سبق و رمایه در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

===معنای لغوی===

[[سبق و رمایه]] از دو کلمه مستقل “سبق” و “رمایه” ترکیب یافته است و هریک از این دو در لغت دارای معنای ویژه‌ای هستند.

“رمایه” از واژه [[عربی]] “رمی” گرفته شده و به معنای [[تیراندازی]] است و خود “رمایه” تمرین و مسابقه تیراندازی میان دو و یا چند نفر است که در آن، شرط‌بندی کرده باشند.  

“سبق” نیز در لغت دوگونه تلفظ دارد؛ یکی با [[سکون]] باء (بر وزن سبز) و دیگری با فتحه سین و باء و سکون قاف (بر وزن سَبَد). طبق تلفظ اول سَبق، به معنای “مسابقه” بین دو یا چند نفر است، و طبق معنای دوم، منظور “آن [[مالی]] است که در مسابقه مرکب‌های [[جنگی]]، مانند اسب‌دوانی و... به عنوان شرط مسابقه، پرداخت می‌شود”<ref>فقه الإمام جعفر الصادق{{ع}}، ج۴، ص۲۳۴.</ref>. دوگانه بودن تلفظ [[سبق]] باعث اختلاف‌نظر و فتوای [[فقها]] شده است. در [[حدیثی]] که کلمه “سبق” ذکر شده است، بعضی آنرا سبق فرض کرده و بر آن اساس، هرگونه مسابقه در غیر موارد اسب‌دوانی و فیل و شتر و قاطر و مانند آنها را جایز ندانسته‌اند. اما عده‌ای نیز کلمه سبق را بر اساس تلفظ دوم آن (سَبَق) گرفته‌اند و بر این اساس، تمام مسابقات را جایز دانسته‌اند، مشروط بر اینکه “وجه شرط”، یعنی آن مالی که برنده از بازنده می‌گیرد، به عنوان “وعده” باشد و نه “شرط”<ref>فقه الإمام جعفر الصادق{{ع}}، ج۴، ص۲۳۴.</ref>.<ref>[[ابوالفضل شکوری|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۲۶۲.</ref>

[[فقهای اسلام]] با تعبیرهای گوناگون و محتوای مشترکی “سبق و رمایه” را تعریف کرده‌اند. صاحب کتاب "فقه الامام جعفر الصادق"{{ع}} آنرا به این صورت تعریف می‌کند: “سبق، عبارت است از مسابقه اسب‌دوانی و مشابه اسب‌دوانی به منظور شناخته‌شدن [[بهترین]] اسب‌دوان. رمایه نیز عبارت است از: مسابقه تیراندازی برای شناخته‌شدن بهترین تیرانداز”<ref>فقه الإمام جعفر الصادق{{ع}}، ج۴، ص۲۳۳.</ref>.

 

 

 

لازم به [[یادآوری]] است که این تعریف‌ها متعلّق به زمان‌های گذشته است، زمانی که از [[سلاح]] و وسایل نظامی، دفاعی و تهاجمی ماشینی جدید، هیچ‌گونه خبری نبود و آن زمان، وسایل نظامی و جنگی و [[اسلحه]] و مرکب‌ها، منحصر در [[تیراندازی]]، اسب، فیل، قاطر، شتر و... بوده است و لذا در [[اسلام]] و [[فقه]] مدوّن آن، اینها به عنوان نمونه و مصداق خارجی [[سبق و رمایه]] ذکر شده‌اند. اما در زمان جدید با تفحص و کاوش در متون [[قرآنی]] و [[حدیثی]] و [[فقهی]]، می‌توان سبق و رمایه را با واژه‌ها و کلمات روز و عام‌تری تعریف کرد. تعریف شامل و عامی که خود، تفسیری باشد بر “تعریف [[شهید ثانی]]” و آن تعریف جدیدتر چنین است: "مجموعه برنامه‌های [[آموزش]] همگانی و عمومی اسلحه و ابزار و آلات نظامی و مرکب‌های [[جنگی]] و برقراری مسابقات و مانورهای نظامی جهت [[آمادگی]] رزمی عمومی را سبق و رمایه می‌نامند".

 

شهید ثانی از علمای بزرگ [[شیعه]] می‌گوید: “... مسابقه دو، کشتی، قایق‌رانی و مسابقه با پرندگان و مسابقه در پرتاب سنگ و وزنه‌برداری بدون شرط کردن (سبق یعنی پولی که در [[سبق و رمایه]] به شخص برنده پرداخت می‌شود) [[حرام]] نیست... چون [[هدف]] صحیحی بر آنها بار است...”<ref>شرح لمعه، ج۲، ص۲۳.</ref>. صاحب کتاب "فقه الامام جعفر الصادق"{{ع}} نیز در این‌باره چنین نوشته است: “... اکنون که در [[جنگ‌ها]]، [[دشمنان]] از چیزهایی مثل اسب و تیر و کمان استفاده نمی‌کنند، آیا سبق و رمایه شامل [[اسلحه]] و ابزارهای [[جنگی]] جدیدی، مانند تفنگ، خودروها و مشابه اینها می‌گردد یا نه؟ پاسخ این است که: آری، سبق و رمایه، سلاح‌های نوظهور را در برمی‌گیرد، زیرا سخن [[خداوند]] در [[قرآن]] که می‌فرماید: {{متن قرآن|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ}}<ref>«و آنچه در توان دارید از نیرو و اسبان آماده در برابر آنان فراهم سازید که بدان دشمن خداوند و دشمن خود را به هراس می‌افکنید» سوره انفال، آیه ۶۰.</ref>، عمومیت دارد و شامل هر [[قوه]] و نیرویی می‌شود که بتوان با آن، [[دشمن]] را [[ارعاب]] کرد و دشمن در صورتی از ما حساب می‌برد که مسلح به اسلحه خود او یا بهتر از اسلحه او باشیم.

 

به عبارت دیگر: اعتبار با حافر، خف و نصل نیست؛ بلکه اعتبار با اسلحه متداول در هر [[زمان]] است و این سه نوع در [[عصر پیامبر]] عظیم‌الشأن، رواج داشته و لذا آن حضرت آنها را به عنوان نمونه ذکر کرده است و این سخن ما [[اجتهاد در مقابل نص]] نیست بلکه این همان برداشت و [[اجتهاد]] درست و [[تفسیر]] [[نص]] است و مشابه آن [[حدیثی]] است که می‌گوید: حیوان را به جز با آهن و [[حدید]] نمی‌توان [[تذکیه]] و [[پاک]] گردانید: {{عربی|لا ذکاة الا بالحدید}} که منظور از حدید، فلز سفت است چه آهن باشد و چه فلزات دیگر، مانند: فولاد، مس و... این‌طور نیست که اگر حیوانی را با چاقوی مسی سر بریدند، حرام و میته باشد و خوردن گوشتش جایز نباشد؛ من [[گمان]] نمی‌کنم کسی چنین [[اعتقادی]] داشته باشد. بنابراین، اجتهاد در تفسیر نص جایز است، مانند [[تفسیر]] [[حدید]] به فلز و [[جسم]] سخت و سفت ولیکن [[اجتهاد در مقابل نص]] [[حرام]] است؛ مانند: حلال‌شمردن مردار و میته بدون [[ذبح]] و سر بریدن آن”<ref>محمدجواد مغنیه، فقه الإمام جعفر الصادق{{ع}}، ج۴، ص۲۳۶.</ref>.

این استدلالِ استاد [[محمد جواد مغنیه]] بر جواز شمول [[سبق و رمایه]] بر سلاح‌های نظامی جدیدالاختراع بود که ملاحظه فرمودید. نظر [[شهید ثانی]] را نیز اندکی قبل ملاحظه کردید. مطلب دیگر این است که امام المحققین میرزا [[محمدحسن نجفی]] ([[صاحب جواهر]]) نیز بر جواز مسابقه در موارد گوناگون مفید و خوب، [[معتقد]] است و بر آن [[استدلال]] کرده است، ایشان می‌گوید: “... انجام مسابقات در غیر موارد [[منصوص]] اگر به صورت [[عقد]] نباشد، جایز است چون اصالت با جواز است و نیز به دلیل [[سیره]] و روش [[ائمه معصومین]] و سیره مستمر [[عوام]] (متشرعه) و [[علما]] در بلاد و زمان‌های مختلف، چون [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} و با هم مسابقه کشتی و نیز مسابقه خوش‌نویسی می‌گذاشتند و.... بلکه هیچ بعید نیست که در چنین مسابقاتی پرداخت و اخذ عوض به صورت [[وعده]] (و نه به صورت عقد) نیز جایز باشد...”<ref>محمدجواد مغنیه، فقه الإمام جعفر الصادق{{ع}}، ج۴، ص۲۳۵.</ref>.

نتیجه کلی که از تمام این سخنان و نقل‌قول‌ها می‌توان گرفت، همان مطلبی است که قبلاً گفته‌شد و آن، عدم انحصار سبق و رمایه در مرکب‌ها و سلاح‌های قدیمی و شمول آن بر مرکب‌های [[جنگی]] جدید ماشینی و سلاح‌های نوظهور این عصر است. پس از این مقدمات بار دیگر [[بهترین]] تعریفی را که از سبق و رمایه به نظر می‌رسد، ذکر می‌کنیم: “مجموعه برنامه‌های [[آموزش]] همگانی و عمومی [[اسلحه]] و ابزار و آلات نظامی و مرکب‌های جنگی و برقراری مسابقات و مانورهای نظامی، جهت [[آمادگی]] رزمی عمومی را سبق و رمایه می‌نامند”<ref>[[ابوالفضل شکوری|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)|فقه سیاسی اسلام]]، ص ۲۶۳.</ref>.