طاغوت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==[[جایگاه]] [[پیامبران]] در [[مبارزه با طاغوت]]==

با این توجّه، [[شناخت]] [[انسانی]] آنکه از مقوله طغیان‌گران، [[ستمگران]] و مستبدادان است و شامل همه کسانی می‌گردد که [[مانع]] رسیدن [[انسان]] به [[خدا]] می‌تواند باشد، در [[فلسفه]] [[بعثت پیامبر]] معنا پیدا می‌کند و [[آگاهی]] از [[جایگاه]] آن در [[زندگی معنوی]] دارای اهمیت است که از آن‌گاه تعبیر به نفی [[شیاطین]] انسی شده است، یعنی کسی که [[انسان]] را از [[حق]] دور می‌سازد و طرد آن مقدمه [[شناخت]] صحیح و [[باور]] [[راستین]] به [[خدا]] می‌باشد: به همین [[دلیل]] در [[قرآن]] آمده: {{متن قرآن|وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> و [[لزوم]] [[کفر به طاغوت]] اهمیت داده شده است: {{متن قرآن|فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى}}<ref>«در (کار) دین هیچ اکراهی نیست که رهیافت از گمراهی آشکار است پس، آنکه به طاغوت کفر ورزد و به خداوند ایمان آورد، بی‌گمان به دستاویز استوارتر چنگ زده است که هرگز گسستن ندارد» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref>؛ زیرا در [[حیات]] [[معنوی]] [[طاغوت]] [[فتنه]] و [[مانع]] [[فهم]] و یا [[مانع]] رسیدن به [[خداوند]] است: {{متن قرآن|وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}}<ref>«و از فتنه‌ای پروا کنید که (چون درگیرد) تنها به کسانی از شما که ستم کردند نمی‌رسد (بلکه دامنگیر همه می‌شود) و بدانید که به راستی خداوند سخت کیفر است» سوره انفال، آیه ۲۵.</ref> [[قرآن]]، در [[سوره بقره]] [[آیه]] ۲۵۶، [[تکفیر]] تمامی [[طاغوت‌ها]] و [[طاغوتیان]] یا نفی همه [[خدایان]] غیر [[خدا]] را، لازمه و بلکه مقدمه [[دینداری]] می‌شمرد و می‌فرماید: {{متن قرآن|فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا}}<ref>«پس، آنکه به طاغوت کفر ورزد و به خداوند ایمان آورد، بی‌گمان به دستاویز استوارتر چنگ زده است که هرگز گسستن ندارد» سوره بقره، آیه ۲۵۶.</ref>. بدین ترتیب ملاحظه می‌شود که ظاهراً نفی همه طاغیانی که خود را [[خدا]] می‌پندارند و یا از طرف [[مردم]] [[جاهل]] به مرتبه خدایی رسانده شده‌اند، در راستای [[دعوت]] [[پیامبران]] قرار می‌گیرد و لذا این [[شناخت]] مقدمه موضع‌گیری و [[مبارزه]] با آنان است. البته این [[مبارزه]] مراتب گوناگونی و از آن جمله در مرتبه زبانی دارد. در این مرتبه [[خداوند]] از آگاهان و [[علما]]، [[پیمان]] گرفته است که از بیان حقایق و [[روشنگری]] [[مردم]]، و افشای این [[طاغوتیان]] کوتاهی نورزند و به [[مردم]] بشناسانند و از آنان [[بیزاری]] جویند: {{متن قرآن|وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خداوند از اهل کتاب پیمان گرفت که آن (کتاب آسمانی) را برای مردم، روشن بگویید و پنهانش مدارید» سوره آل عمران، آیه ۱۸۷.</ref>. چنان‌که [[امام علی]] همین معنا را بیان می‌کند: {{متن حدیث|وَ مَا أَخَذَ اللَّهُ‏ عَلَى‏ الْعُلَمَاءِ أَلَّا يُقَارُّوا عَلَى‏ كِظَّةِ ظَالِمٍ‏ وَ لَا سَغَبِ‏ مَظْلُومٍ‏}}<ref>نهج البلاغه، خ ۳.</ref>. (... و آن‌چه را که [[خدا]] بر [[علماء]] أخذ کرده است که بر شکم سیری [[ستمگر]] و [[گرسنگی]] [[مظلوم]] آرام نگیرند). هر که در این مرتبه کوتاهی کند [[مسئول]] است و گرفتار [[لعنت]] [[ابدی]] [[خدا]]. باز برای [[شناخت]] و معرفی [[طاغوت]] خطاب به [[علما]] می‌کند: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ}}<ref>«خداوند و لعنت‌کنندگان، کسانی را لعنت می‌کنند که برهان‌ها و رهنمودی را که فرو فرستادیم، پس از آنکه در کتاب (تورات) برای مردم روشن کردیم، پنهان می‌دارند» سوره بقره، آیه ۱۵۹.</ref>.

اکنون با این مقدمه در [[شناخت]] [[طاغوت]] که یکی از محورهای جهت‌گیری [[انسان]] [[مؤمن]] است، مورد توجه [[پیامبر اسلام]] قرار گرفته است.

*'''نکات''':  

#در [[تعالیم قرآن]] بیش از هر چیز زمینه‌های بسیاری در شعله‌ور کردن انگیزه‌های حرکت و [[مبارزه]] و [[قیام]] را فراهم ساخته و می‌سازد و با طرح برخی مباحث خاص، زمینه حرکت‌های [[سیاسی]] و افشای ماهیت مستبدان و [[دشمنان اسلام]] و [[مسلمین]] را فراهم ساخته و در [[حقیقت]]، زمینه جبهه‌گیری و صف‌بندی میان [[ایمان]] و [[کفر]] به وجود آورده است؛ که نمونه روشن آن [[آیه شریفه]] فوق می‌باشد که با واژه [[طاغوت]] و یا [[مذمت]] از مراجعه با [[حکام]] [[طاغوت]] است، که با تعبیرهای دیگر چون [[ائمه کفر]] [[ظلم]] و [[ظالم]] آمده و از واژه‌هایی است که در [[قرآن]] بارها به کار رفته و بار [[سیاسی]] و سوژه جهت‌گیری‌های انقلابی را در کف مبارزان [[مسلمان]] قرار داده است. (بقره: ۱۹۳، نساء: ۷۵، انعام: ۱۲۹، [[انفال]]: ۱۵، [[یونس]] ۱۳، النحل ۳۶، و [[آیات]] [[سوره قصص]]). از سوی دیگر در [[فرهنگ قرآن]] [[جبهه]] [[تولی و تبری]] و موضع‌گیری به نفع و بر علیه وجود دارد ([[فتح]]: ۲۹) و توصیف می‌کند که [[پیامبر]] و [[مؤمنین]] همراه وی در میان خود [[دوستی]] و [[شفقت]] دارند و با [[دشمنان]] بسیار سخت‌گیر هستند.

#یکی از [[اهداف بعثت پیامبران]] را [[پرستش]] [[خداوند]] و جبهه‌گیری در برابر [[طاغوت]] می‌داند (نحل: ۳۶) [[مبارزه]] با [[ستم]] و [[ستمگران]] و [[دشمنی]] [[قلبی]] و عملی با آنان (نساء: ۷۵، [[حجّ]]: ۳۹، [[هود]]: ۱۱۳) یکی از [[وظایف]] هر [[مسلمان]] شناخته می‌شود و همین آموزه‌ها در طول [[تاریخ اسلام]] مایه حرکت‌های [[ظلم ستیزی]] و [[آزادی‌خواهی]] و آزادی‌بخشی بوده است<ref>ایازی، قرآن اثری جاویدان، ص۵۱.</ref>.  

'''نکات''':  

#از [[سنت‌های الهی]] برای [[آگاه کردن]] و [[هدایت مردم]]، فرستادن هادیان، [[مربیان]]، [[مصلحان]] و [[پیامبران]] است: {{متن قرآن|َلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref> و {{متن قرآن|وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ}}<ref>«و هر امّتی را پیامبری است» سوره یونس، آیه ۴۷.</ref> بلکه این [[پیامبران]] با [[شعار]] واحد و [[دعوت]] واحدی دو جانبه می‌آیند. {{متن قرآن|وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> یعنی [[دعوت پیامبر]] ایجاب و سلب دارد، ایجاب آن پرستیدن [[خدا]] و سلب آن اجتناب از [[طاغوت]] است.

#موظّف بودن [[پیامبر]] به موضع منفی و [[اعراض]] از مراجعه‌کنندگان به [[طاغوت]] برای [[قضاوت]]:{{متن قرآن|يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ...‌* فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ}}<ref>«بر آنند که داوری (های خود را) نزد طاغوت برند * از آنان دوری گزین» سوره نساء، آیه ۶۰ و ۶۳.</ref>.

# [[توبیخ]] [[منافقان]] از سوی [[خداوند]]، به جهت مراجعه به آنان به [[طاغوت]] برای [[داوری]]: {{متن قرآن|يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ... * وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ رَأَيْتَ الْمُنَافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُودًا}}<ref>«بر آنند که داوری (های خود را) نزد طاغوت برند * و چون به آنان گفته شود که به سوی آنچه خداوند فرو فرستاده است و به سوی این پیامبر آیید دورویان را خواهی دید که یکسره روی از تو باز می‌گردانند» سوره نساء، آیه ۶۰-۶۱.</ref>

# [[پذیرش]] [[دعوت]] [[پیامبران]] برای [[عبادت خدا]] و اجتناب از [[عبادت]] [[طاغوت]]، موجب بهره‌مندی از [[هدایت]] خاص [[الهی]]: {{متن قرآن|وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید آنگاه برخی از آنان را خداوند راهنمایی کرد» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref>.

# [[خداوند]] به [[پیامبر]] دستورداده که وی کفاری را که [[دین اسلام]] را [[استهزا]] می‌کرده‌اند از راه [[تسلیم]] [[مؤاخذه]] نماید، و [[اعمال]] نادرست [[اهل کتاب]] و کیفرهایی که دامن‌گیر آنها گردیده است با وضع [[مؤمنان راستین]] و [[مسلمان]]، مقایسه کرده تا معلوم شود کدام‌یک از این دو دسته در خور [[انتقاد]] و [[سرزنش]] هستند و این یک پاسخ منطقی است که برای متوجه ساختن افراد لجوج و [[متعصب]] به کار می‌رود، در این مقایسه چنین می‌گوید: ای [[پیامبر]]! به آنها بگو: آیا [[ایمان]] به خدای یگانه و [[کتب آسمانی]] داشتن در خور [[سرزنش]] و ایراد است، یا [[اعمال]] ناروای کسانی که گرفتار آن همه مجازات [[الهی]] شدند “به آنها بگو: آیا شما را [[آگاه]] کنم از کسانی که [[پاداش]] کارشان در پیشگاه [[خدا]] از این بدتر است {{متن قرآن|قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>«بگو آیا می‌خواهید از کسانی که نزد خداوند کیفری بدتر از این دارند، آگاهتان گردانم؟» سوره مائده، آیه ۶۰.</ref>، سپس به تشریح این مطلب پرداخته و می‌گوید: آنها که بر اثر اعمالشان مورد [[لعن]] و [[غضب]] [[پروردگار]] واقع شدند {{متن قرآن|مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ}}<ref>«کسانی که خداوند آنان را لعنت کرده و بر آنها خشم گرفته است» سوره مائده، آیه ۶۰.</ref> و آنها که [[پرستش]] [[طاغوت]] {{متن قرآن|وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ}}<ref>«و (کسانی که) طاغوت را پرستیده‌اند» سوره مائده، آیه ۶۰.</ref> و [[بت]] نمودند، مسلماً این چنین افراد، موقعیتشان در این [[دنیا]] و محل و جایگاهشان در [[روز قیامت]] بدتر خواهد بود، و از راه راست و جاده مستقیم گمراهترند” {{متن قرآن|أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ}}<ref>«آنان در جایگاه (از همه) بدتر و از راه میانه گم گشته‌ترند» سوره مائده، آیه ۶۰.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۸۷-۹۴.</ref>.

== منابع ==