تفسیر مأثور از معصوم: تفاوت میان نسخه‌ها

=== تخطئه [[تفسیرها]] و برداشت‌های نادرست از [[آیات]] ===

یکی از آفت‌هایی که همواره دامنگیر [[تفسیر قرآن]] بوده و هست، تفسیرها و برداشت‌هایی نادرست است که از سوی افراد [[ناآگاه]] و یا مغرض دربارۀ [[آیات قرآن]] انجام می‌گیرد.

اگر این تفسیرها و برداشت‌ها مورد [[انکار]] افراد [[آگاه]] قرار نگیرد و نادرستی آنها برای [[مردم]] تبیین نشود، زمینه‌ای برای [[گمراهی]] و دور شدن افراد از مفاهیم و مقاصد [[واقعی]] [[قرآن]] ایجاد خواهد شد. از [[روایات]] به‌دست می‌آید که یکی از کارهای [[امامان معصوم]]{{عم}} توضیح نادرستی این‌گونه تفسیرها و جلوگیری از شیوع و رواج آنها در بین [[مسلمانان]] است. از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمود: «بنگرید [[علم]] خود را از چه کسی می‌گیرید؟ به [[راستی]] در میان ما [[اهل بیت]] همیشه عادل‌هایی هستند که [[تحریف]] [[غالیان]] و [[گرایش]] [[اهل باطل]] و [[تأویل]] [[نادانان]] را طرد می‌کنند»<ref>کلینی، اصول الکافی، ج۱، ص۸۱، {{عربی|کتاب فضل العلم باب صنعة العلم و فضله}}، ح۲.</ref>.

در روایت‌های [[تفسیری]] نقل شده از امامان معصوم{{عم}} تخطئه [[تفسیرهای نادرست]] از آیات دیده می‌شود؛ برای نمونه:

از [[ابو حمزه ثمالی]] روایت شده است که گفت: یکی از [[قاضیان]] [[اهل کوفه]] بر [[[امام]]] [[علی بن الحسین]]{{ع}} وارد شد و به آن [[حضرت]] عرض کرد: [[خدا]] مرا فدای تو گرداند! مرا از [معنای] قول [[خدای عزّ و جلّ]] {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَقَدَّرْنَا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا آمِنِينَ}}<ref>«و میان آنان و شهرهایی که در آنها خجستگی نهاده بودیم شهرهایی به هم پیوسته پدید آوردیم و در آنها راه رفت و آمد را به اندازه (برقرار) کردیم (و گفتیم) شب‌ها و روزها در آنها با ایمنی سفر کنید» سوره سبأ، آیه ۱۸.</ref> آگاه کن [آن حضرت] به وی فرمود: [[مردم]] [[عراق]] درباره آن، چه می‌گویند؟ عرض کرد: می‌گویند آن [قریه]‌ها [[مکّه]] است. فرمود آیا دزدی را در جایی بیش از دزدی به [[مکه]] دیده‌ای‌؟! عرض کرد: پس مقصود چیست‌؟ فرمود: مقصود [از آن قریه‌ها] مردان [آنها] است. عرض کرد: در کجای [[کتاب خدا]] این معنا [از قریه‌ها] قصد شده است‌؟ فرمود: آیا نشنیده‌ای که [[خدا]] فرموده است {{متن قرآن|وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ}}<ref>«و چه بسیار (مردم) شهری که از فرمان پروردگار خویش و پیامبران وی سرپیچیدند و ما از آنها حسابی سخت کشیدیم و آنها را به عذابی ناشناخته عذاب کردیم» سوره طلاق، آیه ۸.</ref> و چه بسیار [[[اهل]]] قریه‌ای که از [[فرمان]] پروردگارشان و فرستاده‌های وی [[سرکشی]] کردند» و فرموده است: {{متن قرآن|وَاسْأَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيهَا وَالْعِيرَ الَّتِي أَقْبَلْنَا فِيهَا}}<ref>«و از (مردم) شهری که در آن بودیم و از کاروانیانی که با آنها (به اینجا) روی آورده‌ایم بپرس و بی‌گمان ما راستگوییم» سوره یوسف، آیه ۸۲.</ref>؛ باید از قریه بپرسد یا از مردان و افراد کاروان‌؟ [آن [[حضرت]]] آیاتی را دربارۀ این معنا [[تلاوت]] کرد. [آن [[قاضی]]] گفت: فدایت شوم! پس آنان کیستند؟ فرمود: آنان ما هستیم و منظور از «آمنین» در سخن خدا {{متن قرآن|سِيرُوا فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا آمِنِينَ}} ایمن بودن از [[کژی]] و [[انحراف]] است»<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۲۴، ص۲۳۴، ح۲.</ref>.

[[امام]]{{ع}} برحسب این [[روایت]]، در پاسخ سؤال [[تفسیری]] [[قاضی کوفه]] ابتدا از وی می‌پرسد که مردم عراق این [[آیه]] را چگونه معنا می‌کنند تا نادرستی آن معنا را بیان فرماید و آن [[تفسیر]] نادرست در بین مردم جا باز نکند. در روایتی دیگر، نظیر این بیان از [[امام باقر]]{{ع}} در پاسخ برخی [[مفسران]] نقل شده است که برای اختصار به ذکر آدرس آن اکتفا می‌شود<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۲۴، ص۲۳۴، ح۳.</ref>.

{{متن قرآن|التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«آنان توبه‌کنندگان، پرستشگران، ستایشگران، رهپویان، نمازگزاران، سجده‌کنندگان، فرمان دهندگان به کار شایسته و بازدارندگان از کار ناشایست و پاسداران حدود خداوندند و به (چنین) مؤمنان نوید ده» سوره توبه، آیه ۱۱۲.</ref> هرگاه کسانی را که دارای این صفات باشند، دیدیم، [[جهاد]] به اتفاق آنان از حج [[برتر]] است»<ref>کلینی، فروع الکافی، ج۵، ص۲۴ (کتاب الجهاد باب ۶) ح۱؛ حویزی، نور الثقلین، ج۲، ص۲۷۲، ح۳۵۸.</ref>.

در این [[روایت]] نیز امام{{ع}} برداشت عباد [[بصری]] را از آیه {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى...}} تخطئه کرده و به نادرستی [[تفسیر]] بدون توجه به [[سیاق]] اشاره فرموده است.

در روایت [[حسن بن علی وشاء]] نیز دیده می‌شود [[امام رضا]]{{ع}} پس از تفسیر {{متن قرآن|إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ}}<ref>«فرمود: ای نوح! او از خاندان تو نیست» سوره هود، آیه ۴۶.</ref> از [[وشّاء]] می‌پرسد: «این آیه را دربارۀ [[پسر نوح]] چگونه قرائت می‌کنند؟» وشّاء می‌گوید: "[[مردم]] آن را به دو صورت قرائت می‌کنند." [[حضرت]] قرائتی را که معنایش [[نفی]] [[فرزندی]] [[پسر نوح]] از [[حضرت نوح]]{{ع}} است [[تکذیب]] و تخطئه می‌کند و می‌فرماید: {{متن حدیث|هُوَ ابْنُهُ وَ لَكِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ نَفَاهُ عَنْهُ حِينَ خَالَفَهُ فِي دِينِهِ}}<ref>بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۱۰۶-۱۰۷ و ۱۱۶ (تفسیر آیات ۳۶-۴۹، سوره هود، ح۱۷ و ۴۷).</ref>؛ او پسر نوح است، ولی وقتی با او در دینش به [[مخالفت]] برخاست، خدای عزّ و جل او را از وی نفی کرد».

از اینکه [[حضرت]] پس از [[تفسیر]] صحیح [[آیه]]، قرائت دیگران را از آیه می‌پرسد و قرائتی را که معنای نادرستی از آیه ارائه می‌دهد، [[تکذیب]] می‌کند، روشن می‌شود که حضرت افزون بر تفسیر صحیح آیه خواسته است تفسیر و برداشت نادرست از آیه را نیز [[انکار]] و تخطئه کند و این، کاری دیگر غیر از [[تفسیر آیات]] است.

در [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]]{{ع}} نیز [[پندار]] نادرست افراد نسبت به [[هاروت و ماروت]] در آیۀ ۱۰۲ [[سورۀ بقره]] به شدت تخطئه و بر نادرستی آن [[استدلال]] شده است که برای اختصار به نشانی آن اکتفا می‌شود<ref>ر.ک: التفسیر المنسوب الی الامام العسکری{{ع}}، ص۴۷۵.</ref>.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۱۱۰-۱۱۲.</ref>

=== نفی [[اسرائیلیات]] ===

از [[روایات]] نقل شده از [[امامان معصوم]]{{عم}} به دست می‌آید که یکی دیگر از کارهای آنان، تخطئه و تکذیب دیدگاه‌ها و اخباری از [[یهود]] بوده که به وسیلۀ برخی [[یهودیان]] [[تازه مسلمان]] در بین [[مسلمانان]] منتشر و شایع شده بود؛ ازاین‌رو، می‌توان نفی اسرائیلیات را نیز یکی از جهات نقش [[مفسران]] برگزیدۀ [[خدا]] در تفسیر به شمار آورد. نمونه‌ای از آن روایات را به‌عنوان [[شاهد]] این مدعا یادآور می‌شوم: