حجاب در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب‌ها: برگردانده‌شده پیوندهای ابهام‌زدایی
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: واگردانی دستی
خط ۱۳۶: خط ۱۳۶:


برخی از صاحب‌نظران در پاسخ به این [[شبهه]] با تفکیک مباحث نظری و گرایش‌های غریزی، نوع دوم را خارج از این اصل می‌دانند<ref>ر.ک: فضل الله، سید محمد حسین، قرائة جدیدة لفقه المرأة الحقوقی، ص۱۳۹–۱۴۱.</ref>؛ چنان که به باور [[شهید مطهری]] نیز این فرضیه نه تنها با شواهد معتبر [[تأیید]] نشده است، بلکه [[آزادی جنسی]]، باعث شعله‌ور شدن شهوت و افزایش [[طمع]] افراد می‌شود؛ اگرچه ممکن است در اثر [[افراط]]، نسبت به برخی از شیوه‌ها و مصادیق آن دل‌زدگی ایجاد شود، ولی حرص شخص، او را به [[گزینش]] شیوه‌های دیگر بر می‌انگیزد<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۵۵.</ref>؛ به باور [[جامعه شناسان]] نیز، پیامد ساختارشکنی [[سنت‌های اصیل]] در [[جوامع]] مدرن، به وجود آمدن سردرگمی و بی‌قاعدگی است<ref>گیدنز، آنتونی، جامعه‌شناسی، ترجمه: حسن چاووشی، ص۳۰۱؛ Giddens، ۲۰۷.</ref>؛ همچنین کمیابی یا [[محرومیت]]، زمانی به جذابیت می‌انجامد که بر اساس [[فرهنگ]] و [[نظام ارزشی]] یک [[جامعه]]، پدیده‌ای «مطلوب»، مورد نیاز و [[ارزشمند]] باشد<ref>حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۱۲۷ – ۱۲۸.</ref>؛ در حالی که ارضای افسارگسیخته [[غرایز جنسی]]، افزون بر [[تعارض]] با [[فطرت انسان]]، در ساختار ارزشی [[جامعه اسلامی]] نیز، جایگاهی ندارد؛ برای مثال می‌توان به واکنش‌های [[اجتماعی]] [[مردم]] که پس از [[سقوط]] [[رضاخان]] (شهریور ۱۳۲۰) به خاطر موضوع [[کشف حجاب]] در [[ایران]]<ref>صلاح، مهدی، کشف حجاب (زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها)، ص۲۰۷.</ref> یا [[تمایل]] شدید [[معنوی]] مردم در ایالت‌های جداشده از شوروی سابق، و نیز، با روی کار آمدن اسلام‌گرایان در [[ترکیه]] و یا پس از سقوط حکومت‌های [[دیکتاتوری]] در تونس و [[مصر]] اشاره نمود؛ همچنین همان گونه که کمیابی [[هیجان]] انگیز است، «کثرت» نیز از عوامل تحریک هیجان به شمار می‌رود<ref>حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۱۲۷.</ref>؛ آمارهای تکان دهنده در [[جوامع]] [[غربی]] از [[تجاوز]] به عنف و [[هتک حرمت]] [[زنان]]<ref>حکمت‌نیا، محمود، حقوق المرأة بین الواقع المعیش و المواثیق الدولیه، المرأة فی الفکر الاسلامی المعاصر، ص۱۹۴ – ۱۹۵.</ref>ثابت می‌کند که رواج آزادی‌های جنسی، نه تنها انگاره راسل را [[تأیید]] نکرده بلکه هزینه‌های فراوانی را برای [[ابداع]] و اشاعه شیوه‌های نوین انگیزش و ارضای جنسی در پی داشت؛ همچنین با رد شدن فرضیه راسل، فرضیه مقابل آن تأیید می‌شود که در عین طبیعی خواندن و پذیرش [[غریزه جنسی]]<ref>ر.ک: سبزواری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، ص۱۰۱ – ۱۰۲.</ref>، [[ازدواج]] و [[تشکیل خانواده]] را - به عنوان محبوب‌ترین نهاد نزد [[خداوند]]<ref>طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص۱۹۶؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۳، ص۱۴.</ref> - راهی [[مشروع]] برای [[ارضای نیازها]]<ref>{{متن قرآن|وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}} «و بی‌همسران (آزاد) و بردگان و کنیزان شایسته‌تان را همسر دهید، اگر نادار باشند خداوند از بخشش خویش به آنان بی‌نیازی می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره نور، آیه ۳۲.</ref> و از عوامل [[رشد دینی]]<ref>طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ص۵۱۸؛ طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص۱۹۶؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۵.</ref> دانسته و با ایجاد پاره‌ای از محدودیت‌های [[فطری]]، به ویژه [[الزام]] [[زنان]] به [[حجاب]]، آستانه تحریک‌پذیری جنسی را در محیط‌های عمومی کاهش می‌دهد.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۰.</ref>
برخی از صاحب‌نظران در پاسخ به این [[شبهه]] با تفکیک مباحث نظری و گرایش‌های غریزی، نوع دوم را خارج از این اصل می‌دانند<ref>ر.ک: فضل الله، سید محمد حسین، قرائة جدیدة لفقه المرأة الحقوقی، ص۱۳۹–۱۴۱.</ref>؛ چنان که به باور [[شهید مطهری]] نیز این فرضیه نه تنها با شواهد معتبر [[تأیید]] نشده است، بلکه [[آزادی جنسی]]، باعث شعله‌ور شدن شهوت و افزایش [[طمع]] افراد می‌شود؛ اگرچه ممکن است در اثر [[افراط]]، نسبت به برخی از شیوه‌ها و مصادیق آن دل‌زدگی ایجاد شود، ولی حرص شخص، او را به [[گزینش]] شیوه‌های دیگر بر می‌انگیزد<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۵۵.</ref>؛ به باور [[جامعه شناسان]] نیز، پیامد ساختارشکنی [[سنت‌های اصیل]] در [[جوامع]] مدرن، به وجود آمدن سردرگمی و بی‌قاعدگی است<ref>گیدنز، آنتونی، جامعه‌شناسی، ترجمه: حسن چاووشی، ص۳۰۱؛ Giddens، ۲۰۷.</ref>؛ همچنین کمیابی یا [[محرومیت]]، زمانی به جذابیت می‌انجامد که بر اساس [[فرهنگ]] و [[نظام ارزشی]] یک [[جامعه]]، پدیده‌ای «مطلوب»، مورد نیاز و [[ارزشمند]] باشد<ref>حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۱۲۷ – ۱۲۸.</ref>؛ در حالی که ارضای افسارگسیخته [[غرایز جنسی]]، افزون بر [[تعارض]] با [[فطرت انسان]]، در ساختار ارزشی [[جامعه اسلامی]] نیز، جایگاهی ندارد؛ برای مثال می‌توان به واکنش‌های [[اجتماعی]] [[مردم]] که پس از [[سقوط]] [[رضاخان]] (شهریور ۱۳۲۰) به خاطر موضوع [[کشف حجاب]] در [[ایران]]<ref>صلاح، مهدی، کشف حجاب (زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها)، ص۲۰۷.</ref> یا [[تمایل]] شدید [[معنوی]] مردم در ایالت‌های جداشده از شوروی سابق، و نیز، با روی کار آمدن اسلام‌گرایان در [[ترکیه]] و یا پس از سقوط حکومت‌های [[دیکتاتوری]] در تونس و [[مصر]] اشاره نمود؛ همچنین همان گونه که کمیابی [[هیجان]] انگیز است، «کثرت» نیز از عوامل تحریک هیجان به شمار می‌رود<ref>حق شناس، سید جعفر، نظام اسلامی و مسئله حجاب، ص۱۲۷.</ref>؛ آمارهای تکان دهنده در [[جوامع]] [[غربی]] از [[تجاوز]] به عنف و [[هتک حرمت]] [[زنان]]<ref>حکمت‌نیا، محمود، حقوق المرأة بین الواقع المعیش و المواثیق الدولیه، المرأة فی الفکر الاسلامی المعاصر، ص۱۹۴ – ۱۹۵.</ref>ثابت می‌کند که رواج آزادی‌های جنسی، نه تنها انگاره راسل را [[تأیید]] نکرده بلکه هزینه‌های فراوانی را برای [[ابداع]] و اشاعه شیوه‌های نوین انگیزش و ارضای جنسی در پی داشت؛ همچنین با رد شدن فرضیه راسل، فرضیه مقابل آن تأیید می‌شود که در عین طبیعی خواندن و پذیرش [[غریزه جنسی]]<ref>ر.ک: سبزواری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، ص۱۰۱ – ۱۰۲.</ref>، [[ازدواج]] و [[تشکیل خانواده]] را - به عنوان محبوب‌ترین نهاد نزد [[خداوند]]<ref>طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص۱۹۶؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۳، ص۱۴.</ref> - راهی [[مشروع]] برای [[ارضای نیازها]]<ref>{{متن قرآن|وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}} «و بی‌همسران (آزاد) و بردگان و کنیزان شایسته‌تان را همسر دهید، اگر نادار باشند خداوند از بخشش خویش به آنان بی‌نیازی می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره نور، آیه ۳۲.</ref> و از عوامل [[رشد دینی]]<ref>طوسی، محمد بن حسن، الامالی، ص۵۱۸؛ طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص۱۹۶؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۵.</ref> دانسته و با ایجاد پاره‌ای از محدودیت‌های [[فطری]]، به ویژه [[الزام]] [[زنان]] به [[حجاب]]، آستانه تحریک‌پذیری جنسی را در محیط‌های عمومی کاهش می‌دهد.<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۳۰.</ref>
==حجاب==
در مباحث [[فقهی]] با دو واژه «حجاب» و «ساتر» مواجه می‌شویم که تا حدی مفید مفهوم مد نظر این بحث است. ساتر به معنای «[[پوشش]]» است و حجاب به دو معنای «پوشش» و «[[پوشیدن]]» به کار رفته است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۵۰؛ فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۱، ص۱۷۹.</ref>. نگاهی به آثار و [[آرای فقهی]] در خصوص حجاب، بیانگر آن است که فقها هیچ اختلافی در اصل وجوب حجاب برای [[بانوان]] در برابر نامحرم ندارند و برخی فقها این حکم را مورد [[اجماع]] همه [[علمای اسلام]] دانسته‌اند<ref>علامه حلی، تذکرة الفقها، ج۲، ص۴۴۸.</ref>. [[صاحب جواهر]] با بیان [[ادله]] فراوان بر وجوب پوشش عورت و [[حرمت]] نگریستن به آن [[معتقد]] است: {{عربی|الحاصل ما دل على وجوب الستر وحرمة النظر أكثر من أن يحصى}}<ref>محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج۲، ص۳.</ref>: نتیجه اینکه ادله‌ای که بر وجوب پوشش و حرمت نگاه [مرد به [[زن]]] دلالت می‌کند، بیش از آن است که قابل شمارش باشد.
با وجود اجماع در مورد اصل حجاب زن در برابر نامحرم، در مقدار پوشش [[واجب]] اختلاف نظر وجود دارد؛ از جمله برخی پوشاندن همه بدن به جز چهره و دو دست را واجب می‌دانند<ref>محمد بن حسن طوسی، مبسوط، ج۴، ص۱۶۰؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ج۲، ص۲۶۹.</ref> و بعضی پوشاندن همه بدن حتی چهره و دو دست را نیز واجب می‌دانند<ref>محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۷.</ref>.
نکته شایان توجه اینکه بین حرمت نگاه با وجوب پوشش ملازمه وجود دارد؛ یعنی هر جا به [[مرد]] [[اجازه]] نگاه داده شده، بر [[زن]] پوشاندن آن [[واجب]] نیست<ref>محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۵؛ علی اکبر کلانتری، فقه و پوشش زن، ص۲۹.</ref>. به همین دلیل در مباحث متعدد [[فقهی]]، نگاه به نامحرم و [[پوشش زن]] در قالب یک بحث مورد توجه قرار گرفته است؛ از جمله [[صاحب جواهر]] می‌نویسد: {{عربی|ولا ينظر الى جسد الأجنبية ومحاسنها أصلا إلا لضرورة إجماعا، بل ضرورة من المذهب والدين، نعم يجوز عند جماعة أن ينظر الى وجهها وكفيها من دون تلذذ ولا خوف ريبة أو افتنان}}<ref>محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۵.</ref>: [[اجماع]] [[فقها]] معتقدند مرد نامحرم به بدن و زینت‌های زن [[بیگانه]] نباید نگاه کند مگر به [[ضرورت]]؛ بلکه این ضروری [[مذهب]] و [[دین اسلام]] است؛ البته برخی قایل‌اند که جایز است مرد نامحرم به صورت و دو کف زن بیگانه نگاه کند، بدون [[لذت]] و [[ترس]] از وقوع در [[ریبه]] و [[وسوسه]].
مسئله [[لباس]] جزئی از [[فرهنگ مادی]] است که بر اساس [[فرهنگ دینی]]، [[تفکرات]] و [[آگاهی‌ها]] [[انتخاب]] می‌شود. از آنجا که در [[جامعه اسلامی]]، [[پایبندی]] به ارزش‌هایی چون [[حجاب]] یکی از مؤلفه‌های [[سرمایه اجتماعی]] شمرده می‌شود، هنجارمند شدن این [[ارزش]]، تضمین برخی مؤلفه‌های مهم [[اجتماعی]] را برای افراد [[جامعه]] به‌ویژه [[زنان]] دامن می‌زند. حجاب چون موجب برقراری [[آرامش روانی]]، [[استحکام]] پیوند [[خانوادگی]]، [[استواری]] [[اجتماع]]، ارزش و [[احترام زن]] می‌شود، می‌تواند یکی از عوامل مهم [[برقراری امنیت]] اجتماعی باشد<ref>پوراندخت فاضلیان، «بررسی رابطه نوع حجاب و میزان امنیت اجتماعی در بین زنان شهر تهران»، صص ۶۲ و ۶۸.</ref>.
بیان شواهد [[جامعه‌شناختی]] از تأثیر متقابل حجاب و [[امنیت اجتماعی]] می‌تواند در تبیین صائب بحث مفید باشد؛ لذا در اینجا به یکی از گزارش‌هایی که در خصوص تأثیر متقابل حجاب و [[امنیت]] زنان در [[شهر]] [[تهران]] انجام گرفته، اشاره می‌کنیم. طبق این تحقیق میدانی و نظرسنجی، حجاب مانع و عامل بازدارنده مهمی در برابر تعرض به زنان در شهر [[تهران]] بوده است؛ یعنی [[میزان]] تعرض و حتی [[سرقت]] از [[زنان]] محجبه کمتر از زنان با [[حجاب]] کم یا بدحجاب است. بر اساس یافته‌های این تحقیق، زنانی که [[پوشش]] آنها چادر و روسری بوده، از دیگر گروه‌ها [[امنیت]] بیشتری داشته‌اند؛ به طوری که ۸۹/۵ درصد از افراد این گروه، [[امنیت اجتماعی]] در حد خیلی زیاد و زیاد داشته‌اند؛ در حالی که تنها ۳۳/۴ درصد زنانی که پوشش تونیک و شلوار با شال و [[آرایش]] داشته‌اند، میزان امنیت اجتماعی‌شان در حد خیلی زیاد و زیاد بوده است<ref>ر.ک: پوراندخت فاضلیان، «بررسی رابطه نوع حجاب و میزان امنیت اجتماعی در بین زنان شهر تهران»،ص ۶۵-۸۶.</ref>.<ref>[[محمد اسماعیل نباتیان|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)|فقه و امنیت]] ص ۱۰۷.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
خط ۱۵۲: خط ۱۴۳:
# [[پرونده:1379593.jpg|22px]] [[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|'''دانشنامه فاطمی ج۴''']]
# [[پرونده:1379593.jpg|22px]] [[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|'''دانشنامه فاطمی ج۴''']]
# [[پرونده:1379595.jpg|22px]] [[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|'''دانشنامه فاطمی ج۶''']]
# [[پرونده:1379595.jpg|22px]] [[فتحیه فتاحی‌زاده|فتاحی‌زاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحی‌زاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|'''دانشنامه فاطمی ج۶''']]
# [[پرونده:IM010643.jpg|22px]] [[محمد اسماعیل نباتیان|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)|'''فقه و امنیت''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


۸۱٬۸۲۹

ویرایش