بحث:خانواده

فهرست مطالب

نخست: مبانی و کلیات

پایه گذاری نهاد خانواده (تشکیل خانواده)

نیازهای انسان و نقش ازدواج

تعریف ازدواج و الگوی تشکیل خانواده در اسلام

ازدواج پیوندی مقدس

• ارزش و اهمیت ازدواج
• آثار و فواید ازدواج
• کمک گرفتن از خداوند در انتخاب همسر
• آسان گرفتن مراسم ازدواج
• معیارهای درست انتخاب همسر

1. دینداری و خداترسی
2. اخلاق نیکو
3. داشتن قدرت تعقل و رشد عقلی
4. توانایی تأمین و اداره زندگی
5. اصالت خانوادگی
6. نداشتن فاصله سنی فراوان
7. هم‌کفو بودن
8. پرهیز از همسر فاسق، شرابخوار و منت‌گذار

دوم: اهداف و کارکردهای خانواده

تأمین آرامش روانی همسران

• سلامت جسم و ارضای نیازهای جنسی
• آرامش روانی و ارضای نیازهای عاطفی

تشکیل خانواده و تأمین نیازهای طبیعی

تداوم نسل

• تولید مثل
• مراقبت از فرزندان
• تربیت فرزند

رشد و تکامل شخصیت

حفظ دین و ارزشهای اخلاقی

• ازدواج مایه گسترش فرهنگ دینی
• ازدواج مایه حفظ دین و ایمان

جلوگیری از انحرافات اجتماعی

مشروعیت بخشی به فرزندان

تأمین نیازهای معیشتی

سوم: قواعد و هنجارهای همسرگزینی

شرایط همسرگزینی

سن ازدواج

فاصله سنی همسران

درون همسری

برون همسری

تک همسری

چندهمسری

همسان همسری

نقش خویشاوندان در انتخاب همسر برای جوانان

ویژگیهای همسر مطلوب

• خصوصیات همسر شایسته

چهارم: آداب و تشریفات ازدواج

آداب و تشریفات خواستگاری

آداب و تشریفات عقد

آداب و تشریفات عروسی

مهریه

• معنای مهریه
• مقدار مناسب مهریه
• عوامل و انگیزه‌های مهریه سنگین

1. کم‌رنگ شدن برخی ارزش‌ها
2. سهل‌انگاری خانواده‌ها
3. تصور استحکام زندگی
4. چشم و هم‌چشمی
5. ضعف فرهنگی و قانونی

• پیامدهای مهریه سنگین

1. مانع ازدواج
2. افزایش توقعات
3. زمینه ناسازگاری
4. موجب دشمنی
5. مایه اذیت زن
6. برقراری رقابت ناسالم

جهیزیه

پنجم: نقش های عاطفی و جنسی همسران

نقش عاطفی همسران

1. نقش عاطفی زن
2. نقش عاطفی شوهر
3. محبت و دوستی

احترام

• احترام متقابل

عفو و گذشت

مدارا و سازگاری

پاکیزگی و آراستگی

شبهه تبعیض جنسیتی نقش جنسی همسران

1. نقش جنسی زن
2. نقش جنسی شوهر
3. شبهة تبعیض جنسیتی

ششم: مدیریت خانواده

• الگوی اسلامی مدیریت خانواده

اولاً: جایگاه شوهر و پدر در خانواده

قوامیت شاخص های مدیریت خانواده

1. حق شوهر در کنترل خروج زن از من
2. هنجار اطاعت از شوهر
3. حکم مشورت با زنان
4. ولايت پدر و جد پدری بر فرزندان

مدیریت و سرپرستی خانواده

• مبانی مدیریت مرد در خانواده
• بایسته‌های مدیریت مرد در خانواده

1. توجه به دستورات دینی
2. مشورت با اعضای خانواده و دیگران
3. رعایت تعادل و دوری از افراط و تفریط

ثانیا: جایگاه زن و مادر در خانواده

• همسر بودن
• مادر بودن

ثالثا: جایگاه فرزند در خانواده

• فرزندخواهی
• مفهوم رشد و ویژگی‌های آن
• عوامل مؤثر بر رشد

1. پایه‌های زیستی رشد
2. پایه‌های محیطی رشد
3. نقش اراده در رشد

• ابعاد رشد

1. رشد جسمی - حرکتی
2. رشد عاطفی - هیجانی
3. رشد شناختی
4. رشد اجتماعی
5. رشد اخلاقی

• مراحل رشد

1. سال‌های نخستین
2. نوجوانی
3. جوانی
4. میانسالی
5. پیری

• تفاوت‌های فردی
• تفاوت‌های جنسیتی

1. تفاوت‌های زیستی
2. تفاوت‌های شناختی
3. تفاوت‌های عاطفی
4. نقش جنسی

بهره‌گیری از عقل و اندیشه در خانواده

• شیوه‌های بهره‌گیری از عقل و اندیشه در خانواده

1. ایجاد آرامش
2. عاقبت‌اندیشی
3. مشورت کردن

• شرایط مشورت شونده

تأثیر علم و آگاهی در رشد خانواده

• عرصه‌های لازم برای دانش‌افزایی

1. مسائل دینی
2. تربیت فرزندان
3. امور اقتصادی

تقویت معنویت در خانواده

• شیوه‌های تقویت معنویت در خانواده

1. یاد خدا
2. توجه ویژه به نماز
3. انس با قرآن
4. انتخاب الگوهای مناسب
5. ارتباط با افراد متدین
6. کسب روزی حلال
7. دوری از ابزارها و برنامه‌های آسیب‌زا

نشاط و شادابی در خانواده

• اهمیت نشاط و شادابی در خانواده
• راه‌های افزایش نشاط و شادابی در خانواده

1. ارتباط با خداوند
2. راضی بودن به مقدرات الهی
3. احترام و تکریم
4. خوب سخن گفتن
5. تبسم و خنده
6. مثبت‌نگری و مثبت‌گرایی
7. تفریح سالم
8. مزاح و شوخی
9. تشویق و تحسین
10. دید و بازدید
11. برخی موارد دیگر

نظم و برنامه‌ریزی در خانواده

• اهمیت نظم در خانواده
• شیوه‌های ایجاد نظم در خانواده

1. آگاهی‌بخشی درباره آثار نظم
2. داشتن برنامه مشخص و زمان‌بندی شده
3. سایر راهکارها

بایسته‌های اقتصادی خانواده

• اهمیت کار و تلاش
• روش‌های کسب روزی حلال

1. شناخت حلال و حرام
2. قناعت
3. صبر
4. خوش اخلاقی
5. دعا

• چگونگی هزینه کردن

1. اولویت دادن به ضروریات زندگی
2. گشاده‌دستی در تأمین نیازها
3. پرهیز از اسراف

تغذیه خانواده

• اهمیت تغذیه
• روش صحیح تغذیه
• مقدار تغذیه
• نوع تغذیه
• هشدار

هفتم: ارتباطات در خانواده

ارتباط با خداوند

نماز در خانواده

• نقش نماز در استحکام و پیشرفت خانواده
• لزوم اهتمام به نماز اعضای خانواده

ثانياً: تقوا در خانواده

• آثار تقوا در زندگی
• آثار گناه در زندگی
• زمینه‌سازی برای تقوا در خانواده

ثالثاً: دعا در خانواده

• کارکردهای دعا در خانواده
• دعاهایی برای خانواده

1. درخواست فرزند صالح
2. نمازگزار شدن فرزندان
3. قرار گرفتن خانواده در پناه خداوند
4. پربرکت شدن خانواده و فرزندان
5. درخواست روزی حلال
6. آمرزش پدر و مادر
7. دور شدن از عذاب جهنم

ارتباط اعضای خانواده با یکدیگر

أولاً: روابط بین همسران

توافق و سازگاری زوجین

وظایف متقابل زن و شوهر

• خودآرایی

1. خودآرایی همسران برای یکدیگر
2. خودآرایی برای غیرشوهر

• روابط جنسی زوجین

عوامل استحکام پیوند زوجین

رفتارهای فراوظیفه‌ای زوجین در خانواده

ثانياً: روابط والدین با فرزندان

حقوق والدين بر فرزندان (وظایف فرزندان)

• اجمالی از این حقوق:

1. احسان
2. مراقبت
3. حمایت
4. اطاعت
5. احترام
6. محبت

حقوق فرزندان بر والدين (وظایف والدين)

• اصول کلی وظایف والدین
• لزوم حفظ‍‌ اقتدار والدین در خانواده
• شیوه‌های مناسب تربیتی در خانواده:

1. آموزش
2. ارائه الگو
3. تشویق و تنبیه

• وظایف ویژه والدین در مراحل مختلف رشد کودک:

1. مرحلۀ پیش از تولد
2. مرحله تولد و ماه‌های نخستین
3. مرحله اول کودکی (قبل از دوران دبستان):
4. مرحله دوم کودکی (دوران دبستان)
5. مرحله نوجوانی
6. دورۀ جوانی

• اجمالی از این حقوق:

1. احسان
2. حفظ و مراقبت
3. حمایت
4. اظهار محبت
5. تعلیم و تربیت
6. نظارت
7. عدالت

ثالثاً: روابط فرزندان با یکدیگر

• وظایف فرزندان نسبت به یکدیگر

ثالثاً: پوشش

• تأثیر پوشش در اخلاق و رفتار خانواده
• حد پوشش در خانه و بیرون از خانه

رابعاً: محبت در خانواده

• اهمیت محبت در خانواده
• راهکارهای حفظ و تقویت محبت

خامسا: جمع‌گرایی

• اهمیت جمع‌گرایی در خانواده
• آثار جمع‌گرایی در خانواده
• نمونه‌هایی از جمع‌گرایی در خانواده

سادسا: ارتباط کلامی

• تأثیر ارتباط کلامی در خوشبختی خانواده
• شیوه‌هایی برای ارتباط کلامی مناسب

سابعا: مدارا

• اهمیت مدارا در خانواده
• شیوه‌های مدارا در خانواده

ثامناً: تغافل

• ضرورت تغافل در خانواده
• کارکرد تربیتی تغافل در خانواده

تاسعاً: کرامت نفس

• تأثیر تربیتی کرامت نفس در خانواده
• شیوه‌های ایجاد و تقویت کرامت نفس

تعامل خانواده با دیگران و بایسته‌های آن

أولاً: ارتباط خانواده با دیگران

• ارتباط با خویشاوندان (صله رحم)
• ارتباط با غیر خویشاوندان
• توجه به مسائل شرعی در ارتباطات

ثانياً: غیرت‌ورزی

• غیرت، ارزشی همیشگی
• لزوم شجاعت در غیرت‌ورزی
• رعایت تعادل در غیرت‌ورزی

ثالثاً: حیا

• انواع حیا
• راه‌های حفظ و تقویت حیا

رابعاً: رازداری

• اهمیت رازداری در خانواده
• زمینه‌ها و عوامل افشای راز

هشتم: تقسیم کار خانگی

تعاون و همکاری

نگاه هنجاری اسلام به تقسیم کار جنسیتی

توجیه عقلانی الگوی تقسیم کار جنسیتی

ارزیابی انتقادهای مخالفان تقسیم کار جنسیتی

دهم: حقوق و روابط خویشاوندی

حقوق زن در نهاد خانواده

حقوق زن به عنوان همسر

حقوق زن به عنوان مادر

حقوق مرد در نهاد خانواده

حقوق مرد به عنوان همسر

حقوق مرد به عنوان پدر

سه تعریف خویشاوندی

تعریف ارتباط با خویشاوندان

اهمیت روابط خویشاوندی در اسلام

آثار روابط خویشاوندی

حقوق و احکام خویشاوندی

حقوق و وظایف مالی خویشاوندان

1. حق نفقه
2. حق وصیت
3. حق خوراک
4. حق دیه سه
5. حق ارث

خویشاوندی و ازدواج

خویشاوندی و حجاب

یازدهم: راهکارهای درونی تحکیم خانواده

دوره احراز بلوغ و رشد زوجین

انتخاب آگاهانه

اعطای حق انتخاب همسان همسری

تأمین هزینه های مالی معقول

ساختن سطح انتظارها

ارضای منظم نیاز جنسی

اظهار محبت

تقسیم کار جنسیتی

فرزندآوری

تربیت اخلاقی

• تربیت فرزندان

تقویت ایمان

دوازدهم: راهکارهای بیرونی تحکیم خانواده

تقویت ایمان و اخلاق

دینی سازی جامعه

حصر روابط جنسی در چارچوب زناشویی

افزایش سطح آگاهیها

حمایت خویشاوندان، دوستان و همسایگان

محدودیت روابط اجتماعی زنان و مردان

تأمین اقتصادی خانواده ها

وضع قوانین و مقررات مناسب

تقویت کنترل اجتماعی

سیزدهم: آسیب شناسی نهاد خانواده و مشکلات خانوادگی

عوامل مؤثر بر تعارض‌ها و اختلاف‌های خانوادگی

• عوامل روان‌شناختی
• عوامل اجتماعی و فرهنگی
• عوامل اقتصادی
• عوامل جسمانی و بدنی
• عوامل دینی
• عوامل خانوادگی

راه‌های پیش‌گیری از اختلاف‌های خانوادگی در تعالیم اسلام

• آگاهی از شرایط‍‌ انتخاب همسر
• آموزش زوجین
• آموزش اعتقادات دینی
• رعایت حدود و مرزها در خانواده
• توجه به اصل مشورت و کسب توافق در خانواده

راه‌کارهای حل اختلاف‌های خانوادگی بر اساس تعالیم اسلام

• پذیرش و تعهد نسبت به سلسله مراتب در خانواده
• حل مشکلات مربوط‍‌ به فرزندان
• حل مشکلات عاطفی و جنسی
• روش حل اختلاف در موارد نشوز
• مشاوره و حکمیت
• جدایی زن و شوهر

سختی‌ها و مشکلات خانوادگی

اولاً: انواع سختی و مشکل

• سختی‌ها و مشکلات طبیعی
• سختی‌ها و مشکلات فراطبیعی
• سختی‌ها و مشکلات خودساخته

ثانیا: راهکارهای تعامل با سختی‌ها و مشکلات

• تفسیر صحیح از سختی‌ها و مشکلات
• اجتناب‌ناپذیر بودن برخی مشکلات
• حفظ آرامش و پرهیز از اضطراب و غصه خوردن
• صبر و بردباری و دوری از عجله
• برخورد مقتدرانه با مشکل
• مدیریت وضعیت موجود
• تلاش و کوشش برای حل مشکل
• دعا و استغفار

اشتغال بانوان

• آثار و پیامدهای اشتغال بانوان

1. پیامدهای فردی
2. پیامدهای خانوادگی
3. پیامدهای اجتماعی
4. شیوه‌های کنترل و پیشگیری از آسیب‌های اشتغال بانوان

زمینه‌ها و عوامل تهدید بنیان خانواده

اولا: سوء ظن

• عوامل سوء ظن میان همسران
• سوء ظن پدر و مادر نسبت به فرزندان
• پیامدهای سوء ظن در خانواده
• راه‌های پیشگیری و درمان سوء ظن

ثانیا: لجاجت

• عوامل و زمینه‌های لجاجت
• پیامدهای لجاجت
• شیوه‌های درمان لجاجت

ثالثا: چشم و هم‌چشمی

• زمینه‌های چشم و هم‌چشمی
• پیامدهای چشم و هم‌چشمی
• شیوه‌های پیشگیری و درمان چشم و هم‌چشمی

آسیبهای فکری و اعتقادی

آسیبهای اخلاقی

آسیبهای اقتصادی

آسیبهای تمدنی

چندهمسری (تعدد زوجات)

اختلاف و جدایی

اولا: اختلاف و دعوا در خانواده

• چگونگی پیشگیری از دعوا
• راهکارهای ختم دعوا

خشونت زناشویی

• احکام خشونت علیه همسر

1. خشونت مشروع
2. خشونت نامشروع

• راهبردهای رفع خشونت زناشویی

1. تقویت ایمان و اخلاق
2. رفع زمینه‌های خشونت
3. اصلاحات فرهنگی
4. تقویت کنترل اجتماعی

ثانیا: طلاق

• طلاق در نظام ارزشی اسلام
• طلاق در نظام حقوقی اسلام
• عوامل و زمینه‌های طلاق
• راهکارهای پیشگیری از طلاق
• راهکارهای اسلام برای کاهش عوارض منفی طلاق

1. ازدواج مجدد
2. تأمین مالی زنان مطلقه
3. الگوی متعادل حضانت فرزندان
4. تقویت پیوندهای اجتماعی

• پیامدهای طلاق