رقیب (اسم الهی): تفاوت میان نسخه‌ها

برپایه [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ}}<ref>«بی‌گمان پروردگارت در کمینگاه است» سوره فجر، آیه ۱۴.</ref> حفظ [[اعمال]] [[بندگان]] از سوی خدا به شخصی می‌ماند که در کمینگاه نشسته و [[منتظر]] گرفتن عبور کننده‌ای [[غافل]] است<ref>المیزان، ج ۲۰، ص۲۸۱.</ref>[[انسان]] هرجا و دارای هر عملی باشد و با هر عضو و وسیله‌ای که آن را انجام دهد، خدا با او، عملش و عضو و وسیله یاد شده است: {{متن قرآن|وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ }}<ref>« هر جا باشید او با شماست » سوره حدید، آیه ۴.</ref>، در نتیجه [[انسان]] هنگام پرداختن به عمل، میان کمینگاه‌های بسیاری قرار دارد که [[پروردگار]] از هریک از آنها مراقب و ناظر اوست، چنان که در [[آیه]] ۲۲ [[سوره فصّلت]] / ۴۱ بر پایه [[سیاق]]، [[استتار]] [[اهل]] [[معاصی]] در حال [[معصیت]] در [[دنیا]] [[نفی]] گردیده است: «و ما کُنتُم تَستَتِرون».<ref> المیزان، ج ۱۷، ص۳۸۳.</ref> در [[تفسیر آیه]] ۳۳ [[سوره رعد]] / ۱۳ گفته شده است: آیا پروردگاری که همیشه هست و [[قائم]] به [[حفظ]] [[ارزاق]] همه [[خلق]] و ضامن آن است و به آنان و اعمالشان [[دانا]] و بر ایشان رقیب است هرجا که باشند، به‌گونه‌ای که چیزی از وی پوشیده نیست، مانند کسی است که همیشگی، شنوا و [[بینا]] نبوده و [[ادراک]] و [[شعور]] ندارد و نمی‌تواند از خود و پرستشگرانش زیانی را براند یا برای خود و آنان سودی را جلب کند: «اَفَمَن هُوَ قامٌ عَلی کُلِّ نَفسٍ بِما کَسَبَت وجَعَلوا لِلّهِ شُرَکاء.»...<ref>جامع البیان، ج ۸، ص۲۰۷؛ الکشاف، ج ۲، ص۵۳۱؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۶۷۶.</ref> برخی اسم رقیب را با اسم [[شهید]] مترادف دانسته <ref> توحید الاسماء والصفات، ص۱۲۶۱.</ref> و افزوده‌اند: هر دو اسم بر حضور [[خدا]] با خلق دلالت می‌کنند؛ به گونه‌ای که نجوای ایشان را می‌شنود و [[رفتار]] آنان را می‌بیند و به نیّات و ضمایر آنها [[آگاه]] است و چیزی از گفتار و کردارشان بر او پوشیده نیست: «و ما تَکونُ فی شَأنٍ وما تَتلوا مِنهُ مِن قُرءانٍ ولا تَعمَلونَ مِن عَمَلٍ اِلاّ کُنّا عَلَیکُم شُهودًا اِذ تُفیضونَ فیهِ وما یَعزُبُ عَن رَبِّکَ مِن مِثقالِ ذَرَّةٍ فِی الاَرضِ ولا فِی السَّماءِ ولا اَصغَرَ مِن ذلِکَ ولا اَکبَرَ اِلاّ فی کِتـبٍ مُبین». ([[یونس]] / ۱۰، ۶۱؛ نیز [[مجادله]] / ۵۸، ۷؛ ق / ۵۰، ۱۶)<ref>اسماء الله الحسنی، ص۱۹۴؛ موسوعة الاسماء والصفات، ج ۱، ص۱۷۹.</ref> به دیده برخی «شهید» گاهی به معنای [[شاهد]] شخصی است که نزد او حاضر است؛ ولی «رقیب» [[شاهد]] چیزی در ازل و ابد است،<ref> شرح فصوص الحکم، بالی زاده، ص۲۰۶.</ref> از این رو [[خدا]] از زبان [[حضرت عیسی]]{{ع}} می‌فرماید: جز آنچه مرا بدان [[فرمان]] دادی (چیزی) به آنان نگفتم. (گفته‌ام) که خدا، [[پروردگار]] من و پروردگار خود را [[عبادت]] کنید و تا وقتی در میانشان بودم، بر آنان [[گواه]] بودم، پس چون [[روح]] مرا گرفتی، تو خود بر آنان [[نگهبان]] بودی و تو بر هر چیز [[گواهی]]: «ما قُلتُ لَهُم اِلاّ ما اَمَرتَنی بِهِ اَنِ اعبُدوااللّهَ رَبّی ورَبَّکُم وکُنتُ عَلَیهِم شَهیدًا ما دُمتُ فیهِم فَلَمّا تَوَفَّیتَنی کُنتَ اَنتَ الرَّقیبَ عَلَیهِم و اَنتَ عَلی کُلِّ شَی‌ءٍ شَهید». ([[مائده]] / ۵، ۱۱۷) در این [[آیه]] درباره [[عیسی]]{{ع}} واژه [[شهید]] به کار رفته و به قید «ما دُمتُ فیهِم» [[مقید]] گشته است و تنها در مورد [[قوم]] اوست؛ ولی درباره خدا اسم «رقیب» یاد شده است، در حالی که مطلق و در مورد هر چیزی است.<ref>شرح فصوص الحکم، قیصری، ص۸۹۹؛ شرح فصوص الحکم، بالی زاده، ص۲۰۶؛ شرح فصوص الحکم، کاشانی، ص۲۲۸.</ref> گفتنی است رقیب بودن خدا به [[اعمال]] [[بندگان]] می‌تواند به وساطت [[فرشتگان]] باشد که [[مأمور]] [[حفظ]]، احصا و [[نوشتن]] کارهای ایشان بوده‌اند و در [[قیامت]] [[ضد]] آنان [[شهادت]] می‌دهند: «و یُرسِلُ عَلَیکُم حَفَظَةً» (انعام / ۶، ۶۱)<ref> التبیان، ج ۴، ص۱۵۸.</ref>، چنان‌که برای حفظ و [[نگارش]] هر سخن [[انسان]] فرشته‌ای آماده است: «ما یَلفِظُ مِن قَولٍ اِلاّ لَدَیهِ رَقیبٌ عَتید». (ق / ۵۰، ۱۸)<ref>التبیان، ج ۹، ص۳۶۴؛ بیان السعاده، ج ۴، ص۱۰۹.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاق‌نیا تربتی|اسحاق‌نیا تربتی، سید رضا]]، [[رقیب (مقاله)|مقاله «رقیب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴، ص ۵۲- ۵۳</ref>