←عوامل پیروزی
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
[[قرآن کریم]] از منظری [[هدایتی]] و [[تربیتی]] به برخی عوامل پیروزی [[مؤمنان]] اشاره کرده است: | [[قرآن کریم]] از منظری [[هدایتی]] و [[تربیتی]] به برخی عوامل پیروزی [[مؤمنان]] اشاره کرده است: | ||
===[[آرامش]] [[قلبی]]=== | ===[[آرامش]] [[قلبی]]=== | ||
[[آرامش]] از مهمترین شاخصههایی است که به [[موفقیت]] [[انسان]] کمک میکند. خداوند نیز آرامش و [[سکینه]] را موهبتی برمیشمرد که با اعطای آن به مسلمانان [[راه]] برای پیروزی آنان هموار میشود. (توبه / ۹، ۲۵ ـ ۲۶؛ و...) <ref>جامعالبیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۳۴؛ التبیان، ج ۵، ص ۱۹۹؛ روضالجنان، ج۹، ص ۱۸۸؛ المیزان، ج ۹، ص۲۲۰. <ref | [[آرامش]] از مهمترین شاخصههایی است که به [[موفقیت]] [[انسان]] کمک میکند. خداوند نیز آرامش و [[سکینه]] را موهبتی برمیشمرد که با اعطای آن به مسلمانان [[راه]] برای پیروزی آنان هموار میشود. (توبه / ۹، ۲۵ ـ ۲۶؛ و...) <ref>جامعالبیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۳۴؛ التبیان، ج ۵، ص ۱۹۹؛ روضالجنان، ج۹، ص ۱۸۸؛ المیزان، ج ۹، ص۲۲۰. </ref> در این [[آیات]] خداوند سکینه و آرامش را به خود منسوب میکند که نشان از [[الهی]] بودن این آرامش نازل بر [[قلوب]] مؤمنان دارد. [[مفسران]] ذیل این آیات بحثهای فراوانی داشته و درباره [[حقیقت]] و چیستی «سکینه» [[اختلاف]] نظر دارند. <ref>التبیان، ج ۵، ص ۱۹۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۳، ص ۲۴۸ ـ ۲۴۹؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص ۳۵۸. </ref> برخی از آنان [[سکینه]] را از [[جنود الهی]] دانستهاند. <ref>المیزان، ج ۹، ص ۲۸۰. </ref>.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
=== [[تأییدات الهی]]=== | === [[تأییدات الهی]]=== | ||
در [[آیات]] متعددی [[پیروزی]] حاصل [[تأیید]] و [[یاری]] [[خداوند]] دانسته شده است: «فَاَیَّدنَا الَّذینَ ءامَنوا عَلی عَدُوِّهِم فَاَصبَحوا ظـهِرین»(صفّ / ۶۱، ۱۴) و به [[مسلمانان]] [[یادآوری]] میکند که حتی عوامل ظاهری یاری آنان نیز از خود اختیاری ندارند و یاری و کمک تنها از سوی خداوند صورت میگیرد: «و مَا النَّصرُ اِلاّ مِن عِندِ اللّهِ العَزیزِالحَکیم». (آلعمران / ۳، ۱۲۶) <ref>جامع البیان، مج ۳، ج ۴، ص ۱۱۲؛ [[تفسیر ثعالبی]]، ج ۱، ص ۳۰۸؛ [[تفسیر]] ابیالسعود، ج ۲، ص ۸۲. <ref | در [[آیات]] متعددی [[پیروزی]] حاصل [[تأیید]] و [[یاری]] [[خداوند]] دانسته شده است: «فَاَیَّدنَا الَّذینَ ءامَنوا عَلی عَدُوِّهِم فَاَصبَحوا ظـهِرین»(صفّ / ۶۱، ۱۴) و به [[مسلمانان]] [[یادآوری]] میکند که حتی عوامل ظاهری یاری آنان نیز از خود اختیاری ندارند و یاری و کمک تنها از سوی خداوند صورت میگیرد: «و مَا النَّصرُ اِلاّ مِن عِندِ اللّهِ العَزیزِالحَکیم». (آلعمران / ۳، ۱۲۶) <ref>جامع البیان، مج ۳، ج ۴، ص ۱۱۲؛ [[تفسیر ثعالبی]]، ج ۱، ص ۳۰۸؛ [[تفسیر]] ابیالسعود، ج ۲، ص ۸۲. </ref> این یاری به صورتهای گوناگون به [[مؤمنان]] عرضه شده است؛ از جمله اعطای [[معجزه]] به [[پیامبران الهی]] ([[قصص]] / ۲۸، ۳۵)، <ref>مجمعالبیان، ج ۷، ص ۳۹۵؛ تفسیر [[بغوی]]، ج ۳، ص۳۸۳؛ تفسیر [[قرطبی]]، ج ۱۳، ص ۲۸۷. </ref> ارسال [[ملائکه]] ([[انفال]] / ۸، ۹)، <ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص ۱۹۳؛ [[تفسیر بیضاوی]]، ج ۳، ص ۹۲؛ [[المیزان]]، ج ۹، ص ۹۰. </ref> ایجاد [[رعب]] در [[دل]] [[کافران]] ([[احزاب]] / ۳۳، ۲۶؛ [[حشر]] / ۵۹، ۲) <ref>جامع البیان، مج ۳، ج ۴، ص ۶۳؛ التبیان، ج ۸، ص ۳۳۳؛ تفسیر قرطبی، ج ۶، ص ۲۴۱. </ref> و باد و [[طوفان]]. (احزاب / ۳۳، ۹) <ref>تفسیر [[مجاهد]]، ج ۲، ص ۵۱۵؛ التبیان، ج ۸، ص ۳۲۰؛ [[الدرالمنثور]]، ج ۵، ص ۱۸۵؛ [[جامع البیان]]، مج ۱۱، ج ۲۱، ص۱۸۲. </ref>.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
===[[ایمان]]=== | ===[[ایمان]]=== | ||
در [[قرآن کریم]] [[پیروزی]] و یاری خداوند منوط به [[ایمان]] اشخاص و گروهها یاد شده است؛ به عبارت دیگر شاخص دستیابی به [[وعده الهی]] برای پیروزی، ایمان است: «اَنتُمُ الاَعلَونَ اِنکُنتُم مُؤمِنین».([[آل عمران]] / ۳، ۱۳۹؛ [[انفال]] / ۸، ۱۹؛ [[روم]] / ۳۰، ۴۷)<ref>تفسیر بغوی، ج ۱، ص ۲۷۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۲۰، ص ۲۰؛ المیزان، ج ۴، ص ۲۷. <ref | در [[قرآن کریم]] [[پیروزی]] و یاری خداوند منوط به [[ایمان]] اشخاص و گروهها یاد شده است؛ به عبارت دیگر شاخص دستیابی به [[وعده الهی]] برای پیروزی، ایمان است: «اَنتُمُ الاَعلَونَ اِنکُنتُم مُؤمِنین».([[آل عمران]] / ۳، ۱۳۹؛ [[انفال]] / ۸، ۱۹؛ [[روم]] / ۳۰، ۴۷)<ref>تفسیر بغوی، ج ۱، ص ۲۷۸؛ تفسیر قرطبی، ج ۲۰، ص ۲۰؛ المیزان، ج ۴، ص ۲۷. </ref>.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
=== [[صبر]]=== | === [[صبر]]=== | ||
صبر وسیلهای برای افزایش [[قدرت]] و در نهایت پیروزی و از عوامل [[نزول]] یاری خداست. ([[آل عمران]] / ۳، ۱۲۵) البته برخی [[صبر]] * را در [[آیه شریفه]] به [[شجاعت]] [[تفسیر]] کردهاند. <ref> [[انوار]] العرفان، ج ۶، ص ۴۴۸. <ref | صبر وسیلهای برای افزایش [[قدرت]] و در نهایت پیروزی و از عوامل [[نزول]] یاری خداست. ([[آل عمران]] / ۳، ۱۲۵) البته برخی [[صبر]] * را در [[آیه شریفه]] به [[شجاعت]] [[تفسیر]] کردهاند. <ref> [[انوار]] العرفان، ج ۶، ص ۴۴۸. </ref> اهمیت این عامل تا جایی است که کاهش و افزایش [[میزان]] صبر [[مسلمانان]]، نقش مستقیمی در [[قدرت]] [[رویارویی]] آنان با [[دشمنان]] داشته است ([[انفال]] / ۸، ۶۵ و ۶۶)؛ همچنین صبر از سوی برخی [[مفسران]] از ملاکهای [[پیروزی]] دانسته شده است. <ref>المیزان، ج ۴، ص ۲۷. </ref>.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
===[[توکل]]=== | ===[[توکل]]=== | ||
توکل بر [[نصر]] [[الهی]] از عوامل کلیدی در کسب پیروزی است. در [[آیه]] ۲۳ [[مائده]] / ۵ و از زبان دو تن از [[مؤمنان]] بنیاسرائیل بر این مطلب تأکید شده است که ورود به عرصه [[کارزار]] با [[توکل بر خدا]] [[غلبه]] و [[فتح]] را در پی دارد: «فَاِذا دَخَلتُموهُ فَاِنَّکُم غــلِبونَ و عَلَی اللّهِ فَتَوَکَّلوا اِن کُنتُم مُؤمِنین»(مائده / ۵، ۲۳)؛ همچنین بر کفایت [[خداوند]] از کسی که بر او توکل * کند در [[آیات]] متعددی تأکید شده است.([[احزاب]] / ۳۳، ۳؛ [[طلاق]] / ۶۵، ۳)<ref>جامع البیان، مج ۷، ج ۱۲، ص ۱۹۲؛ تفسیر [[قرطبی]]، ج ۱۸، ص ۱۶۲؛ [[تفسیر ابن کثیر]]، ج ۱، ص ۵۳۰. <ref | توکل بر [[نصر]] [[الهی]] از عوامل کلیدی در کسب پیروزی است. در [[آیه]] ۲۳ [[مائده]] / ۵ و از زبان دو تن از [[مؤمنان]] بنیاسرائیل بر این مطلب تأکید شده است که ورود به عرصه [[کارزار]] با [[توکل بر خدا]] [[غلبه]] و [[فتح]] را در پی دارد: «فَاِذا دَخَلتُموهُ فَاِنَّکُم غــلِبونَ و عَلَی اللّهِ فَتَوَکَّلوا اِن کُنتُم مُؤمِنین»(مائده / ۵، ۲۳)؛ همچنین بر کفایت [[خداوند]] از کسی که بر او توکل * کند در [[آیات]] متعددی تأکید شده است.([[احزاب]] / ۳۳، ۳؛ [[طلاق]] / ۶۵، ۳)<ref>جامع البیان، مج ۷، ج ۱۲، ص ۱۹۲؛ تفسیر [[قرطبی]]، ج ۱۸، ص ۱۶۲؛ [[تفسیر ابن کثیر]]، ج ۱، ص ۵۳۰. </ref>.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
===[[دعا]]=== | ===[[دعا]]=== | ||
[[دعا]] برای پیروزی نیز از جمله راههایی است که خداوند برای دستیابی به فتح آن را توصیه میکند و پیروزی و [[ظفر]]، [[استجابت]] خداوند برای این دعای مؤمنان است. (آلعمران / ۳، ۱۴۷ ـ ۱۴۸) <ref>التبیان، ج ۳، ص ۱۲ ـ ۱۳؛ مجمعالبیان، ج ۲، ص ۴۱۲؛ روضالجنان، ج ۵، ص ۸۸. <ref | [[دعا]] برای پیروزی نیز از جمله راههایی است که خداوند برای دستیابی به فتح آن را توصیه میکند و پیروزی و [[ظفر]]، [[استجابت]] خداوند برای این دعای مؤمنان است. (آلعمران / ۳، ۱۴۷ ـ ۱۴۸) <ref>التبیان، ج ۳، ص ۱۲ ـ ۱۳؛ مجمعالبیان، ج ۲، ص ۴۱۲؛ روضالجنان، ج ۵، ص ۸۸. </ref> به دعا برای پیروزی قبل از ورود به عرصه [[جهاد]] در آیات دیگری نیز اشاره شده است. (بقره / ۲، ۲۵۰، ۲۵۱، ۲۸۶).<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
=== [[رضایت الهی]]=== | === [[رضایت الهی]]=== | ||
در آیه ۱۸ فتح / ۴۸ رضایت الهی نیز از عوامل فتح به شمار آمده است: «لَقَد رَضِیَ اللّهُ عَنِ المُؤمِنینَ... و اَثـبَهُم فَتحـًا قَریبـا». برخی از مفسران ذیل این آیه تصریح کردهاند که پیروزی [[وعده]] داده شده، نتیجه رضایت الهی از مسلمانان است <ref>التبیان، ج ۹، ص ۳۲۸ ـ ۳۲۹؛ زادالمسیر، ج ۷، ص ۱۶۷؛ [[المیزان]]، ج ۱۸، ص ۲۸۵. <ref | در آیه ۱۸ فتح / ۴۸ رضایت الهی نیز از عوامل فتح به شمار آمده است: «لَقَد رَضِیَ اللّهُ عَنِ المُؤمِنینَ... و اَثـبَهُم فَتحـًا قَریبـا». برخی از مفسران ذیل این آیه تصریح کردهاند که پیروزی [[وعده]] داده شده، نتیجه رضایت الهی از مسلمانان است <ref>التبیان، ج ۹، ص ۳۲۸ ـ ۳۲۹؛ زادالمسیر، ج ۷، ص ۱۶۷؛ [[المیزان]]، ج ۱۸، ص ۲۸۵. </ref>.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
=== [[ولایت الهی]]=== | === [[ولایت الهی]]=== | ||
[[پذیرفتن]] [[ولایت]] * [[خداوند]] و پیامبرش در [[قرآن]] از عوامل ورود در [[حزب]] خداوند و به دست آوردن [[پیروزی]] نهایی دانسته شده است. ([[مائده]] / ۵، ۵۶) <ref>جامع البیان، مج ۴، ج ۶، ص ۳۹۰؛ [[تفسیر بیضاوی]]، ج ۲، ص ۳۴۰؛ [[تفسیر جلالین]]، ج ۱، ص ۱۴۷. <ref | [[پذیرفتن]] [[ولایت]] * [[خداوند]] و پیامبرش در [[قرآن]] از عوامل ورود در [[حزب]] خداوند و به دست آوردن [[پیروزی]] نهایی دانسته شده است. ([[مائده]] / ۵، ۵۶) <ref>جامع البیان، مج ۴، ج ۶، ص ۳۹۰؛ [[تفسیر بیضاوی]]، ج ۲، ص ۳۴۰؛ [[تفسیر جلالین]]، ج ۱، ص ۱۴۷. </ref>.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
===[[تقوا]]=== | ===[[تقوا]]=== | ||
[[تقوا]] * در کنار دیگر عوامل میتواند [[فتح]] و [[ظفر]] را به همراه داشته باشد: «فَاصبِر اِنَّالعـقِبَةَ لِلمُتَّقین».([[هود]] / ۱۱، ۴۹) <ref>الوجیز، ج ۱، ص ۵۲۳. <ref | [[تقوا]] * در کنار دیگر عوامل میتواند [[فتح]] و [[ظفر]] را به همراه داشته باشد: «فَاصبِر اِنَّالعـقِبَةَ لِلمُتَّقین».([[هود]] / ۱۱، ۴۹) <ref>الوجیز، ج ۱، ص ۵۲۳. </ref> برخی از [[مفسران]] تقوا را به همراه [[صبر]] دو ملاک پیروزی دانستهاند. <ref>المیزان، ج ۴، ص ۲۷. </ref> افزون بر این موارد، در قرآن از عوامل [[شکست]] نیز سخن به میان آمده است که میتوان از آن به «زمینههای پیروزی [[دشمن]]» نیز، تعبیر کرد. برخی از این عوامل عبارتاست از: [[سستی]]، [[تفرقه]]، درگیری، [[سرپیچی]] از [[دستورات]] (آلعمران / ۳، ۱۵۲) و [[ترس]]. ([[حشر]] / ۵۹، ۲) در بخشی از [[آیات]] به برخی آثار پیروزی [[مؤمنان]] اشاره شده است. بعضی از این آثار مانند [[شادمانی]] مؤمنان، [[ذلت]] [[کافران]] ([[توبه]] / ۹، ۱۴) و [[اندوه]] [[منافقان]] (توبه / ۹، ۵۰) و [[پشیمانی]] آنان از [[همراهی]] نکردن مؤمنان (مائده / ۵، ۵۲) پیامدی است که در همه پیروزیهای مؤمنان خود را نشان میدهد؛ اما بعضی دیگر مانند گرویدن دستههای بسیاری به [[اسلام]] در [[فتح مکه]] ([[نصر]] / ۱۱۰، ۱ ـ ۳)، [[ایمان]] ساحران پس از پیروزی [[حضرت موسی]] ([[اعراف]] / ۷، ۱۲۰ ـ ۱۲۲؛ طه / ۲۰، ۷۰؛ شعراء / ۲۶، ۴۶ ـ ۴۷) و... آثار پیروزی خاصی را بازگو میکنند. در آیات دیگری پارهای از آثار پیروزی کافران مانند [[آزمایش]] مؤمنان ([[آل عمران]] / ۳، ۱۲۰ ـ ۱۲۱) و [[شناسایی]] مؤمنان از منافقان (آل عمران / ۳، ۱۶۷) آمده است.<ref>[[حمید بیگزاده جلالی|بیگزاده جلالی، حمید]]، [[ پیروزی (مقاله)|مقاله «پیروزی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۶ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۶.</ref> | ||
==بازتاب آیات پیروزی در [[عرفان]]== | ==بازتاب آیات پیروزی در [[عرفان]]== | ||