بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
امروزه دموکراسی به عنوان شیوهای از سازماندهی نظم اجتماعی، توزیع قدرت و روش برخورداری آحاد اعضای یک [[جامعه]] از [[آزادی]]، [[حقوق اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، مطلوبیت و [[محبوبیت]] فراوانی یافته و تا سرحد یک [[فلسفه سیاسی]] و اجتماعی به بخش عمدهای از [[باورها]] و [[افکار]] عمومی [[بشر]] [[تحمیل]] گردیده است.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۳.</ref> | امروزه دموکراسی به عنوان شیوهای از سازماندهی نظم اجتماعی، توزیع قدرت و روش برخورداری آحاد اعضای یک [[جامعه]] از [[آزادی]]، [[حقوق اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، مطلوبیت و [[محبوبیت]] فراوانی یافته و تا سرحد یک [[فلسفه سیاسی]] و اجتماعی به بخش عمدهای از [[باورها]] و [[افکار]] عمومی [[بشر]] [[تحمیل]] گردیده است.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۳.</ref> | ||
==انواع | ==انواع دموکراسی== | ||
*'''ملاحظه [[تاریخی]]''': دموکراسی، در طول [[تاریخ]] به انواع و اشکال مختلفی پدید آمده است؛ مانند: | *'''ملاحظه [[تاریخی]]''': دموکراسی، در طول [[تاریخ]] به انواع و اشکال مختلفی پدید آمده است؛ مانند: | ||
#'''دموکراسیهای باستانی:''' در یونان، اسپارت و [[روم]]. | #'''دموکراسیهای باستانی:''' در یونان، اسپارت و [[روم]]. | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
# '''دموکراسی تودهای:''' نام حکومتهای کشورهایی است که از فردای پایان [[جنگ]] جهانی دوم بر مبنای اصول حکومت شوروی به وجود آمدند که از آن جمله است: [[آلبانی]]، [[آلمان]] شرقی، بلغارستان، مجارستان، لهستان، رومانی، چکسلواکی، چین، کره شمالی و ویتنام<ref>فرهنگ علوم سیاسی، ص۲۹۸-۳۰۰.</ref>. | # '''دموکراسی تودهای:''' نام حکومتهای کشورهایی است که از فردای پایان [[جنگ]] جهانی دوم بر مبنای اصول حکومت شوروی به وجود آمدند که از آن جمله است: [[آلبانی]]، [[آلمان]] شرقی، بلغارستان، مجارستان، لهستان، رومانی، چکسلواکی، چین، کره شمالی و ویتنام<ref>فرهنگ علوم سیاسی، ص۲۹۸-۳۰۰.</ref>. | ||
*'''ملاحظه روشی''': تنوع حکومتهای دموکراسی با توجه به یکی از بارزترین خصوصیات آن، یعنی [[نحوه انتخاب]] مدیران عالی [[نظام]] و [[مشارکت]] [[مردم]] در تصمیمگیریهای [[حکومت]]، معین میشود. بر این اساس تحقق | *'''ملاحظه روشی''': تنوع حکومتهای دموکراسی با توجه به یکی از بارزترین خصوصیات آن، یعنی [[نحوه انتخاب]] مدیران عالی [[نظام]] و [[مشارکت]] [[مردم]] در تصمیمگیریهای [[حکومت]]، معین میشود. بر این اساس تحقق دموکراسی، به دو شیوه امکانپذیر است. | ||
#شیوه اول: '''دموکراسی مستقیم:''' که در آن هر نوع [[تصمیمگیری]] و گزینشی توسط آرای عمومی صورت میگیرد. این نوع دموکراسی را تنها در [[جوامع]] محدودی در گذشته [[تاریخ]] و در تعدادی از کانتونهای سوئیس، میتوان [[مشاهده]] نمود. روشهای تحقق این دموکراسی عبارت است: از رفراندوم؛ [[ابتکار]] عام و بازخوانی<ref>بنیادهای علم سیاست، ص۳۱۵-۳۱۹.</ref>. | #شیوه اول: '''دموکراسی مستقیم:''' که در آن هر نوع [[تصمیمگیری]] و گزینشی توسط آرای عمومی صورت میگیرد. این نوع دموکراسی را تنها در [[جوامع]] محدودی در گذشته [[تاریخ]] و در تعدادی از کانتونهای سوئیس، میتوان [[مشاهده]] نمود. روشهای تحقق این دموکراسی عبارت است: از رفراندوم؛ [[ابتکار]] عام و بازخوانی<ref>بنیادهای علم سیاست، ص۳۱۵-۳۱۹.</ref>. | ||
#شیوه دوم، '''دموکراسی غیر مستقیم''' یا دموکراسی [[نمایندگی]] است که مردم به شکل مستقیم حکومت نمیکنند، بلکه به طور غیرمستقیم و توسط نمایندگانی که انتخاب مینمایند، حکومت میکنند. [[نمایندگان]] به صورت دورهای انتخاب شده و در برابر مردم پاسخگو هستند؛ به این ترتیب که اگر انتظارات مردم را برآورده نکنند، در دورههای بعدی انتخاب نمیشوند<ref>برای استفاده بیشتر نگاه کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۲۸-۳۳۳.</ref>.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۴.</ref> | #شیوه دوم، '''دموکراسی غیر مستقیم''' یا دموکراسی [[نمایندگی]] است که مردم به شکل مستقیم حکومت نمیکنند، بلکه به طور غیرمستقیم و توسط نمایندگانی که انتخاب مینمایند، حکومت میکنند. [[نمایندگان]] به صورت دورهای انتخاب شده و در برابر مردم پاسخگو هستند؛ به این ترتیب که اگر انتظارات مردم را برآورده نکنند، در دورههای بعدی انتخاب نمیشوند<ref>برای استفاده بیشتر نگاه کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۲۸-۳۳۳.</ref>.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۴.</ref> | ||
==ارزیابی | ==ارزیابی دموکراسی== | ||
'''مزایا و نارساییهای دموکراسی:''' طرفداران دموکراسی، برای [[اثبات]] [[برتری]] آن بر سایر [[نظامهای سیاسی]]، [[خوبیها]] و شایستگیهایی را نام بردهاند؛ از جمله: تحقق [[حاکمیت]] [[اکثریت]]، [[تعیین]] [[مسؤولان]] اداره کشور و [[حق]] [[عزل]] آنان، کارآمد شدن حکومت از طریق [[انتخابات]] عمومی، کنترل عمومی و [[مسؤولیت]] عمومی و ... . | '''مزایا و نارساییهای دموکراسی:''' طرفداران دموکراسی، برای [[اثبات]] [[برتری]] آن بر سایر [[نظامهای سیاسی]]، [[خوبیها]] و شایستگیهایی را نام بردهاند؛ از جمله: تحقق [[حاکمیت]] [[اکثریت]]، [[تعیین]] [[مسؤولان]] اداره کشور و [[حق]] [[عزل]] آنان، کارآمد شدن حکومت از طریق [[انتخابات]] عمومی، کنترل عمومی و [[مسؤولیت]] عمومی و ... . | ||
از سوی دیگر، [[مخالفین]] دموکراسی، به خصوص در میان [[اندیشمندان]] و [[پژوهشگران]] غربی، عیبهایی را برای آن نام بردهاند؛ از جمله ارسطو، دموکراسی را شکل [[فاسد]] و [[گمراه]] حکومت ذکر میکند و [[معتقد]] است این نوع حکومت به [[حکمرانی]] [[مردم]] [[جاهل]] میانجامد<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و نیز برابری و در نتیجه [[اکثریت]] که مورد ادعای | از سوی دیگر، [[مخالفین]] دموکراسی، به خصوص در میان [[اندیشمندان]] و [[پژوهشگران]] غربی، عیبهایی را برای آن نام بردهاند؛ از جمله ارسطو، دموکراسی را شکل [[فاسد]] و [[گمراه]] حکومت ذکر میکند و [[معتقد]] است این نوع حکومت به [[حکمرانی]] [[مردم]] [[جاهل]] میانجامد<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و نیز برابری و در نتیجه [[اکثریت]] که مورد ادعای دموکراسی است، یک مقوله، عددی است و ارزشی نیست<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و ...<ref>رجوع کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۰۴-۳۱۱.</ref>. | ||
'''لوازم دموکراسی:''' جدای از [[عیبها]] و ناشایستگیهایی که دموکراسی دارد، آثار و لوازمی نیز بر آن مترتب است که عمدتاً با معیارهای ارزشی بیرون از [[نظام]] دموکراسی، در [[تعارض]] است؛ آن آثار و لوازم عبارتاند از: | '''لوازم دموکراسی:''' جدای از [[عیبها]] و ناشایستگیهایی که دموکراسی دارد، آثار و لوازمی نیز بر آن مترتب است که عمدتاً با معیارهای ارزشی بیرون از [[نظام]] دموکراسی، در [[تعارض]] است؛ آن آثار و لوازم عبارتاند از: | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
#[[ادیان]]، به ویژه [[ادیان الهی]]، مرجعی مافوق بشری را برای [[هدایت]] و [[راهنمایی]] [[بشر]] به رسمیت میشناسند؛ در حالی که دموکراسی، تنها خواست و [[اراده]] [[انسانها]] را ملاک حرکت، توسعه و هرگونه [[تصمیم]]، به ویژه در صحنه [[سیاسی]] میداند. | #[[ادیان]]، به ویژه [[ادیان الهی]]، مرجعی مافوق بشری را برای [[هدایت]] و [[راهنمایی]] [[بشر]] به رسمیت میشناسند؛ در حالی که دموکراسی، تنها خواست و [[اراده]] [[انسانها]] را ملاک حرکت، توسعه و هرگونه [[تصمیم]]، به ویژه در صحنه [[سیاسی]] میداند. | ||
# [[مشروعیت]] در دموکراسی، تنها به [[مقبولیت]] و [[پذیرش مردمی]] یک [[نظام سیاسی]]، تعریف میشود و در نهایت مفهوم [[قانون]] به خود میگیرد؛ حال آنکه نظامهای ایدئولوژیک [[الهی]]، [[منشأ مشروعیت]] را به هماهنگی با [[آموزههای دینی]] و [[اراده الهی]] تعریف میکنند. | # [[مشروعیت]] در دموکراسی، تنها به [[مقبولیت]] و [[پذیرش مردمی]] یک [[نظام سیاسی]]، تعریف میشود و در نهایت مفهوم [[قانون]] به خود میگیرد؛ حال آنکه نظامهای ایدئولوژیک [[الهی]]، [[منشأ مشروعیت]] را به هماهنگی با [[آموزههای دینی]] و [[اراده الهی]] تعریف میکنند. | ||
#برخی منتقدین | #برخی منتقدین دموکراسی بر این باورند که [[حاکمیت]] [[اکثریت]] در دموکراسی، [[دروغین]] است و سرابی بیش نیست؛ چون: "تجربه حکومتهای دموکراتیک نشان میدهد دموکراسی و [[حکومت]] اکثریت، در عمل به حکومت جمعی از [[نخبگان]] و [[سیاستمداران]] حرفهای تبدیل شده است و اگر چه [[مردم]]، آزادانه از طریق [[انتخابات]] [[اراده]] خود را برای [[انتخاب]] [[زمامداران]] [[اعمال]] میکنند؛ ولی [[قدرت]] در دستان عدهای معدود، دائماً جابهجا میشود. | ||
#اگر اظهارنظر و [[تصمیمگیری]] در امور پیچیده و تخصصی به عهده کسانی باشد که کمترین اطلاع و [[آگاهی]] ندارند؛ [[جامعه]] دچار خسارتهای زیادی میشود و این امر [[عقلانی]] نیست؛ اما در | #اگر اظهارنظر و [[تصمیمگیری]] در امور پیچیده و تخصصی به عهده کسانی باشد که کمترین اطلاع و [[آگاهی]] ندارند؛ [[جامعه]] دچار خسارتهای زیادی میشود و این امر [[عقلانی]] نیست؛ اما در دموکراسی، یعنی نظر دادن در مورد مسائل کلان جامعه و اموری که حقیقتاً منشأ آثار خوب و بد در جامعه میشود، به [[رأی]] عمومی گذاشته میشود. مطمئناً توجیه قابل قبولی نیست که طرفداران دموکراسی بگویند: "همگان کمتر [[اشتباه]] میکنند"؛ بلکه تجربه حکومتهای دموکراتیک پر از [[اشتباهات]] و حتی کجرویهای بزرگی است که از [[انتخاب]] و پسند عمومی جامعه به وجود آمده است. | ||
#ممکن است، در شرایطی با اهرم [[انتخابات]] و آرای مردمی، وضعیتی در جامعه فراهم شود که جلوی [[حاکمیت]] [[مردم]]، گرفته شود؛ چنانچه برخی از [[سیاستمداران]]، شرایطی فراهم میکنند که جامعه به همیشگی بودن [[ریاست]] و [[حکومت]] آنان، [[رضایت]] دهد و این موضوع در عمل، [[نقض]] دموکراسی به وسیله دموکراسی است<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۷.</ref>. | #ممکن است، در شرایطی با اهرم [[انتخابات]] و آرای مردمی، وضعیتی در جامعه فراهم شود که جلوی [[حاکمیت]] [[مردم]]، گرفته شود؛ چنانچه برخی از [[سیاستمداران]]، شرایطی فراهم میکنند که جامعه به همیشگی بودن [[ریاست]] و [[حکومت]] آنان، [[رضایت]] دهد و این موضوع در عمل، [[نقض]] دموکراسی به وسیله دموکراسی است<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۷.</ref>. | ||