آشنایی اجمالی

ابو نعیم[۱]، وی را ناشناخته دانسته و به نقل از ابن منده[۲] وی را صحابی دانسته و از طلق بن حبیب نقل کرده است که او از «حیده» شنید که رسول خدا(ص) فرمود: «شما روز قیامت با پای برهنه، عریان و ختنه‌نشده محشور می‌شوید و نخستین کسی را که می‌پوشانند، ابراهیم خلیل(ع) است که خداوند می‌فرماید: خلیل من، ابراهیم را بپوشانید تا مردم از برتری او آگاه شوند، سپس مردم به اندازه اعمالشان پوشانده می‌شوند»[۳]. ابن اثیر[۴]، نیز به همین گزارش ابونعیم اشاره کرده است؛ اما می‌گوید: ابوعمر (ابن عبدالبر) شرح حال نخست «حیدة بن مخرم» را آورده است و شاید مصداق این دو نام را یکی دانسته است، اما به گمان من آنان یکی نیستند؛ زیرا نسب و شرح حال «حیدة بن مخرم» روشن است؛ اما «حیده» مورد بحث، در شمار مجهولان است چنان‌که ابن ماکولا نیز این دو را یکی ندانسته است. ذهبی[۵] نیز آن دو را یکی دانسته است. ابن حجر[۶]، با نام «حیده غیر منسوب» از وی یاد کرده و به نقل از ابن‌سکن[۷] و ابن منده، به خبر یادشده از «طلق بن حبیب» اشاره کرده است و به نقل از ابن‌سکن می‌گوید: ممکن است وی همان «حیدة بن معاویه» باشد. ابن حجر سپس می‌گوید: من گمان می‌کنم در سلسله سند این خبر میان «طلق» و «حیده» چیزی افتاده است؛ زیرا نقل این روایت از «معاویه بن حیده» معروف است. به نظر می‌رسد ابن حجر اشتباه کرده باشد، چون روایتی که از معاویه بن حیده نقل شده، با این روایت تفاوت دارد[۸] در حالی‌که روایت یادشده در بالا، البته با اندکی تغییر، بیشتر از ابن‌عباس، عایشه و دیگران نقل شده است[۹].[۱۰]

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

  1. ابونعیم، معرفه الصحابه، ج2، ص904.
  2. م 395 و صاحب کتاب معرفة الصحابه.
  3. ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج6، ص246.
  4. ابن اثیر، اسدالغابه، ج2، ص102.
  5. ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج1، ص146.
  6. ابن حجر، الاصابه، ج2، ص128.
  7. ابوعلی سعید بن عثمان بغدادی (م 353) و مؤلف کتاب الصحابه.
  8. ر.ک: ابن ابی‌حاتم، تفسیر، ج10، ص3270؛ قرطبی، تفسیر، ج17، ص27.
  9. برای نمونه، ر.ک: احمد بن حنبل، مسند، ج6، ص53؛ دارمی، سنن، ج2، ص326؛ بخاری، صحیح، ج4، ص142؛ مسلم، صحیح، ج8، ص157.
  10. خانجانی، قاسم، مقاله «حيدة غیر منسوب»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۶۸.