حمد در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[حقیقت]] حمد، اظهار اوصاف کمال و شرح [[جمال]] و جلالی است که در ذات [[محمود]] است.<ref>شرح الاسماء، ص ۱۳۲.</ref> این ستایش و [[خضوع]] در برابر [[عظمت]]، از [[احساس]] [[پاک]] درونی [[انسان]] و از اعماق [[روح]] وی برمی‌خیزد،<ref> آشنایی با قرآن، ج ۱، ص ۸۹.</ref> از این رو در برخی [[دعاها]] [[محرومیت]] از حمد با محرومیت از [[انسانیت]] برابر دانسته شده است.<ref>صحیفة سجادیه، دعای ۱.</ref> ستایش به حالی، عرفی، فعلی، لغوی و قولی قسمت می‌شود: [[حمد]] حالی، [[ستایش]] [[روحی]] و [[قلبی]] خداست، به گونه‌ای که سراسر وجود [[انسان]] [[ستایش الهی]] گردد؛ حمد عرفی، [[تعظیم الهی]] به جهت نعمت‌های اوست؛ خواه این ستایش به [[زبان]] آورده شود یا از اعضا و جوارح سر بزند؛ حمد فعلی، انجام دادن [[اعمال]] [[جوارحی]] برای [[رضایت]] خداست و به سخنی دیگر، اظهار کمال [[محمود]] در عمل است؛ حمد لغوی، ستایش زبانی خداست؛ حمد قولی، ستایش و ثنای زبانی [[حق]] به چیزی است که با آن خودش را از زبان [[انبیا]] ستوده است.<ref>نضرة النعیم، ج ۵، ص ۱۷۵۵، التعریفات، ص ۱۲۵.</ref> آغاز سوره‌های فاتحه، انعام، کهف، [[سبأ]] و فاطر، با [[حمد]] [[خدا]] و بیانگر اهمیت ستایش اوست. [[رسول اکرم]]{{صل}} فرمود: هیچ‌کس به اندازه خدا حمد را [[دوست]] نمی‌دارد.<ref> بحارالانوار، ج ۶۵، ص ۹۲؛ التبیان، ج ۷، ص ۳۰۵.</ref> [[آیات]] حمد هم به انسان می‌آموزند که [[شایسته]] است آغاز <ref>کنزالعمال، ج ۱، ص ۵۵۸.</ref> و پایان هر کاری {{متن قرآن|دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}}<ref>«دعای آنان در آن (بهشت) سبحانک اللّهم «پاکا که تویی بار پروردگارا» ست و درودشان، «سلام» و پایان دعاشان، الحمد للّه ربّ العالمین «سپاس خداوند پروردگار جهانیان را»» سوره یونس، آیه ۱۰.</ref>، هنگام آشکار شدن وعده‌های [[صدق]] [[الهی]] {{متن قرآن|وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ}}<ref>«و می‌گویند: سپاس خداوند را که وعده خود را بر ما راست گرداند و این سرزمین را به ما به میراث داد، هر جای بهشت که بخواهیم جای می‌گیریم و پاداش اهل کردار، نیکوست» سوره زمر، آیه ۷۴.</ref>، در هر مکان و زمانی <ref> الجامع لاسماء اللّه‌ الحسنی، ص ۱۰۱.</ref> {{متن قرآن|وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ}}<ref>«و او را در آسمان‌ها و زمین سپاس باد و (نیز) در پایان روز  و آنگاه که به نیمروز درآیید» سوره روم، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش  پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref>،{{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}}<ref>«پس بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و پروردگارت را پیش از برآمدن خورشید و پیش از غروب با سپاس به پاکی بستای!» سوره ق، آیه ۳۹.</ref>، {{متن قرآن|فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ}}<ref>«بنابراین شکیب کن که وعده خداوند راستین است و از گناه خویش آمرزش بخواه و در پایان روز  و پگاهان  با سپاس پروردگارت را به پاکی بستای!» سوره غافر، آیه ۵۵.</ref>، {{متن قرآن|وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ}}<ref>«و بر فرمان پروردگارت شکیب کن که تو را زیر نظر داریم و چون برمی‌خیزی پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای!» سوره طور، آیه ۴۸.</ref> و وقت یاد کردن اوصاف [[کمال الهی]] {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده سپاس، خداوند، پروردگار جهانیان را به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱-۳.</ref>، {{متن قرآن|وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا}}<ref>«و بگو سپاس  خداوند را که نه فرزندی گزیده است و نه او را در فرمانروایی انبازی  و نه او را از سر زبونی، سرپرستی است و او را چنان که باید بزرگ می‌دار!» سوره اسراء، آیه ۱۱۱.</ref> خدا را ستایش کند.<ref>النور الاسمی، ص ۳۳۴.</ref> واژه حمد و مشتقات آن ۶۸ بار در [[قرآن]] آمده‌اند که ۱۷ مورد آن اسم حمید است که از [[اسمای الهی]] و به [[ستایش خدا]] اشاره دارد <ref>المعجم الاحصائی، ص ۶۸۰ - ۶۸۱.</ref> و بیشتر همراه اسم‌دیگری مانند [[عزیز]]، [[غنی]]، [[حکیم]]، ولی و [[مجید]] آمده است.<ref>ر ک: المعجم المفهرس.</ref>