←پرسشهای وابسته
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
==[[ابن سبیل]] از مستحقان فی== | ==[[ابن سبیل]] از مستحقان فی== | ||
طبق [[آیه]] {{متن قرآن|مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«آنچه خداوند از (داراییهای) اهل این شهرها بر پیامبرش (به غنیمت) بازگرداند از آن خداوند و پیامبر و خویشاوند و یتیمان و مستمندان و در راه مانده است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه پیامبر به شما میدهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز میدارد دست بکشید و از خداوند پروا کنید که خداوند، سخت کیفر است» سوره حشر، آیه ۷.</ref> ابنسبیل، یکی از موارد مصارف ششگانه فیء است. مفسّران و فقیهان در این که آیا مقصود آیه، [[یتیمان]]، [[مستمندان]] و [[در راه ماندگان]] از عموم [[مردم]] است یا از خاندان پیامبر، [[اختلاف]] نظر دارند. به نظر مفسّران اهلسنّت <ref>جامعالبیان، مج ۱۴، ج ۲۸، ص ۴۹؛ مجمعالبیان، ج ۹، ص۳۹۱؛ قرطبی، ج ۱۸، ص ۱۰.</ref> و برخی از مفسّران شیعه،<ref>نمونه، ج ۲۳، ص ۵۰۶.</ref> مقصود، یتیمان و مستمندان و در راه ماندگان عموم مردم است؛ ولی برخی مفسّران شیعه گفتهاند: یتیمان، مستمندان و در راهماندگان [[اهل]] [[بیت]]{{عم}} منظور است <ref>التبیان، ج۹، ص۵۶۴؛ مجمعالبیان، ج ۹، ص ۳۹۱؛ المیزان، ج۱۹، ص ۲۰۴.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[ابن سبیل - سحرخوان (مقاله)|مقاله «ابن سبیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | طبق [[آیه]] {{متن قرآن|مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«آنچه خداوند از (داراییهای) اهل این شهرها بر پیامبرش (به غنیمت) بازگرداند از آن خداوند و پیامبر و خویشاوند و یتیمان و مستمندان و در راه مانده است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه پیامبر به شما میدهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز میدارد دست بکشید و از خداوند پروا کنید که خداوند، سخت کیفر است» سوره حشر، آیه ۷.</ref> ابنسبیل، یکی از موارد مصارف ششگانه فیء است. مفسّران و فقیهان در این که آیا مقصود آیه، [[یتیمان]]، [[مستمندان]] و [[در راه ماندگان]] از عموم [[مردم]] است یا از خاندان پیامبر، [[اختلاف]] نظر دارند. به نظر مفسّران اهلسنّت <ref>جامعالبیان، مج ۱۴، ج ۲۸، ص ۴۹؛ مجمعالبیان، ج ۹، ص۳۹۱؛ قرطبی، ج ۱۸، ص ۱۰.</ref> و برخی از مفسّران شیعه،<ref>نمونه، ج ۲۳، ص ۵۰۶.</ref> مقصود، یتیمان و مستمندان و در راه ماندگان عموم مردم است؛ ولی برخی مفسّران شیعه گفتهاند: یتیمان، مستمندان و در راهماندگان [[اهل]] [[بیت]]{{عم}} منظور است <ref>التبیان، ج۹، ص۵۶۴؛ مجمعالبیان، ج ۹، ص ۳۹۱؛ المیزان، ج۱۹، ص ۲۰۴.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[ابن سبیل - سحرخوان (مقاله)|مقاله «ابن سبیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | ||
==ابن سبیل در دانشنامه معاصر قرآن کریم== | |||
[[مسافر در راه مانده]] و [[نیازمند]]. [[سبیل]] به معنای [[راه]] و "[[ابن سبیل]]" به معنای فرزند راه میباشد. [[عرب]] بسیاری از چیزها را "ابن" و یا فرزند شیء دیگر مینامد؛ مانند "ابن سبیل" که به مسافر کثیر السفر گفته میشود و "ابن لیل" که راهپیمای شب میباشد و یا "این الدنیا" که به دنبال [[مال]] و [[ثروت]] یا صاحب آن میباشد. از اینرو در لغت تنها به مسافری که ملازم راه باشد و بسیار [[سفر]] کند "ابن سبیل" گفته میشود<ref>لسان العرب، ج۱۱، ص۳۲۰؛ مفردات، ص۳۹۵؛ تسنیم، ج۹، ص۸۱.</ref>. [[ابن سبیل]] به معنای مهمان هم آمده است؛ شاید دلیلش این باشد که چون در [[روزگار]] گذشته، برای مسافران رستوران بین راهی وجود نداشت و حمل توشه نیز در مسافرتهای طولانی مقدور نبود، مسافر در طول راه، بر ساکنان [[حریم]] راه وارد میشد و آنان نیز از مسافران [[پذیرایی]] میکردند<ref>تسنیم، ج۹، ص۸۱.</ref>. | |||
در اصطلاح [[قرآن]] به هر مسافر یا مهمانی، ابن سبیل گفته نمیشود، بلکه به مسافر وامانده و [[نیازمندی]] ابن سبیل گفته میشود که برای رسیدن به مقصد، توان [[مالی]] ندارد؛ هرچند در [[شهر]] و دیار خودش [[بینیاز]] باشد <ref>لسان العرب؛ فرهنگ فقه.</ref>. | |||
واژه "ابن سبیل"، تنها در هشت [[آیه]] از قرآن آمده است که عبارتند از: {{متن قرآن|وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا}}<ref>«و حقّ خویشاوند را به او برسان و نیز (حقّ) مستمند و در راه مانده را و هیچگونه فراخرفتاری مورز» سوره اسراء، آیه ۲۶.</ref>، {{متن قرآن|فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«بنابراین، حقّ خویشاوند و بینوا و در راه مانده را بپرداز که این برای آنان که خواستار خشنودی خداوندند بهتر است و آنانند که رستگارند» سوره روم، آیه ۳۸.</ref>، {{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد و دارایی را با دوست داشتنش به نزدیکان و یتیمان و بیچارگان و به راهماندگان و کمکخواهان و در راه (آزادی) بردگان ببخشد و نماز برپا دارد و زکات پردازد و (نیکی از آن) آنان (است) که چون پیمان بندند وفا کنند؛ و به ویژه شکیبایان در سختی و رنج و در هنگامه کارزار، آنها راستگویند و آنانند که به راستی پرهیزگارند» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ}}<ref>«از تو میپرسند: چه چیزی را ببخشند؟ بگو هر دارایی که میبخشید (بهتر است) به پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و بینوایان و در راه مانده باشد و هر نیکی بجای آورید خداوند به آن داناست» سوره بقره، آیه ۲۱۵.</ref>،{{متن قرآن|وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا}}<ref>«خداوند را بپرستید و چیزی را شریک او نکنید و به پدر و مادر و به خویشاوند و یتیمان و تهیدستان و همسایه خویشاوند و همسایه دور و همراه همنشین و در راه مانده و بردگانتان نکویی ورزید؛ بیگمان خداوند کسی را که خودپسندی خویشتنستای باشد دوست نمیدارد» سوره نساء، آیه ۳۶.</ref>، {{متن قرآن|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفتهاید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«زکات، تنها از آن تهیدستان و بیچارگان و مأموران (دریافت) آنها و دلجوییشدگان و در راه (آزادی) بردگان و از آن وامداران و (هزینه) در راه خداوند و از آن در راهماندگان است که از سوی خداوند واجب گردیده است و خداوند دانایی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۶۰.</ref>، {{متن قرآن|مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«آنچه خداوند از (داراییهای) اهل این شهرها بر پیامبرش (به غنیمت) بازگرداند از آن خداوند و پیامبر و خویشاوند و یتیمان و مستمندان و در راه مانده است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه پیامبر به شما میدهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز میدارد دست بکشید و از خداوند پروا کنید که خداوند، سخت کیفر است» سوره حشر، آیه ۷.</ref>. | |||
در قران، ابن سبیل یکی از اصناف مستحق دریافت [[صدقات]] [[مستحب]]، صدقات [[واجب]] (یا [[زکات]])، [[خمس]] و نیز، [[اموال]] فیء که در [[اختیار]] [[حاکم]] یا [[حکومت اسلامی]] است شمرده شده است؛ با این توضیح که [[آیات]] {{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد و دارایی را با دوست داشتنش به نزدیکان و یتیمان و بیچارگان و به راهماندگان و کمکخواهان و در راه (آزادی) بردگان ببخشد و نماز برپا دارد و زکات پردازد و (نیکی از آن) آنان (است) که چون پیمان بندند وفا کنند؛ و به ویژه شکیبایان در سختی و رنج و در هنگامه کارزار، آنها راستگویند و آنانند که به راستی پرهیزگارند» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ}}<ref>«از تو میپرسند: چه چیزی را ببخشند؟ بگو هر دارایی که میبخشید (بهتر است) به پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و بینوایان و در راه مانده باشد و هر نیکی بجای آورید خداوند به آن داناست» سوره بقره، آیه ۲۱۵.</ref>، {{متن قرآن|وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا}}<ref>«خداوند را بپرستید و چیزی را شریک او نکنید و به پدر و مادر و به خویشاوند و یتیمان و تهیدستان و همسایه خویشاوند و همسایه دور و همراه همنشین و در راه مانده و بردگانتان نکویی ورزید؛ بیگمان خداوند کسی را که خودپسندی خویشتنستای باشد دوست نمیدارد» سوره نساء، آیه ۳۶.</ref>، {{متن قرآن|وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا}}<ref>«و حقّ خویشاوند را به او برسان و نیز (حقّ) مستمند و در راه مانده را و هیچگونه فراخرفتاری مورز» سوره اسراء، آیه ۲۶.</ref> و {{متن قرآن|فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«بنابراین، حقّ خویشاوند و بینوا و در راه مانده را بپرداز که این برای آنان که خواستار خشنودی خداوندند بهتر است و آنانند که رستگارند» سوره روم، آیه ۳۸.</ref>، ابن سبیل را از مستحقین دریافت [[انفاق]] یا همان صدقات مستحبی میداند و آیه {{متن قرآن|وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«و اگر به خداوند و به آنچه بر بنده خویش، روز بازشناخت درستی از نادرستی (در جنگ بدر)، روز رویارویی آن دو گروه (مسلمان و مشرک) فرو فرستادیم ایمان دارید بدانید که آنچه غنیمت گرفتهاید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>، او را یکی از مستحقین [[خمس]] به شمار میآورد و آیه {{متن قرآن|إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«زکات، تنها از آن تهیدستان و بیچارگان و مأموران (دریافت) آنها و دلجوییشدگان و در راه (آزادی) بردگان و از آن وامداران و (هزینه) در راه خداوند و از آن در راهماندگان است که از سوی خداوند واجب گردیده است و خداوند دانایی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۶۰.</ref> هم، یکی از مصارف زکات واجب را "ابن سبیل" ذکر میکند و در آیه {{متن قرآن|مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«آنچه خداوند از (داراییهای) اهل این شهرها بر پیامبرش (به غنیمت) بازگرداند از آن خداوند و پیامبر و خویشاوند و یتیمان و مستمندان و در راه مانده است تا میان توانگران شما دست به دست نگردد و آنچه پیامبر به شما میدهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز میدارد دست بکشید و از خداوند پروا کنید که خداوند، سخت کیفر است» سوره حشر، آیه ۷.</ref> نیز، [[ابن سبیل]] از جمله مستحقین دریافت [[اموال]] "فیء" تلقی شده است. | |||
[[مفسران]]، زمانی که به [[تفسیر آیات]] مربوط به "[[ابن سبیل]]" رسیدهاند به دلیل مباحث با اهمیت تر، همچون [[خمس]] و [[زکات]] و فیء و امثال آن به طور مبسوط به آن مباحث پرداخته و در بحث "ابن سبیل"، غالباً به معنای لغوی و اصطلاحی و گزارش دیدگاه [[صحابه]] و [[روایات]] دیگر بسنده کردهاند و در مواردی نیز به ذکر مسائل اختلافی و شرایطی پرداختهاند که بدون تحقق آن شرایط، ابن سبیل از دیدگاه آنان، [[استحقاق]] دریافت خمس و زکات و فیء را پیدا نمیکند. | |||
مفسران پیشین در وجود ابن سبیل مستحق دریافت اتفاقات [[مالی]] (با شرایطش) [[تردید]] نکردهاند ولی با توجه به امکانات گستردهای که در عصر حاضر وجود دارد برخی از مفسران معاصر، بسیار دور از [[واقعیت]] میدانند که کسی در [[شهر]] و دیار خودش [[بینیاز]] باشد، ولی در [[سفر]] به گونهای [[درمانده]] و [[نیازمند]] شود که برای رسیدن به مقصد مشکل پیدا کند و نتواند از [[مال]] خودش استفاده نماید. به عنوان مثال، [[رشید رضا]] بر این [[باور]] است در کشورهای [[متمدن]] عصر حاضر، احتمال این که کسی نتواند مال خودش را از جایی دیگر به محل مورد نظر برساند بسیار اندک است<ref>المنار، ج۱، ص۵۰۵.</ref>. | |||
نکته دیگری که برخی از مفسران معاصر آن را [[یادآوری]] کردهاند این است که دیدگاه [[اسلام]] و [[قرآن]] را مبنی بر [[لزوم]] کمک و [[یاری رساندن]] به مسافران درمانده و [[در راه مانده]]، میتواند یک نوع [[تشویق]] به گردشگری از نظر اسلام به شمار آید<ref>المنار، ج۱، ص۵۰۴.</ref>. که میتوان از این ظرفیتهای مالی بهویژه از اموال فیء که در [[اختیار]] [[حاکم]] یا [[حکومت اسلامی]] است به منظور گسترش گردشگری بهرهبرداری شود؛ بهویژه این که برخی مفسران و [[فقهاء]] در [[راه]] ماندن را نیز شرط مصداق ابن سبیل بودن ندانسته و حتی کسی را که میخواهد سفر لازمی را شروع کند ولی امکانات مالی ندارد، جزء [[ابن سبیل]] به شمار آوردهاند. | |||
به لحاظ این که ابن سبیل در [[قرآن]] یکی از مصارف هشتگانه [[زکات]] [[واجب]] و یکی از مصارف ششگانه [[خمس]] و نیز از جمله مصارف فیء و [[صدقات]] [[مستحب]] دانسته شده است به طور طبیعی، [[ابن سبیل]] از دیدگاه [[فقهی]] در [[مذاهب]] مختلف مورد بحث قرار گرفته است. آنچه که در بین [[فقها]] [[اتفاق نظر]] وجود دارد این است که: ابن سبیل به مسافری گفته میشود که برای رسیدن به مقصد، [[استطاعت]] [[مالی]] ندارد؛ ولی موارد اختلافی هم زیاد است که برخی از آنها عبارتند از: | |||
#[[سید]] بودن یا نبودن ابن سبیل و تفاوت آن دو در جواز و عدم جواز پرداخت خمس به آنان. | |||
#[[لزوم]] این که [[سفر]] باید در [[طاعت]] باشد به دو صورت معنا شده است. یکی این که سفر مستحب یا واجب باشد؛ دیگر اینکه سفر [[مباح]] هم اشکال ندارد. | |||
#توان وام گرفتن یا فروختن [[اموال]] خود را نداشته باشد<ref>فرهنگ فقه.</ref>. | |||
#[[اختلاف]] در مورد این که ابن سبیل مستحق دریافت [[کمک مالی]]، لزوماً باید [[در راه مانده]] باشد یا این که در سفر لازم ابتدایی نیز، باید یا میتوان او را [[یاری]] کرد. مباحث فوق از جمله مواردی هستند که در بین [[مذاهب فقهی]] و احیاناً بین [[فقیهان]] یک [[مذهب]]، اختلاف نظر وجود دارد و در کتب [[تفسیری]] و فقهی به طور نسبتاً گسترده بحث شده است.<ref>[[حسن علی نوریها|نوریها، حسن علی]]، [[ ابن سبیل - نوریها (مقاله)|مقاله "ابن سبیل"]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref> | |||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||