۳.</ref>.

#[[طاووس یمانی]] می‌گوید: [[امام سجاد]]{{ع}} به من فرمود: "ای [[طاووس یمانی]]! [[سخن گفتن]] از [[نسب]] را کنار بگذار؛ [[خدا]] [[بهشت]] را برای کسی [[آفریده]] است که [[مطیع]] او و [[نیکوکار]] باشد؛ هر چند او غلامی سیاه چهره باشد و [[خدا]] [[آتش]] را [[آفریده]] است برای کسی که از او [[نافرمانی]] کند هر چند او آقازاده‌ای از [[قریش]] باشد؛ مگر نشنیده‌ای سخن [[خدای تعالی]] را: {{متن قرآن|فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ}}<ref>«پس چون در صور دمند (دیگر) در آن روز میان آنان نه پیوندی است و نه از یکدیگر پرس و جو می‌کنند» سوره مؤمنون، آیه ۱۰۱.</ref>. به [[خدا]] [[سوگند]]، فردا [[[قیامت]]] برای تو فقط عمل صالحی سود دارد که امروز آن عمل را پیش می‌فرستی"<ref>{{متن حدیث|دَعْ عَنِّي حَدِيثَ أَبِي وَ أُمِّي وَ جَدِّي خَلَقَ اللَّهُ الْجَنَّةَ لِمَنْ أَطَاعَهُ وَ أَحْسَنَ وَ لَوْ كَانَ عَبْداً حَبَشِيّاً وَ خَلَقَ النَّارَ لِمَنْ عَصَاهُ وَ لَوْ كَانَ وَلَداً قُرَشِيّاً أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَهُ تَعَالَى {{متن قرآن|فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ}} وَ اللَّهِ لَا يَنْفَعُكَ غَداً إِلَّا تَقْدِمَةٌ تُقَدِّمُهَا مِنْ عَمَلٍ صَالِحٍ}}؛ بحارالأنوار، علامه مجلسی، ج۴۶، ص۸۲، ح۷۵، باب مکارم اخلاق حضرت سجاد؛ میزان الحکمه، محمد محمدی ری شهری، ج۴، ص۲۲۵۷.</ref>؛