آل یعقوب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

این عنوان، دوبار درقرآن آمده است: {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و بدین گونه پروردگارت تو را برمی‌گزیند و به تو از (دانش) خوابگزاری می‌آموزد و نعمت خویش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می‌گرداند چنان‌که پیش از این بر پدرانت ابراهیم و اسحاق تمام گردانید که پروردگار تو دانایی فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۶.</ref>، {{متن قرآن|يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا}}<ref>«(همان) که از من و از خاندان یعقوب میراث می‌برد و پروردگارا! او را پسندیده گردان» سوره مریم، آیه ۶.</ref> در اینکه مقصود از [[یعقوب]] در [[آیه]] نخست، [[فرزند]] [[اسحاق]] است، اختلافی نیست؛ ولی درباره [[آل‌ یعقوب]] از سوی [[مفسّران]] چند نظر بیان شده است:

#عدّه‌ای بر آنند که [[آل‌ یعقوب]]، [[برادران]] یوسفند<ref>کشف‌الاسرار، ج۵، ص۸؛ مجمع‌البیان، ج۵، ص۳۲۱؛ قرطبی، ج۹، ص۸۶.</ref> و [[میبدی]] نام آنها را چنین [[نقل]] کرده است: روبین (روبیل) [[شمعون]]، [[لاوی]]، یهودا، [[بنیامین]]، دان، نفتولی یا نفثالی (نفتالی) اوشیر، (اَشر) بشسوخور، کوذ، و زبولون<ref>مجمع‌البیان، ج ۵، ص ۳۲۳.</ref>. [[طبرسی]] به جای سه نام آخر، ریالون، یشجر و حاد را آورده است<ref>مجمع‌البیان، ج ۵، ص ۳۲۳.</ref>. با توجّه به این که در [[عهد عتیق]] نیز همین نام‌ها با اندکی [[تغییر]] آمده است<ref>کتاب مقدّس، اوّل تواریخ ۲: ۱ ـ ۳.</ref>، این احتمال که [[منابع اسلامی]] نیز به [[نقل]] از آن منبع این‌نام‌ها را بیان کرده باشند، تقویت می‌شود.  

#به نظر برخی، [[آل‌ یعقوب]]، به تمام [[خانواده]] [[یعقوب]]، شامل [[فرزندان]] و غیر فرزندانش گفته می‌شود<ref>الکشّاف، ج ۲، ص ۴۴۵؛ روح‌المعانی، مج ۷، ج ۱۲، ص ۲۸۱.</ref>. براساس این نظر، [[آل‌ یعقوب]]، [[یوسف]] را نیز در بر می‌گیرد.  

# الفرقان، با توجّه به اینکه در [[آیه]]، [[آل‌ یعقوب]] در کنار [[ابراهیم]]، [[اسحاق]]، [[یعقوب]] و [[یوسف]] قرار گرفته، [[اتمام نعمت]] را به [[رسالت]] [[تفسیر]] کرده، و نتیجه می‌گیرد که مقصود از [[آل‌ یعقوب]]، [[پیامبران بنی‌اسرائیل]] از [[یوسف]] تا [[عیسی]]{{ع}} است<ref>الفرقان، ج ۱۲ و ۱۳، ص ۲۸.</ref>. [[آلوسی]] نیز با بیان اینکه برخی، [[آل‌ یعقوب]] را به شخص [[یعقوب]] و برخی دیگر به [[پیروان]] وی [[تفسیر]] کرده‌اند، این دو [[رأی]] را بعید می‌شمارد <ref>روح‌المعانی، مج ۷، ج ۱۲، ص ۲۸۲.</ref>. برخلاف [[آیه]] {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و بدین گونه پروردگارت تو را برمی‌گزیند و به تو از (دانش) خوابگزاری می‌آموزد و نعمت خویش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می‌گرداند چنان‌که پیش از این بر پدرانت ابراهیم و اسحاق تمام گردانید که پروردگار تو دانایی فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۶.</ref> که درباره [[یعقوب]] است، در [[آیه]] {{متن قرآن|يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا}}<ref>«(همان) که از من و از خاندان یعقوب میراث می‌برد و پروردگارا! او را پسندیده گردان» سوره مریم، آیه ۶.</ref>  دو نظر است. سدّی، او را [[فرزند]] [[اسحاق]] دانسته<ref>مجمع‌البیان، ج ۶، ص ۷۷۶.</ref>؛ ولی [[کلبی]]، وی را [[فرزند]] ماثان (ماتان) و [[برادر]] [[عمران]] ([[پدر]] [[مریم]]) شمرده است<ref>مجمع البیان، ج ۶، ص ۷۷۶.</ref>؛ البتّه در [[عهد عتیق]] [[برادران]] عَمرام ([[پدر]] [[مریم]]) چنین ذکر شده است: «یصهار، صبرون و عزی‌ئیل»<ref>کتاب مقدّس، اوّل تواریخ ۶: ۲ و ۳.</ref>؛ بنابراین، با قول مذکور [[سازگاری]] ندارد. [[طبرسی]]، همین نظر را ترجیح داده <ref>مجمع‌البیان، ج ۶، ص ۷۷۶.</ref>؛ ولی [[میبدی]]، نظر اوّل را به بیش‌تر [[مفسّران]] منسوب کرده است <ref>کشف‌الاسرار، ج ۶، ص ۹.</ref>. [[کلبی]]، [[فرزندان]] ماثان را سران و [[پادشاهان]] [[بنی اسرائیل]] دانسته که [[زکریا]]{{ع}} سرآمد [[دانشمندان]] آنان بود<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۱، ص ۱۸۵.</ref>. طبق [[رأی]] نخست، [[آل‌ یعقوب]]، همه نژاد [[یعقوب]]<ref>کشف‌الاسرار، ج ۶، ص ۹؛ الفرقان، ج ۱۵ و ۱۶، ص ۲۶۰.</ref> و طبق [[رأی]] دوم، [[خویشاوندان]] [[مادری]] [[یحیی]] است<ref>قرطبی، ج ۱۱، ص ۵۶.</ref> که به نظر [[المیزان]]، [[زکریا]] از [[خداوند]] خواست تا فرزندش از وی و همسرش [[ارث]] بَرَد<ref>المیزان، ج ۱۴، ص ۹.</ref> برپایه [[نقل]] دیگری در کشّاف، [[یعقوب]] بن‌ماثان، [[برادر]] [[زکریا]] بوده است<ref>الکشّاف، ج ۳، ص ۵.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[آل یعقوب - سحرخوان (مقاله)|مقاله «آل یعقوب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

واژه‌های [[بنی‌اسرائیل]] و اَسباط  که به ترتیب ۴۱ و دو بار در [[قرآن]] به‌کار رفته، از واژگان نزدیک و حتّی براساس برخی آرا، مساوی با [[آل‌ یعقوب]] است؛ زیرا در [[عهد عتیق]] نیز [[لقب]] [[یعقوب بن ‌اسحاق]]، "[[اسرائیل]]" است<ref>کتاب مقدّس، پیدایش ۳۲: ۲۸ و ۲۹؛ قاموس کتاب مقدّس، ص ۵۳.</ref>. ( [[بنی‌اسرائیل]]) [[قرآن]] از بنی‌یعقوب و ذرّیّه [[یعقوب]] نیز سخن گفته که با بعضی از نظرها در معنای [[آل‌ یعقوب]] یک‌سان است: {{متن قرآن|وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ أَمْ كُنتُمْ شُهَدَاء إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِن بَعْدِي قَالُواْ نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ}}<ref>«و ابراهیم آن را به پسران خود سفارش کرد و یعقوب نیز: که ای فرزندان من! خداوند برای شما این دین را برگزیده است پس، جز در فرمانبرداری (از او) از این جهان نروید مگر هنگامی که مرگ یعقوب فرا رسید گواه بودید، آنگاه که از پسران خود پرسید: پس از من چه می‌پرستید؟ گفتند: خدای تو و خدای پدرانت ابراهیم و اسماعیل و اسحاق را می‌پرستیم که خدایی یگانه است و ما فرمانبردار اوییم» سوره بقره، آیه ۱۳۲-۱۳۳.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْرَائِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا}}<ref>«آنان کسانی از پیامبرانند از فرزندان آدم که خداوند به آنان نعمت بخشیده است و از (فرزندان) آن کسانند که با نوح (در کشتی) برداشتیم و از فرزندان ابراهیم و اسرائیل‌اند و از آنانند که رهیاب کردیم و برگزیدیم؛ چون بر آنان آیات (خداوند) بخشنده خوانده می‌شد سجده‌» سوره مریم، آیه ۵۸.</ref>. بُرسُوی، در ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«و (نیز) برخی از پدران و فرزندزادگان و برادران ایشان را؛ و آنان را برگزیدیم و به راهی راست رهنمون شدیم» سوره انعام، آیه ۸۷.</ref> [[فرزندان]] [[یعقوب]] و [[برادران یوسف]] را از برجسته‌ترین مصادیق ذرّیّه و [[برادران]] [[برگزیده]] [[پیامبران]] یاد کرده است <ref>روح‌البیان، ج ۳، ص ۶۲.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[آل یعقوب - سحرخوان (مقاله)|مقاله «آل یعقوب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

براساس [[آیه]] {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و بدین گونه پروردگارت تو را برمی‌گزیند و به تو از (دانش) خوابگزاری می‌آموزد و نعمت خویش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می‌گرداند چنان‌که پیش از این بر پدرانت ابراهیم و اسحاق تمام گردانید که پروردگار تو دانایی فرزانه است» سوره یوسف، آیه ۶.</ref>،  [[یعقوب]] به [[یوسف]] خبر داد که [[خداوند]] نعمتش را بر او و [[آل‌ یعقوب]] تمام خواهد کرد.

[[مفسّران]]، درباره [[اتمام نعمت]] ، یک نظر ندارند. به نظر برخی، اتمام [[نعمت خداوند]] این بود که [[یوسف]] را از [[پیامبران]]، و برادرانش را پایدار بر [[اسلام]]، و [[نبوّت]] را در [[خاندان]] [[برادران]] قرار داد <ref>مجمع‌البیان، ج ۵، ص ۳۲۱.</ref> یا [[خداوند]]، [[آل‌ یعقوب]] را در [[دنیا]] از [[پیامبران]] و [[پادشاهان]] قرار داده و به تنبُّه [[آل‌ یعقوب]] اشاره شده است و در [[آخرت]]، به درجات بالای [[بهشت]] خواهد رساند<ref>الکشّاف، ج ۲، ص ۴۴۵.</ref> یا [[خداوند]]، آن‌چه را موجب [[سعادت]] [[آل‌ یعقوب]] می‌شود، به آنان داده است. به [[یوسف]]، [[حکومت]]، [[نبوّت]] و [[حکمت]] عطا کرد و او را از [[مخلصان]] قرار داد و برای [[آل‌ یعقوب]]، یافتن [[یوسف]] و آمدن [[یعقوب]] به همراه خانواده‌اش از [[بادیه]] به [[مصر]] ، و [[زندگی]] در کنار هم را فراهم ساخت<ref> المیزان، ج ۱۱، ص ۸۲.</ref>.  

برخی از [[مفسّران]]، [[نعمت]] اصلی را [[نبوّت]]، و اتمام آن بر [[آل‌ یعقوب]] را تداوم [[نبوّت]] در [[نسل]] وی دانسته‌اند؛ به این معنا که [[خداوند]]، کسان بسیاری از [[نسل]] او را به [[مقام]] [[نبوّت]] برانگیخته است <ref>الفرقان، ج ۱۲ ـ ۱۳، ص ۲۵ و ۲۸.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[آل یعقوب - سحرخوان (مقاله)|مقاله «آل یعقوب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

بر پایه [[آیات]] {{متن قرآن| وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَلَوْ أَشْرَكُواْ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِن يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلاء فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَّيْسُواْ بِهَا بِكَافِرِينَ }}<ref>«و (نیز) برخی از پدران و فرزندزادگان و برادران ایشان را؛ و آنان را برگزیدیم و به راهی راست رهنمون شدیم این رهنمود خداوند است که هر یک از بندگان خود را بخواهد با آن رهنمون می‌شود و اگر شرک ورزیده بودند آنچه می‌کردند تباه می‌شد آنان کسانی هستند که به آنها کتاب و داوری و پیامبری دادیم؛ اگر اینان به آن کفر ورزند، گروهی را بر آن گمارده‌ایم که بدان کفر نمی‌ورزند» سوره انعام، آیه ۸۷-۸۹.</ref> نیز [[آل‌ یعقوب]] که قابل [[تطبیق]] بر ذرّیّه [[یعقوب]] و [[برادران یوسف]] است، از جمله برگزیدگانی هستند که [[خداوند]] آنها را [[هدایت]] و به آنان کتاب، [[حکمت]]، [[مقام]] [[داوری]] میان [[مردم]] و [[پیامبری]] را عطا کرده است<ref> مجمع‌البیان، ج ۴، ص ۵۱۳.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[آل یعقوب - سحرخوان (مقاله)|مقاله «آل یعقوب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref>

از[[ امام‌ صادق]]{{ع}} [[نقل]] شده که [[یوسف]] هنگام [[مرگ]]، [[آل‌ یعقوب]] را که تعداد آنها هشتاد نفر بودند، دور خود جمع کرد و گفت: طولی نخواهد کشید که "قبطیان" بر شما مسلّط شوند و شما را زیر [[شکنجه]] سخت قرار دهند تا وقتی که [[خداوند]] شما را به وسیله‌ مردی از [[فرزندان]] [[لاوی ‌بن‌ یعقوب]] که نامش [[موسی بن عمران]] است، برهاند <ref>نورالثقلین، ج ۱، ص ۷۹.</ref>.