اسید بن ثعلبه

آشنایی اجمالی

اسید بن ثعلبه^[۱] تنها در یک سند به واسطه ام هانی ثقفیه^[۲] از امام باقر(ع)^[۳] روایت کرده و محمد بن اسحاق مسیبی^[۴] نیز از وی حدیث نقل نموده است. نام وی در کتب رجالی متقدم نیامده و از راویان مهمل به شمار می‌رود و با صحابی هم‌نام خود و همچنین فرد متوفای ۲۳۸ تفاوت دارد^[۵].^[۶]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۲۴، ش۱۴۸۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۸۳، ش۵۰۷.
↑ «ام هانی الثقفیه» از راویان احادیث امام باقر(ع) است: «عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أُمِّ هَانِئٍ الثَّقَفِیَّةِ قَالَتْ غَدَوْتُ عَلَی سَیِّدِی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ(ع) فَقُلْتُ لَهُ یَا سَیِّدِی آیَةٌ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَرَضَتْ بِقَلْبِی فَأَقْلَقَتْنِی وَ أَسْهَرَتْ لَیْلِی قَالَ فَسَلِی یَا أُمَّ هَانِئٍ قَالَتْ قُلْتُ یَا سَیِّدِی قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ﴿فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ * الْجَوَارِ الْکُنَّسِ﴾ «نه، سوگند به اختران فراگرد * و به سیّارگان پنهان‌نورد» سوره تکویر، آیه ۱۵-۱۶. قَالَ نِعْمَ الْمَسْأَلَةُ سَأَلْتِینِی یَا أُمَّ هَانِئٍ هَذَا مَوْلُودٌ فِی آخِرِ الزَّمَانِ هُوَ الْمَهْدِیُّ مِنْ هَذِهِ الْعِتْرَةِ تَکُونُ لَهُ حَیْرَةٌ وَ غَیْبَةٌ یَضِلُّ فِیهَا أَقْوَامٌ وَ یَهْتَدِی فِیهَا أَقْوَامٌ فَیَا طُوبَی لَکِ إِنْ أَدْرَکْتِیهِ وَ یَا طُوبَی لِمَنْ أَدْرَکَهُ»؛ (کمال الدین، ج۱، ص۳۳۰، ح۱۴).
↑ تفسیر کنزالدقائق، ج۱۴، ص۱۵۳ به گزارش از الکافی، ج۱، ص۳۴۱، ح۲۳.
یادآوری: در تأویل الآیات الظاهره روایت مذکور نقل شده و در سندش «اسید بن ثعلبه» ثبت نشده، بلکه «محمد بن اسحاق» بی‌واسطه از «ام هانی» روایت کرده است: «قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ رَحِمَهُ اللَّهُ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ سَمَّانٍ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ وَهْبِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الرَّبِیعِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَتْنِی أُمُّ هَانِی...»؛ (تأویل الآیات الظاهره، ص۷۴۴).
↑ محمد بن إسحاق بن محمد بن عبدالرحمن بن عبدالله بن المسیب، أبو عبدالله المدینی، یعرف بالمسیبی: و کان أبوه أحد القراء بمدینة رسول الله(ص)؛ (التاریخ الکبیر، ج۱، ص۴۱، ش۶۴؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۲۵۲).
↑ أسید بن ثعلبة الأنصاری، شهد بدرا، و شهد صفین مع علی بن أبی طالب؛ الاستیعاب، ج۱، ص۹۴، ش۵۵.
أخبرنا أحمد بن الولید المکی، أخبرنا مسلم بن خالد، عن ابن أبی نجیح، عن مجاهد، عن أم هانی، قالت: رأیت رسول الله(ص) و له أربع غذائر تعنی شعره؛ الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۳۰؛ نیز ر.ک: رجال الطوسی، ص۵۲، ش۴۴۲.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۳۰۶-۳۰۸.

[1] ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۲۴، ش۱۴۸۷؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۸۳، ش۵۰۷.

[2] «ام هانی الثقفیه» از راویان احادیث امام باقر(ع) است: «عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أُمِّ هَانِئٍ الثَّقَفِیَّةِ قَالَتْ غَدَوْتُ عَلَی سَیِّدِی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ(ع) فَقُلْتُ لَهُ یَا سَیِّدِی آیَةٌ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَرَضَتْ بِقَلْبِی فَأَقْلَقَتْنِی وَ أَسْهَرَتْ لَیْلِی قَالَ فَسَلِی یَا أُمَّ هَانِئٍ قَالَتْ قُلْتُ یَا سَیِّدِی قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ﴿فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ * الْجَوَارِ الْکُنَّسِ﴾ «نه، سوگند به اختران فراگرد * و به سیّارگان پنهان‌نورد» سوره تکویر، آیه ۱۵-۱۶. قَالَ نِعْمَ الْمَسْأَلَةُ سَأَلْتِینِی یَا أُمَّ هَانِئٍ هَذَا مَوْلُودٌ فِی آخِرِ الزَّمَانِ هُوَ الْمَهْدِیُّ مِنْ هَذِهِ الْعِتْرَةِ تَکُونُ لَهُ حَیْرَةٌ وَ غَیْبَةٌ یَضِلُّ فِیهَا أَقْوَامٌ وَ یَهْتَدِی فِیهَا أَقْوَامٌ فَیَا طُوبَی لَکِ إِنْ أَدْرَکْتِیهِ وَ یَا طُوبَی لِمَنْ أَدْرَکَهُ»؛ (کمال الدین، ج۱، ص۳۳۰، ح۱۴).

[3] تفسیر کنزالدقائق، ج۱۴، ص۱۵۳ به گزارش از الکافی، ج۱، ص۳۴۱، ح۲۳.
یادآوری: در تأویل الآیات الظاهره روایت مذکور نقل شده و در سندش «اسید بن ثعلبه» ثبت نشده، بلکه «محمد بن اسحاق» بی‌واسطه از «ام هانی» روایت کرده است: «قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ رَحِمَهُ اللَّهُ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ سَمَّانٍ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ وَهْبِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الرَّبِیعِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَتْنِی أُمُّ هَانِی...»؛ (تأویل الآیات الظاهره، ص۷۴۴).

[4] محمد بن إسحاق بن محمد بن عبدالرحمن بن عبدالله بن المسیب، أبو عبدالله المدینی، یعرف بالمسیبی: و کان أبوه أحد القراء بمدینة رسول الله(ص)؛ (التاریخ الکبیر، ج۱، ص۴۱، ش۶۴؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۲۵۲).

[5] أسید بن ثعلبة الأنصاری، شهد بدرا، و شهد صفین مع علی بن أبی طالب؛ الاستیعاب، ج۱، ص۹۴، ش۵۵.
أخبرنا أحمد بن الولید المکی، أخبرنا مسلم بن خالد، عن ابن أبی نجیح، عن مجاهد، عن أم هانی، قالت: رأیت رسول الله(ص) و له أربع غذائر تعنی شعره؛ الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۳۰؛ نیز ر.ک: رجال الطوسی، ص۵۲، ش۴۴۲.

[6] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۳۰۶-۳۰۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]