←عوامل برخورداری از انواع رزق
| خط ۴۹: | خط ۴۹: | ||
==عوامل برخورداری از انواع [[رزق]]== | ==عوامل برخورداری از انواع [[رزق]]== | ||
[[قرآن کریم]] برای به دست آوردن رزق | [[قرآن کریم]] برای به دست آوردن رزق از جایی که مرزوق [[گمان]] نمیبرد به [[تقوا]] [[دعوت]] میکند: {{متن قرآن|فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا}}<ref>«پس، چون به سر آمد عدّه خویش رسیدند یا به شایستگی نگاهشان دارید یا به شایستگی از آنان جدا شوید و دو تن دادگر از (میان) خود گواه بگیرید و گواهی را برای خداوند برپا دارید؛ این است که با آن، به کسی که به خداوند و روز بازپسین ایمان دارد اندرز داده میشود و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری میگشاید» سوره طلاق، آیه ۲.</ref>، {{متن قرآن|وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا}}<ref>«و به او از جایی که گمان نمیبرد روزی میدهد و هر که بر خدا توکل کند همو وی را بسنده است؛ به راستی خداوند به خواست خویش، رسنده است و بیگمان خداوند برای هر چیز، اندازهای نهاده است» سوره طلاق، آیه ۳.</ref> [[امیرمؤمنان]]{{ع}} در اهمیت این عامل میفرماید: اگر [[آسمانها]] و [[زمینها]] بر روی کسی بسته باشند و او [[تقوای الهی]] پیشه کند، [[خداوند]] برای او گشایشی قرار میدهد <ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۰. </ref> و او را از جایی که گمان نمیبرد روزی میدهد. <ref>غررالحکم، ج ۱، ص ۳۸۱ـ۳۸۲. </ref> | ||
عوامل دستیابی به "رزق کریمانه" چنیناند: [[اقامه نماز]]، [[انفاق]]: {{متن قرآن|الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}<ref>«کسانی که نماز را بر پا میدارند و از آنچه به آنان روزی دادهایم میبخشند» سوره انفال، آیه ۳.</ref>، {{متن قرآن|أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}}<ref>«آنانند که به راستی مؤمنند؛ آنها نزد پروردگارشان پایهها و آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره انفال، آیه ۴.</ref>، [[هجرت]]، [[جهاد]]، [[یاری رساندن به مؤمنان]]: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}}<ref>«و کسانی که ایمان آورده و هجرت گزیده و در راه خداوند جهاد کردهاند و کسانی که (به آنان) پناه داده و یاری رساندهاند به راستی مؤمناند؛ آنان آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره انفال، آیه ۷۴.</ref>، [[ایمان]] و [[عمل صالح]]: {{متن قرآن|فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}}<ref>«پس آنان که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره حج، آیه ۵۰.</ref>؛ {{متن قرآن|لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}}<ref>«تا کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند پاداش دهد؛ آنانند که آمرزش و روزی ارزشمندی خواهند داشت» سوره سبأ، آیه ۴.</ref> و [[اطاعت]] خاضعانه از [[خدا]] و [[پیامبر]] و عمل صالح: {{متن قرآن|وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحًا نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا}}<ref>«و هر یک از شما که در برابر خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کند و کاری شایسته انجام دهد پاداش او را دوبار میدهیم و برای او روزی ارجمندی آماده میداریم» سوره احزاب، آیه ۳۱.</ref> قرآن کریم، شرط رسیدن به "[[رزق حسن]]" ([[ولایت]]، [[علم]]، [[نبوت]] <ref>بیان السعاده، ج ۲، ص ۳۳۷؛ المیزان، ج ۱۰، ص ۳۶۷. </ref> یا نعمتی که از فرط [[لذت]]، [[انسان]] حاضر نیست چشم از آن بردارد) <ref> منهج الصادقین، ج ۶، ص ۱۷۳. </ref> را [[ایمان]] و عمل صالح: {{متن قرآن|رَسُولًا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا}}<ref>«پیامبری که بر شما آیات روشنگر خداوند را میخواند تا کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند به سوی روشنایی، از تیرگیها بیرون آورد و هر کس به خداوند ایمان ورزد و کاری شایسته کند، او را به بوستانهایی درمیآورد که از بن آنها جویباران روان است، هماره در آن جاودانند، خداوند برای او روزی نیکویی فراهم کرده است» سوره طلاق، آیه ۱۱.</ref> و هجرت: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ مَاتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«و آنان که در راه خداوند هجرت گزیدند سپس کشته شدند یا درگذشتند خداوند به آنان روزی نیکویی خواهد داد و بیگمان خداوند بهترین روزیدهندگان است» سوره حج، آیه ۵۸.</ref> دانسته است. | |||
برای "رزق بیحساب" نیز به [[تقوا]]: {{متن قرآن|زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«زندگانی این جهان برای کافران آراسته شده است و (آنان) مؤمنان را به ریشخند میگیرند اما پرهیزگاران در روز رستخیز از آنان فراترند و خداوند به هر کس بخواهد بیشمار روزی میرساند» سوره بقره، آیه ۲۱۲.</ref>، [[مشیت الهی]]: {{متن قرآن|تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«از شب میکاهی و به روز میافزایی و از روز میکاهی و به شب میافزایی؛ و زنده را از مرده و مرده را از زنده بر میآوری و به هر که بخواهی بیحساب (و شمار) روزی میبخشی» سوره آل عمران، آیه ۲۷.</ref>، [[ایمان]] و [[عمل صالح]]: {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«کسانی که گناهی کنند جز همانند آن کیفر نمیبینند و کسانی که کاری شایسته بجای آورند و مؤمن باشند چه مرد چه زن به بهشت درمیآیند؛ در آن بیحساب (و شمار) روزی داده میشوند» سوره غافر، آیه ۴۰.</ref>، [[یاد خدا]]، [[اقامه نماز]] و پرداختن [[زکات]]: {{متن قرآن|رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ}}<ref>«مردانی که هیچ داد و ستد و خرید و فروشی آنان را از یاد خداوند و برپا داشتن نماز و دادن زکات (به خود) سرگرم نمیدارد؛ از روزی میهراسند که دلها و دیدهها در آن زیرورو میشوند» سوره نور، آیه ۳۷.</ref>، {{متن قرآن|لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«تا خداوند آنان را بهتر از آنچه انجام دادهاند پاداش دهد و با بخشش خویش به آنان پاداشی افزون بخشد؛ و خداوند به هر که بخواهد بیشمار روزی میرساند» سوره نور، آیه ۳۸.</ref> توجه کرده است. | |||
برای بهرهمندی از "[[رزق]] بهشتی"، [[توبه]]، ایمان و عمل صالح را گوشزد میکند: {{متن قرآن|إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْئًا}}<ref>«جز آنان که توبه کنند و ایمان آورند و کاری شایسته کنند؛ که آنان به بهشت درمیآیند و هیچ ستم نمیبینند» سوره مریم، آیه ۶۰.</ref>، {{متن قرآن|لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا}}<ref>«در آنجا هیچ سخن یاوهای نمیشنوند؛ تنها درود میشنوند و در آن، پگاهان و در پایان روز روزی خود را دارند» سوره مریم، آیه ۶۲.</ref> در نهایت نیز "رزق معلوم" را ویژه مخلَصان (به [[فتح]] [[لام]]) میداند: {{متن قرآن|إِلاَّ عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ أُوْلَئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَّعْلُومٌ }}<ref>«مگر بندگان ناب خداوند، که آنان را روزی شناختهای است» سوره صافات، آیه ۴۰-۴۱.</ref> [[رزق]] معلوم کنایه از ممتاز بودن آن است، زیرا [[مخلَص]] خود را [[مالک]] هیچ چیز حتی [[اراده]] خود نمیداند و اینگونه [[خدا]] او را برای خود [[خالص]] کرده و غیر از خدا کسی در او سهیم نیست، و جز خدا به هیچ چیز دیگری [[وابستگی]] ندارد؛ نه [[زینت]] [[زندگی دنیا]]، نه [[نعیم]] [[آخرت]]. در [[دل]] وی غیر از خدا چیز دیگری نیست، از اینرو آنچه مایه ارتزاق و [[لذت]] دیگران است عامل ارتزاق و لذت او نیست، هر چند در ضروریات [[زندگی]] مانند [[خوراک]] و [[پوشاک]] با دیگران [[شریک]] است، بنابراین، رزق [[بندگان]] مخلَص در [[بهشت]] شباهتی به رزق دیگران ندارد. <ref> نک: المیزان، ج ۱۷، ص ۱۳۶. </ref> | |||
[[قرآن کریم]] [[حرام]] نکردن رزق بر خود: {{متن قرآن|قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ}}<ref>«بگو: مرا خبر دهید: آنچه را که خداوند از روزی برایتان فرو فرستاده است حلال و (برخی را) حرام گردانیدهاید، آیا خداوند به شما اجازه داده است یا بر خداوند دروغ میبندید؟» سوره یونس، آیه ۵۹.</ref>؛ {{متن قرآن|قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ}}<ref>«به راستی آنان که فرزندان خویش را از بیخردی به نادانی کشتند و آنچه خداوند روزی آنان کرده بود با دروغ بافتن به خداوند حرام دانستند زیان کردند، بیگمان گمراه شدند و رهیافته نبودند» سوره انعام، آیه ۱۴۰.</ref>، [[شکرگزاری]] از [[رزق]]: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ}}<ref>«هان ای مؤمنان! از چیزهای پاکیزهای که روزیتان کردهایم بخورید و خداوند را سپاس بگزارید اگر تنها او را میپرستید» سوره بقره، آیه ۱۷۲.</ref>، {{متن قرآن|كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى}}<ref>«از چیزهای پاکیزهای که روزیتان کردهایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بیگمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ}}<ref>«تنها بتهایی را به جای خداوند میپرستید و دروغی فرا میبافید؛ بیگمان کسانی که به جای خداوند میپرستید اختیار روزی شما را ندارند ، روزی را نزد خداوند بجویید و او را بپرستید و او را سپاس گزارید که به سوی او باز گردانده میشوید» سوره عنکبوت، آیه ۱۷.</ref>.<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۲، ص ۸۳؛ المیزان، ج ۱۴، ص ۱۸۷. </ref> و [[کفران]] نکردن: {{متن قرآن|وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ}}<ref>«و خداوند شهری را مثل آورد که در امن و آرامش بود، روزی (مردم) اش از همه جا فراوان میرسید آنگاه به نعمتهای خداوند ناسپاسی کرد و خداوند به کیفر آنچه (مردم آن) انجام میدادند گرسنگی و هراس فراگیر را به (مردم) آن چشانید» سوره نحل، آیه ۱۱۲.</ref>، {{متن قرآن|كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى}}<ref>«از چیزهای پاکیزهای که روزیتان کردهایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بیگمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref> را توصیه کرده <ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۲، ص ۸۳؛ المیزان، ج ۱۴، ص ۱۸۷. </ref> و شکرگزاری را سبب افزایش رزق میداند: {{متن قرآن|وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که پروردگارتان اعلام داشت: اگر سپاسگزار باشید به یقین بر (نعمت) شما میافزایم و اگر ناسپاسی کنید بیگمان عذاب من سخت است» سوره ابراهیم، آیه ۷.</ref> به فرموده [[امام صادق]]{{ع}}، به کسی که شکرگزاری ارزانی شده باشد، زیادت ارزانی شده است. <ref>الکافی، ج ۲، ص ۹۵. </ref> در [[روایات اهل بیت]]{{عم}} [[ادعیه]]، [[نمازها]] و کارهای گوناگون برای افزایش روزی <ref>نک: الکافی، ج ۲، ص ۱۵۰، ۵۵۰؛ فلاح السائل، ص ۲۵۸. </ref> همچنین عوامل [[فقر]] و سلب روزی بیان شدهاند<ref> نک: مرآهالکمال، ج ۳، ص ۵۶۹ـ۵۸۹. </ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]] و [[سید مجتبی موسوی|موسوی]]؛ [[رزق (مقاله)|مقاله "رزق"]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref> | |||
==منابع رزق== | ==منابع رزق== | ||
[[قرآن کریم]] در [[آیات]] فراوانی [[آسمان]]، ([[عالم غیب]]،<ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۳۷۵. </ref> یا جهت بالا) <ref> تفسیر صدر المتالهین، ج ۴، ص ۱۵۱؛ المیزان، ج ۷، ص ۲۸۹؛ تفسیر الصراط المستقیم، ج ۴، ص ۴۲۲. </ref> و [[زمین]] را منابع رزق میشناساند: "قُل مَن یَرزُقُکُم مِنَ السَّماءِ والاَرضِ". (یونس / ۱۰، ۳۱)؛ "وفِی السَّماءِ رِزقُکُم وما توعَدون". (ذاریات / ۵۱، ۲۲) [[آسمان]] * با این امور از منابع رزق به شمار میآید: تابش [[خورشید و ماه]] و [[ستارگان]] دیگر و [[اختلاف]] مشارق و مغارب که سبب شکلگیری فصلهای چهارگانه است و [[ابر]] که باعث [[ریزش باران]] است: <ref>الکشاف، ج ۲، ص ۶. </ref> "واَرسَلنَا السَّماءَ عَلَیهِم مِدرارًا". (انعام / ۶، ۶) <ref> المیزان، ج ۱۸، ص ۳۷۵. </ref>[[زمین]] نیز یا به معنای عالم [[جسمانی]] در برابر عالم [[روحانی]] است و شامل همه چیز حتی جماد، نبات و حیوان میشود یا به معنای قطعه مشخصی از کره خاکی است. <ref>التحقیق، ج ۱، ص ۶۸ ـ ۶۹، "ارض".</ref> البته در آیاتی که [[زمین]] را یکی از منابع روزی معرفی میکند ظاهرا مقصود کره خاکی است، گرچه برخی زمین * را در [[آیه]] ۵ جاثیه / ۴۵ به [[قلب]] [[انسانی]] و [[رزق]] را به [[علم]] <ref>شرح اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱۱. </ref> یا زمین را به [[اسفل]] سافلین <ref>شرح فصوص الحکم، ص ۱۱۷۱؛ ممدّالهمم، ص ۶۱۰. </ref> [[تأویل]] کردهاند، زیرا اسفلِ ارکان (عناصر) بوده و نسبت زمین به [[آسمان]] را مانند نسبت [[زن]] به مرد دانستهاند، زیرا آسمان چون مرد نطفه در [[رحم]] زمین مینهد و زمین چون زن پذیرای آن است،<ref>الفتوحات المکیه، ج ۱، ص ۱۳۱؛ صد کلمه، ص ۱۳. </ref> از همین رو [[فلک]] [[قمر]] و ما فوق آن را "آباء" و مادون فلک قمر یعنی عناصر را "امّهات" خواندهاند. <ref>شرح منظومه، ص ۲۷۸؛ نک: مجموعه آثار، ج ۸، ص ۳۸۶. </ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]] و [[سید مجتبی موسوی|موسوی]]؛ [[رزق (مقاله)|مقاله "رزق"]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref> | [[قرآن کریم]] در [[آیات]] فراوانی [[آسمان]]، ([[عالم غیب]]،<ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۳۷۵. </ref> یا جهت بالا) <ref> تفسیر صدر المتالهین، ج ۴، ص ۱۵۱؛ المیزان، ج ۷، ص ۲۸۹؛ تفسیر الصراط المستقیم، ج ۴، ص ۴۲۲. </ref> و [[زمین]] را منابع رزق میشناساند: "قُل مَن یَرزُقُکُم مِنَ السَّماءِ والاَرضِ". (یونس / ۱۰، ۳۱)؛ "وفِی السَّماءِ رِزقُکُم وما توعَدون". (ذاریات / ۵۱، ۲۲) [[آسمان]] * با این امور از منابع رزق به شمار میآید: تابش [[خورشید و ماه]] و [[ستارگان]] دیگر و [[اختلاف]] مشارق و مغارب که سبب شکلگیری فصلهای چهارگانه است و [[ابر]] که باعث [[ریزش باران]] است: <ref>الکشاف، ج ۲، ص ۶. </ref> "واَرسَلنَا السَّماءَ عَلَیهِم مِدرارًا". (انعام / ۶، ۶) <ref> المیزان، ج ۱۸، ص ۳۷۵. </ref>[[زمین]] نیز یا به معنای عالم [[جسمانی]] در برابر عالم [[روحانی]] است و شامل همه چیز حتی جماد، نبات و حیوان میشود یا به معنای قطعه مشخصی از کره خاکی است. <ref>التحقیق، ج ۱، ص ۶۸ ـ ۶۹، "ارض".</ref> البته در آیاتی که [[زمین]] را یکی از منابع روزی معرفی میکند ظاهرا مقصود کره خاکی است، گرچه برخی زمین * را در [[آیه]] ۵ جاثیه / ۴۵ به [[قلب]] [[انسانی]] و [[رزق]] را به [[علم]] <ref>شرح اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱۱. </ref> یا زمین را به [[اسفل]] سافلین <ref>شرح فصوص الحکم، ص ۱۱۷۱؛ ممدّالهمم، ص ۶۱۰. </ref> [[تأویل]] کردهاند، زیرا اسفلِ ارکان (عناصر) بوده و نسبت زمین به [[آسمان]] را مانند نسبت [[زن]] به مرد دانستهاند، زیرا آسمان چون مرد نطفه در [[رحم]] زمین مینهد و زمین چون زن پذیرای آن است،<ref>الفتوحات المکیه، ج ۱، ص ۱۳۱؛ صد کلمه، ص ۱۳. </ref> از همین رو [[فلک]] [[قمر]] و ما فوق آن را "آباء" و مادون فلک قمر یعنی عناصر را "امّهات" خواندهاند. <ref>شرح منظومه، ص ۲۷۸؛ نک: مجموعه آثار، ج ۸، ص ۳۸۶. </ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]] و [[سید مجتبی موسوی|موسوی]]؛ [[رزق (مقاله)|مقاله "رزق"]]؛ [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref> | ||