آدم (پیامبر): تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۵۰

اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

آدم در قرآن - آدم در حدیث - آدم در نهج البلاغه - آدم در معارف مهدویت - آدم در معارف دعا و زیارات - آدم در معارف و سیره سجادی - آدم در معارف و سیره رضوی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل آدم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

آدم نخستین انسان جهان موجود، اولین پیامبر شناخته شده تاریخ بشر^[۱] و پدر آدمیان روی زمین و خلیفة الله^[۲]. هر چند برابر روایتی از امام رضا(ع) خداوند تقدیر مقادیر و تدبیر عالم را دو هزار سال پیش از آن انجام داده بود^[۳]، درباره کیستی و چگونگی آفرینش و زیست آدم، آنچه در اختیار محقق قرار دارد، مبتنی بر داده‌های دینی است و از نظر تاریخی چیزی در دست نیست و مستندات منابع تاریخی اسلامی نیز چیزی جز داده‌های آیات قرآنی، روایات و اخبار اسلامی و روایت‌های ادیان آسمانی دیگر نیست. از این‌رو چند و چون تاریخی در این باره چندان منطقی نمی‌نماید. اما داده‌های دینی کم و بیش تصویر همگونی از آن حضرت ارائه می‌دهند، هر چند گاه اختلاف‌هایی با یکدیگر دارند.^[۴]

مقدمه

حضرت آدم، اوّلین انسانی که خداوند آفرید. نسل بشر کنونی از آدم و همسرش "حوّا" است. به این جهت به افراد بشر "بنی آدم" می‌گویند.
به گفته قرآن، خداوند آدم را از خاک آفرید و از روح خود در آن دمید و او را جانشین خود در روی زمین قرار داد. حضرت آدم نخستین پیامبر بود.
در قرآن، به خلقت آدم و همسرش و به سکونتشان در بهشتِ نخستین و بیرون راندنشان از آنجا به روی زمین، وسوسه شیطان نسبت به او و ماجرای نزاع دو پسرش هابیل و قابیل، اشاره شده است. به آن حضرت، "آدم ابوالبشر" هم می‌گویند^[۵].

انسان نخستین

حضرت آدم(ع) نخستین انسانی است که پا به جهان آفرینش گذاشت. او نیای همه انسان‌ها و نخستین پیامبر الهی است. نام آدم در قرآن کریم ۲۵ مرتبه و در نهج البلاغه هشت مرتبه تکرار شده است."فَلَمَّا مَهَدَ أَرْضَهُ وَ أَنْفَذَ أَمْرَهُ اخْتَارَ آدَمَ خِیرَةً مِنْ خَلْقِهِ وَ جَعَلَهُ أَوَّلَ جِبِلَّتِهِ"^[۶]. درباره کیفین آفرینش حضرت آدم(ع) نیز می‌فرماید: "آن‌گاه که خدای سبحان از زمین ناهموار و نرم و از آن‌جا که زمین شیرین بود و شوره‌زار، خاکی برگرفت و به آب بشست تا یک‌دست و خالص شد. پس نمناکش ساخت تا چسبنده شد و از آن پیکری ساخت دارای دارای اندام‌ها و اعضا و مفاصل، و خشکش کرد تا خود را بگرفت چونان سفالینه؛ و تا مدتی معین و زمانی مشخص سختش گردانید. آن‌گاه از روح خود در آن بدمید. آن پیکر گلین که جان یافته بود، از جای برخاست که انسانی شده بود".^[۷]^[۸].
خداوند متعال خاک آدم(ع) را از مکان‌های مختلف با خصوصیات متفاوت و متضاد برگزید تا طبیعت او طبیعتی معتدل و میانه باشد. سپس از روح خود در آن دمید و او را جان داد. دمیدن روح الهی در ضمیر آدم ویژگی‌هایی را در او به وجود آورد که لازمه رشد و تعالی فرزندان آدم شد. امام(ع) در این باره می‌فرماید: "(وجود) ذهنی که در کارها به جولانش درآورد و اندیشه‌ای که با آن در امور تصرف کند و عضوهایی که مانند ابزارها به کارشان گیرد و نیروی شناختی که میان حق و باطل فرق نهد و طعم‌ها و بوها و رنگ‌ها و چیزها را دریابد. معجونی سرشته از رنگ‌های گوناگون؛ برخی همانند یکدیگر و برخی مخالف و ضد یکدیگر، چون گرمی و سردی، تری و خشکی و اندوه و شادمانی^[۹]^[۱۰].
خداوند آدم(ع) و فرزندانش را جانشینان خود در زمین قرار داد و فرشتگان را به‌دلیل عهدی که با او بسته بودند، امر کرد تا بر آدم سجده کنند و او را گرامی بدارند: "خداوند از فرشتگان خواست تا امانت به‌جای آورند و به وصیّت او وفا کنند و در برابر آدم به سجده درآیند و کرامت و برتری او را به جان پذیرا شوند؛ و چنین فرمود:بر آدم سجده برید"^[۱۱]^[۱۲].
سجده فرشتگان به معنای عبادتِ آدم(ع) نبود، زیرا که تنها خداوند شایسته عبادت و پرستش است، بلکه خداوند بدین‌وسیله بر کرامت و عظمت انسان تأکید می‌ورزد. همان‌گونه که در پاسخ سؤال فرشتگان به چرایی آفرینش آدم به آنها می‌گوید: من می‌دانم آنچه را شما نمی‌دانید"^[۱۳]^[۱۴].

آفرینش آدم از خاک

تسویه آدم و دمیدن روح در او

آفرینش آدم و فرضیه تکامل

همسر آدم (حوا)

تکثیر نسل آدم و اولاد وی

خلافت آدم

فرشتگان و آفرینش آدم

آموزش اسما به آدم و عرضه آن بر فرشتگان

سجده فرشتگان برای آدم (ع)

سجده نکردن ابلیس برای آدم

دین حضرت آدم(ع)

سرگذشت آدم(ع)

منابع

جستارهای وابسته

منبع‌شناسی جامع دین

الگو:نبوت‌شناسی

پانویس

↑ عمدة القاری، ج۴، ص۴۹.
↑ المناقب، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۲۶۰.
↑ التوحید، ص۳۷۶، ۳۷۷.
↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله «آدم»، دانشنامه امام رضا، ج۱، ص ۴۲.
↑ محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی، ص۱۴.
↑ پس آن‌گاه که زمینش را بگسترد و فرمانش را صادر کرد، آدم را از میان همه آفریدگانش برگزید و او را نخستین انسان در بوستان خلقت مقرّر فرمود؛ نهج البلاغه، خطبه ۹۰
↑ نهج البلاغه، خطبه ۱، «ثُمَّ جَمَعَ سُبْحَانَهُ مِنْ حَزْنِ الْأَرْضِ وَ سَهْلِهَا وَ عَذْبِهَا وَ سَبَخِهَا تُرْبَةً سَنَّهَا بِالْمَاءِ حَتَّی خَلَصَتْ وَ لَاطَهَا بِالْبِلَّةِ حَتَّی لَزَبَتْ فَجَبَلَ مِنْهَا صُورَةً ذَاتَ أَحْنَاءٍ وَ وُصُولٍ وَ أَعْضَاءٍ وَ فُصُولٍ أَجْمَدَهَا حَتَّی اسْتَمْسَکَتْ وَ أَصْلَدَهَا حَتَّی صَلْصَلَتْ لِوَقْتٍ مَعْدُودٍ وَ أَمَدٍ [أَجَلٍ‏] مَعْلُومٍ ثُمَّ نَفَخَ فِیهَا مِنْ رُوحِهِ فَتَمَثَّلَتْ‏ إِنْسَاناً»
↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.
↑ نهج البلاغه، خطبه ۱؛ «ذَا أَذْهَانٍ یُجِیلُهَا وَ فِکَرٍ یَتَصَرَّفُ بِهَا وَ جَوَارِحَ یَخْتَدِمُهَا وَ أَدَوَاتٍ یُقَلِّبُهَا وَ مَعْرِفَةٍ یَفْرُقُ بِهَا بَیْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ وَ الْأَذْوَاقِ وَ الْمَشَامِّ وَ الْأَلْوَانِ وَ الْأَجْنَاسِ مَعْجُوناً بِطِینَةِ الْأَلْوَانِ الْمُخْتَلِفَةِ وَ الْأَشْبَاهِ الْمُؤْتَلِفَةِ وَ الْأَضْدَادِ الْمُتَعَادِیَةِ وَ الْأَخْلَاطِ الْمُتَبَایِنَةِ مِنَ الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ وَ الْبَلَّةِ وَ الْجُمُودِ وَ الْمَسَاءَةِ وَ السُّرُورِ»
↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.
↑ نهج البلاغه، خطبه ۱، «وَ اسْتَأْدَی اللَّهُ سُبْحَانَهُ الْمَلَائِکَةَ وَدِیعَتَهُ لَدَیْهِمْ وَ عَهْدَ وَصِیَّتِهِ إِلَیْهِمْ فِی الْإِذْعَانِ بِالسُّجُودِ لَهُ وَ الْخُنُوعِ لِتَکْرِمَتِهِ فَقَالَ سُبْحَانَهُ لَهُمْ‏ ﴿اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ﴾؛ و (یاد کنید) آنگاه را که به فرشتگان گفتیم: برای آدم فروتنی کنید، همه فروتنی کردند جز ابلیس که سرباز زد و سرکشی کرد و از کافران شد؛ سوره بقره، آیه ۳۴.‏»
↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.
↑ سوره بقره، آیه:۳۰.
↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.

[1] عمدة القاری، ج۴، ص۴۹.

[2] المناقب، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۲۶۰.

[3] التوحید، ص۳۷۶، ۳۷۷.

[4] واسعی، سید علی رضا، مقاله «آدم»، دانشنامه امام رضا، ج۱، ص ۴۲.

[5] محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی، ص۱۴.

[6] پس آن‌گاه که زمینش را بگسترد و فرمانش را صادر کرد، آدم را از میان همه آفریدگانش برگزید و او را نخستین انسان در بوستان خلقت مقرّر فرمود؛ نهج البلاغه، خطبه ۹۰

[7] نهج البلاغه، خطبه ۱، «ثُمَّ جَمَعَ سُبْحَانَهُ مِنْ حَزْنِ الْأَرْضِ وَ سَهْلِهَا وَ عَذْبِهَا وَ سَبَخِهَا تُرْبَةً سَنَّهَا بِالْمَاءِ حَتَّی خَلَصَتْ وَ لَاطَهَا بِالْبِلَّةِ حَتَّی لَزَبَتْ فَجَبَلَ مِنْهَا صُورَةً ذَاتَ أَحْنَاءٍ وَ وُصُولٍ وَ أَعْضَاءٍ وَ فُصُولٍ أَجْمَدَهَا حَتَّی اسْتَمْسَکَتْ وَ أَصْلَدَهَا حَتَّی صَلْصَلَتْ لِوَقْتٍ مَعْدُودٍ وَ أَمَدٍ [أَجَلٍ‏] مَعْلُومٍ ثُمَّ نَفَخَ فِیهَا مِنْ رُوحِهِ فَتَمَثَّلَتْ‏ إِنْسَاناً»

[8] دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.

[9] نهج البلاغه، خطبه ۱؛ «ذَا أَذْهَانٍ یُجِیلُهَا وَ فِکَرٍ یَتَصَرَّفُ بِهَا وَ جَوَارِحَ یَخْتَدِمُهَا وَ أَدَوَاتٍ یُقَلِّبُهَا وَ مَعْرِفَةٍ یَفْرُقُ بِهَا بَیْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ وَ الْأَذْوَاقِ وَ الْمَشَامِّ وَ الْأَلْوَانِ وَ الْأَجْنَاسِ مَعْجُوناً بِطِینَةِ الْأَلْوَانِ الْمُخْتَلِفَةِ وَ الْأَشْبَاهِ الْمُؤْتَلِفَةِ وَ الْأَضْدَادِ الْمُتَعَادِیَةِ وَ الْأَخْلَاطِ الْمُتَبَایِنَةِ مِنَ الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ وَ الْبَلَّةِ وَ الْجُمُودِ وَ الْمَسَاءَةِ وَ السُّرُورِ»

[10] دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.

[11] نهج البلاغه، خطبه ۱، «وَ اسْتَأْدَی اللَّهُ سُبْحَانَهُ الْمَلَائِکَةَ وَدِیعَتَهُ لَدَیْهِمْ وَ عَهْدَ وَصِیَّتِهِ إِلَیْهِمْ فِی الْإِذْعَانِ بِالسُّجُودِ لَهُ وَ الْخُنُوعِ لِتَکْرِمَتِهِ فَقَالَ سُبْحَانَهُ لَهُمْ‏ ﴿اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ﴾؛ و (یاد کنید) آنگاه را که به فرشتگان گفتیم: برای آدم فروتنی کنید، همه فروتنی کردند جز ابلیس که سرباز زد و سرکشی کرد و از کافران شد؛ سوره بقره، آیه ۳۴.‏»

[12] دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.

[13] سوره بقره، آیه:۳۰.

[14] دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

@@ خط ۸: / خط ۸: @@
 : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[آدم (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
 <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
+'''آدم''' [[نخستین انسان]] [[جهان]] موجود، [[اولین پیامبر]] شناخته شده [[تاریخ]] [[بشر]]<ref>عمدة القاری، ج۴، ص۴۹.</ref> و [[پدر]] [[آدمیان]] روی [[زمین]] و [[خلیفة الله]]<ref>المناقب، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۲۶۰.</ref>. هر چند برابر روایتی از [[امام رضا]]{{ع}} [[خداوند]] تقدیر مقادیر و [[تدبیر]] عالم را دو هزار سال پیش از آن انجام داده بود<ref>التوحید، ص۳۷۶، ۳۷۷.</ref>، درباره کیستی و چگونگی [[آفرینش]] و زیست [[آدم]]، آنچه در [[اختیار]] محقق قرار دارد، مبتنی بر داده‌های [[دینی]] است و از نظر [[تاریخی]] چیزی در دست نیست و مستندات [[منابع تاریخی]] [[اسلامی]] نیز چیزی جز داده‌های [[آیات قرآنی]]، [[روایات]] و [[اخبار]] اسلامی و روایت‌های [[ادیان آسمانی]] دیگر نیست. از این‌رو چند و چون تاریخی در این باره چندان منطقی نمی‌نماید. اما داده‌های دینی کم و بیش تصویر همگونی از آن [[حضرت]] ارائه می‌دهند، هر چند گاه اختلاف‌هایی با یکدیگر دارند.<ref>[[سید علی رضا واسعی|واسعی، سید علی رضا]]، [[آدم - واسعی (مقاله)|مقاله «آدم»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]]، ج۱، ص ۴۲.</ref>
 ==مقدمه==