←ایجابی و سلبی بودن روایات راسخان در علم
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
# [[رسول اکرم]] {{صل}} دربارۀ [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: "[[علی]] پس از من [[تأویل]] آنچه را [[مردم]] از [[قرآن]] نمیدانند، به آنها میآموزد"<ref>{{متن حدیث|عَلِيٌّ يُعَلِّمُ النَّاسَ بَعْدِي مِنْ تَأْوِيلِ الْقُرْآنِ مَا لَا يَعْلَمُون}}؛ شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۳۹.</ref>.<ref>ر. ک: [[حسن مهدیفر|مهدیفر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن (پایاننامه)|علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن]]، ص ۱۹۹</ref> | # [[رسول اکرم]] {{صل}} دربارۀ [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: "[[علی]] پس از من [[تأویل]] آنچه را [[مردم]] از [[قرآن]] نمیدانند، به آنها میآموزد"<ref>{{متن حدیث|عَلِيٌّ يُعَلِّمُ النَّاسَ بَعْدِي مِنْ تَأْوِيلِ الْقُرْآنِ مَا لَا يَعْلَمُون}}؛ شواهد التنزیل، ج ۱، ص ۳۹.</ref>.<ref>ر. ک: [[حسن مهدیفر|مهدیفر، حسن]]، [[علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن (پایاننامه)|علوم اهل بیت ویژگیها ابعاد و مبادی آن]]، ص ۱۹۹</ref> | ||
# [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "ما [[راسخان در علم]] هستیم"<ref>{{متن حدیث|نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج۱، ص۲۰۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید حسین حسینی|حسینی، سید حسین]]، [[هادیان در کلام امام هادی (کتاب)|هادیان در کلام امام هادی]]، ص ۷۶.</ref> | # [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "ما [[راسخان در علم]] هستیم"<ref>{{متن حدیث|نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج۱، ص۲۰۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید حسین حسینی|حسینی، سید حسین]]، [[هادیان در کلام امام هادی (کتاب)|هادیان در کلام امام هادی]]، ص ۷۶.</ref> | ||
# [[ | # [[ابوالصباح کنانی]] [[روایت]] کرده است، [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "ای اباصباح! ما قومی هستیم که [[خداوند]] طاعتمان را [[واجب]] کرد و [[انفال]] و [[اموال]] [[برگزیده]] برای ماست و ما [[راسخان در علم]] هستیم و ما مورد [[حسد]] [[مردم]] هستیم همانطور که [[خداوند]] فرمود: {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُم مُّلْكًا عَظِيمًا}}<ref>{{متن حدیث|يَا أَبَا الصَّبَّاحِ نَحْنُ قَوْمٌ فَرَضَ اللَّهُ طَاعَتَنَا لَنَا الْأَنْفَالُ وَ لَنَا صَفْوُ الْمَالِ وَ نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ وَ نَحْنُ الْمَحْسُودُونَ الَّذِينَ قَالَ اللَّهُ أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِه}}؛ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج۱، ص۲۰۲.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد منصورآبادی|منصورآبادی، محمد]]، [[راسخان در علم از دیدگاه فریقین (کتاب)|راسخان در علم از دیدگاه فریقین]]، ص ۱۸۴ ـ ۱۹۳.</ref> | ||
# [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "[[راسخون در علم]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و [[امامان]] بعد از اویند"<ref>{{متن حدیث|الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ، أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِهِ ع}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۱۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمد فائز باقری|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایاننامه)|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۶۰.</ref> | # [[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: "[[راسخون در علم]] [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و [[امامان]] بعد از اویند"<ref>{{متن حدیث|الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ، أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِهِ ع}}؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۱۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمد فائز باقری|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایاننامه)|بررسی علم اولیای الهی]]، ص ۶۰.</ref> | ||
# [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} دربارۀ آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}}<ref>و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی میکردیم نفرستادیم؛ اگر نمیدانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه:۴۳.</ref> فرمودند: "[[آگاه]] باشید که ذکر [[رسول]] خداست و ما اهل او هستیم، ماییم [[راسخان در علم]]، ماییم چراغ هدایت و پرچمهای [[پرهیزگاری]]"<ref>{{متن حدیث|أَلَا إِنَّ الذِّكْرَ رَسُولُ اللَّهِ وَ نَحْنُ أَهْلُهُ وَ نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ وَ نَحْنُ مَنَارُ الْهُدَى وَ أَعْلَامُ التُّقَى}}؛ ابن شهر اشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۹۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[علی اصغر ناصحیان|ناصحیان، علی اصغر]]، [[تأویل و راسخان در علم (مقاله)|تأویل و راسخان در علم]]، ماهنام، علوم حدیث، ش ۱۱، ص ۱۴۳ ـ ۱۴۶.</ref> | # [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} دربارۀ آیه {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ}}<ref>و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی میکردیم نفرستادیم؛ اگر نمیدانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید؛ سوره نحل، آیه:۴۳.</ref> فرمودند: "[[آگاه]] باشید که ذکر [[رسول]] خداست و ما اهل او هستیم، ماییم [[راسخان در علم]]، ماییم چراغ هدایت و پرچمهای [[پرهیزگاری]]"<ref>{{متن حدیث|أَلَا إِنَّ الذِّكْرَ رَسُولُ اللَّهِ وَ نَحْنُ أَهْلُهُ وَ نَحْنُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ وَ نَحْنُ مَنَارُ الْهُدَى وَ أَعْلَامُ التُّقَى}}؛ ابن شهر اشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۹۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[علی اصغر ناصحیان|ناصحیان، علی اصغر]]، [[تأویل و راسخان در علم (مقاله)|تأویل و راسخان در علم]]، ماهنام، علوم حدیث، ش ۱۱، ص ۱۴۳ ـ ۱۴۶.</ref> | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
دو دسته از [[روایات]] [[اسلامی]] در منابع [[فریقین]] در معناشناسی [[راسخون در علم]] مفید به نظر میرسد<ref>الجامع لأحکام القرآن، ج۴، ص۱۹</ref>: | دو دسته از [[روایات]] [[اسلامی]] در منابع [[فریقین]] در معناشناسی [[راسخون در علم]] مفید به نظر میرسد<ref>الجامع لأحکام القرآن، ج۴، ص۱۹</ref>: | ||
'''دستۀ اول:''' روایاتی که [[رسوخ در علم]] را به معنایی سلبی و حاکی از پایبندیهای علمی و عملی شمرده و بر | '''دستۀ اول:''' روایاتی که [[رسوخ در علم]] را به معنایی سلبی و حاکی از پایبندیهای علمی و عملی شمرده و بر پرهیز [[راسخان در علم]] از ورود به عرصههای ژرف و [[ناپیدا]] و شبههزای معارف تأکید میکند. در [[روایت]] مشهوری از [[پیامبر]] {{صل}} به [[نقل]] تنی چند از [[صحابه]]، [[فضیلتهای اخلاقی]] و [[روحی]] ملاک [[صدق]] [[رسوخ]] در علم شمرده شده که میتواند در همین زمینه ارزیابی شود: "کسی که دستش به [[نیکی]] و زبانش به [[راستی]] و دلش به [[استواری]] و شکمش به عفّت و [[پاکی]] متّصف باشد، [[راسخ]] در علم است"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ الرَّاسِخَ مَنِ اسْتَقَامَ قَلْبُهُ وَ صَدَقَ لِسَانُهُ وَ بُرَّتْ يَمِينُهُ وَ عَفَّ بَطْنُهُ وَ فَرْجُه}}؛ تفسير القرآن العظيم، ج ۲، ص ۵۹۹؛ الاتقان، ج ۲، ص۵۰۵؛ جامع البيان، ج ۳، ص۱۸۵.</ref>. | ||
در منابع [[شیعی]] نیز روایاتی از [[اهل بیت]] {{ع}} همان وجه سلبی را [[تأیید]] میکند: [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در پاسخ مردی که از ایشان درخواست کرد تا [[خدا]] را آن چنان توصیف کند که [[محبت]] و معرفتش به مقداری افزون شود که گویی به طور مستقیم به او مینگرد، با [[خشم]] و [[غضب]] [[مردم]] را به [[مسجد]] فرا خوانده و در بخشی از [[خطبه]] خویش چنین میفرماید: "بدان که "[[راسخان در علم]]" کسانی هستند که [[اقرار]] به [[جهل]] نسبت به آنچه در پردۀ [[غیب]] [[نهان]] است، آنان را از فرو افتادن در پس این پردهها بینیاز ساخته است. پس [[خداوند]] نیز اعتراف آنها را به [[ناتوانی]] از دستیابی به آنچه در قلمرو [[دانش]] ایشان نیست، ستوده و ترک ژرف کاوی را در آنچه به پیجویی در عمق آن وادار نشدهاند، "[[رسوخ]]" نامیده است. پس تو نیز به همان بسنده کن و | در منابع [[شیعی]] نیز روایاتی از [[اهل بیت]] {{ع}} همان وجه سلبی را [[تأیید]] میکند: [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در پاسخ مردی که از ایشان درخواست کرد تا [[خدا]] را آن چنان توصیف کند که [[محبت]] و معرفتش به مقداری افزون شود که گویی به طور مستقیم به او مینگرد، با [[خشم]] و [[غضب]] [[مردم]] را به [[مسجد]] فرا خوانده و در بخشی از [[خطبه]] خویش چنین میفرماید: "بدان که "[[راسخان در علم]]" کسانی هستند که [[اقرار]] به [[جهل]] نسبت به آنچه در پردۀ [[غیب]] [[نهان]] است، آنان را از فرو افتادن در پس این پردهها بینیاز ساخته است. پس [[خداوند]] نیز اعتراف آنها را به [[ناتوانی]] از دستیابی به آنچه در قلمرو [[دانش]] ایشان نیست، ستوده و ترک ژرف کاوی را در آنچه به پیجویی در عمق آن وادار نشدهاند، "[[رسوخ]]" نامیده است. پس تو نیز به همان بسنده کن و عظمت [[خداوند سبحان]] را با [[میزان]] [[عقل]] خود مسنج تا از تباهان نباشی"<ref>{{متن حدیث|وَ اعْلَم أَنَّ الرَّاسِخِينَ فِي الْعِلْمِ هُمُ الَّذِينَ أَغْنَاهُمْ عَنِ اقْتِحَامِ السُّدَدِ الْمَضْرُوبَةِ دُونَ الْغُيُوبِ الْإِقْرَارُ بِجُمْلَةِ مَا جَهِلُوا تَفْسِيرَهُ مِنَ الْغَيْبِ الْمَحْجُوبِ فَمَدَحَ اللَّه اعْتِرَافَهُمْ بِالْعَجْزِ عَنْ تَنَاوُلِ مَا لَمْ يُحِيطُوا بِهِ عِلْماً وَ سَمَّى تَرْكَهُمُ التَّعَمُّقَ فِيمَا لَمْ يُكَلِّفْهُمُ الْبَحْثَ عَنْ كُنْهِهِ رُسُوخاً فَاقْتَصِرْ عَلَى ذَلِكَ وَ لَا تُقَدِّرْ عَظَمَةَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ عَلَى قَدْرِ عَقْلِكَ فَتَكُونَ مِنَ الْهَالِكِين}}؛ نهج البلاغه، خ ۹۱؛ نيز ر. ک. التوحيد، ص ۴۸، ح ۱۳؛ تفسير العیاشی، ج ۱، ص۱۶۳.</ref>. | ||
'''دستۀ دوم:''' روایاتی که از [[رسوخ در علم]] معنایی ایجابی و ناظر به ویژگیهای علمی [[راسخان]] به دست داده و به طور خاص با | '''دستۀ دوم:''' روایاتی که از [[رسوخ در علم]] معنایی ایجابی و ناظر به ویژگیهای علمی [[راسخان]] به دست داده و به طور خاص با تطبیق مفهوم "[[الراسخون فی العلم]]" بر [[پیشوایان معصوم]] [[دین]] در منابع [[شیعی]] و برخی [[صحابه]] در منابع [[سنی]]، این معنا را نشان میدهند. در این زمینه [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} میفرمایند: "کجایند آنان که به [[دروغ]] و [[تجاوز]] [[گمان]] بردهاند که آنها [[راسخان]] در علماند، نه ما؟ آنها از این رو، به این [[گمان]] رفتهاند که [[خداوند]] ما را رفعت بخشیده و آنان را پایین نشانده است"<ref>{{متن حدیث|أَيْنَ الَّذِينَ زَعَمُوا أَنَّهُمُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ دُونَنَا كَذِباً وَ بَغْياً عَلَيْنَا أَنْ رَفَعَنَا اللَّهُ وَ وَضَعَهُم}}؛ نهج البلاغه، خ ۲۰۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد اسعدی|اسعدی، محمد]]، [[معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی (مقاله)|معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی]]، فصلنامه علوم حدیث، ش ۵۳.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||