سیره‌نویسی و سیره‌نگاران: تفاوت میان نسخه‌ها

برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۱۵۷: خط ۱۵۷:


[[تفسیر عیاشی]] ۱: ۳۶۵، ۲: ۱۸۳؛ [[تفسیر القمی]]، ٣٧، ٣٠۴، ۴۶٩، ۵۶٨ (چاپ سنگی)؛ بشارة المصطفی{{صل}}؛ [[الاختصاص]]: ٢۶۵؛ [[مجمع البیان]] ١: ٢٠۴؛ علل الشرائع ۱۳، ۲۸، ۳۵، ۳۶، ۳۸، ۶۶، ۶۹، ۷۲، ۷۴، ۳۹۸، ۴۱۸، ۵۴۶، ۵۵۱، ۵۶۲، ۵۷۸، ۵۸۴؛ [[معانی الأخبار]]: ٢۶٩؛ الامالی للصدوق: ۱۷۰؛ [[کمال الدین]] ۱: ١۴٧؛ [[فضائل]] الأشهر الثلاث، ۲۲؛ [[الخصال]] ١: ۵٠، ۵٠٢؛ [[ثواب]] الأعمال ۷۷؛ بحارالأنوار: جلد ۱۱: ۸۷، ۱۰۰، ۱۰۳، ۱۷۵، ۱۷۸ - ۱۷۹، ۱۸۱، ۲۱۰، ۲۶۶، ۲۹۱، ۲۹۳، ۳۱۷، ۳۱۸، ۳۲۳، ۳۲۴، ۳۳۱، ۳۳۷، ۳۸۵؛ جلد ۱۲: ۴-٧، ۱۳، ۳۸، ۳۹، ۴۴، ۷۷، ۷۹، ۸۵، ۱۰۴، ۱۱۱، ۱۱۵، ۱۶، ۱۱۷، ۱۲۸، ۱۲۹، ۱۳۰، ١۶٠، ١۶١، ٢۵۶-٢۶١، ٣٠٣، ۳۰۷، ٣۴١؛ جلد ۱۳: ۱۰، ۳۸-۴۲، ۱۲۰-۱۲۳، ۱۳۶، ۱۷۶-۱۷۸، ٢۴۲-٢۴٣، ٢۶۵؛ جلد ١۴: ۳۸ - ۳۹، ۱۱۰، ۱۱۵، ۱۳۷، ۱۳۹، ۱۸۰، ۱۹۲، ۲۰۱، ۲۰۲، ۲۱۴، ۲۱۹، ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۷۰، ۲۷۰، ۳۷۱، ۴۲۷، ۴۴۵، ۴۴۸. [[سیره]] أبان در دست ما نیست تا درباره چگونگی [[نگارش]] آن توسط وی سخن بگوییم. تا آنجا که می‌دانیم وی نیز تحت تأثیر [[مکتب]] [[حدیث]] [[روایات]] سیره را به‌طور مستند نقل می‌کرده است [[شاهد]] این مطلب همین بخش‌های باقی مانده است که هر قسمت به صورت خبری مستقل بر جای مانده است. [[ابان]] به عنوان یک [[محدث]] [[شیعی]] [[کوشش]] کرده است تا سیره‌ای بنگارد که متکی به [[اخبار]] [[امامان معصوم]] باشد، به همین دلیل عمده نقل‌های او یا به طور مستقیم از [[امام صادق]] است و یا به واسطه برخی از [[اصحاب]] به امام صادق و [[امام باقر]] می‌رسد؛ ضمن اینکه به منظور تکمیل کتاب خویش در کنار [[نقل حدیث]] از طرق عادی مثل [[ابان بن تغلب]] از [[عکرمه]] از [[عبدالله بن عباس]] در مواردی نیز روایات خود را به طریق [[مرسل]] که حتی نام [[معصوم]] نیز یاد نمی‌شود آورده که احتمالا در این موارد خبر را از غیر [[امامان]] [[روایت]] کرده است. در عین حال از همین مقدار باقی مانده و با توجه به نقل وی از ثقاتی چون [[زراره]]، [[ابوبصیر]]، [[محمد بن مسلم]]، أبان بن [[تغلب]] و جز آنها می‌توان به [[استحکام]] کتاب وی پی برد. با توجه به آن‌که متأسفانه تمامی [[کتاب‌های سیره]] مستقلی که [[شیعیان]] نگاشته‌اند از میان رفته، این مقدار بازسازی از [[سیره]] [[ابان]] را می‌توان قدمی در راه بازشناسی دیدگاه‌های [[شیعه]] در زمینه [[سیره رسول خدا]]{{صل}} دانست<ref>متن مزبور به کوشش مؤلف این سطور توسط توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی قم چاپ شده است.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۹.</ref>
[[تفسیر عیاشی]] ۱: ۳۶۵، ۲: ۱۸۳؛ [[تفسیر القمی]]، ٣٧، ٣٠۴، ۴۶٩، ۵۶٨ (چاپ سنگی)؛ بشارة المصطفی{{صل}}؛ [[الاختصاص]]: ٢۶۵؛ [[مجمع البیان]] ١: ٢٠۴؛ علل الشرائع ۱۳، ۲۸، ۳۵، ۳۶، ۳۸، ۶۶، ۶۹، ۷۲، ۷۴، ۳۹۸، ۴۱۸، ۵۴۶، ۵۵۱، ۵۶۲، ۵۷۸، ۵۸۴؛ [[معانی الأخبار]]: ٢۶٩؛ الامالی للصدوق: ۱۷۰؛ [[کمال الدین]] ۱: ١۴٧؛ [[فضائل]] الأشهر الثلاث، ۲۲؛ [[الخصال]] ١: ۵٠، ۵٠٢؛ [[ثواب]] الأعمال ۷۷؛ بحارالأنوار: جلد ۱۱: ۸۷، ۱۰۰، ۱۰۳، ۱۷۵، ۱۷۸ - ۱۷۹، ۱۸۱، ۲۱۰، ۲۶۶، ۲۹۱، ۲۹۳، ۳۱۷، ۳۱۸، ۳۲۳، ۳۲۴، ۳۳۱، ۳۳۷، ۳۸۵؛ جلد ۱۲: ۴-٧، ۱۳، ۳۸، ۳۹، ۴۴، ۷۷، ۷۹، ۸۵، ۱۰۴، ۱۱۱، ۱۱۵، ۱۶، ۱۱۷، ۱۲۸، ۱۲۹، ۱۳۰، ١۶٠، ١۶١، ٢۵۶-٢۶١، ٣٠٣، ۳۰۷، ٣۴١؛ جلد ۱۳: ۱۰، ۳۸-۴۲، ۱۲۰-۱۲۳، ۱۳۶، ۱۷۶-۱۷۸، ٢۴۲-٢۴٣، ٢۶۵؛ جلد ١۴: ۳۸ - ۳۹، ۱۱۰، ۱۱۵، ۱۳۷، ۱۳۹، ۱۸۰، ۱۹۲، ۲۰۱، ۲۰۲، ۲۱۴، ۲۱۹، ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۷۰، ۲۷۰، ۳۷۱، ۴۲۷، ۴۴۵، ۴۴۸. [[سیره]] أبان در دست ما نیست تا درباره چگونگی [[نگارش]] آن توسط وی سخن بگوییم. تا آنجا که می‌دانیم وی نیز تحت تأثیر [[مکتب]] [[حدیث]] [[روایات]] سیره را به‌طور مستند نقل می‌کرده است [[شاهد]] این مطلب همین بخش‌های باقی مانده است که هر قسمت به صورت خبری مستقل بر جای مانده است. [[ابان]] به عنوان یک [[محدث]] [[شیعی]] [[کوشش]] کرده است تا سیره‌ای بنگارد که متکی به [[اخبار]] [[امامان معصوم]] باشد، به همین دلیل عمده نقل‌های او یا به طور مستقیم از [[امام صادق]] است و یا به واسطه برخی از [[اصحاب]] به امام صادق و [[امام باقر]] می‌رسد؛ ضمن اینکه به منظور تکمیل کتاب خویش در کنار [[نقل حدیث]] از طرق عادی مثل [[ابان بن تغلب]] از [[عکرمه]] از [[عبدالله بن عباس]] در مواردی نیز روایات خود را به طریق [[مرسل]] که حتی نام [[معصوم]] نیز یاد نمی‌شود آورده که احتمالا در این موارد خبر را از غیر [[امامان]] [[روایت]] کرده است. در عین حال از همین مقدار باقی مانده و با توجه به نقل وی از ثقاتی چون [[زراره]]، [[ابوبصیر]]، [[محمد بن مسلم]]، أبان بن [[تغلب]] و جز آنها می‌توان به [[استحکام]] کتاب وی پی برد. با توجه به آن‌که متأسفانه تمامی [[کتاب‌های سیره]] مستقلی که [[شیعیان]] نگاشته‌اند از میان رفته، این مقدار بازسازی از [[سیره]] [[ابان]] را می‌توان قدمی در راه بازشناسی دیدگاه‌های [[شیعه]] در زمینه [[سیره رسول خدا]]{{صل}} دانست<ref>متن مزبور به کوشش مؤلف این سطور توسط توسط انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی قم چاپ شده است.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۰۹.</ref>
===[[ابومعشر نجیح بن عبدالرحمان سندی]] (م ۱۷۰)===
ابومعشر از [[سیره‌نگاران]] [[مدنی]] و از [[موالی]] [[بنی‌هاشم]] است که نقل‌های فراوانی دارد اما در عین حال متهم به [[ضعف]] شده است. او کتابی در [[سیره]] داشته و حجم زیادی نقل و [[روایت]] در این زمینه از خود برجای گذاشته است. ابومعشر از کسانی مانند [[محمد بن کعب قرظی]][در اصل از [[بنی قریظه]][، [[موسی بن یسار]] و نافع روایت نقل کرده و فرزندش محمد، [[عبدالرزاق بن همام صنعانی]]، و عده‌ای دیگر از او روایت کرده‌اند. [[احمد بن حنبل]] درباره وی گفته است: {{عربی|كَانَ بَصِيراً بِالْمَغَازِي صَدُوقاً}}؛ اما دیگران او را [[تضعیف]] کرده‌اند<ref>تاریخ بغداد، ج۱۵، ص۵٩١-۵٩٢.</ref>. [[فسوی]] او را با تعبیر «صاحب المغازی» معرفی کرده است<ref>المعرفة و التاریخ، ج۳، ص٢٠۶.</ref>. [[ابونعیم فضل بن دکین]] هم گفته است که او سندی و الکن بوده است<ref>معجم البلدان، ج۳، ص۲۶٧ ذیل مدخل سند. او می‌گوید وقتی از محمد بن کعب قرظی نقل می‌کرد، به جای «کعب» می‌گفت: «قعب»!</ref>. نقل‌های فراوانی از وی در [[طبقات ابن سعد]] [و برخی به تصریح از طریق [[محمد بن عمر واقدی]]]<ref>طبقات الکبری، ج۵، ص۱۸۲ «{{عربی|اخبرنا محمد بن عمر، قال: حدثنی ابومعشر نجیح}}».</ref> آمده و از همانجا به‌دست می‌آید که وی کتاب داشته است. شرح حال خود ابومعشر در یک سطر در طبقات ابن سعد آمده و گفته شده است که او عبد مکاتب زنی از [[بنی مخزوم]] بود که پولش را پرداخت کرد و [[آزاد]] شد، [[ام موسی]] دختر منصور [[حمیری]] ولای او را خرید. وی که در سال ۱۷۰ در [[بغداد]] درگذشت، فردی [[کثیرالحدیث]] و [[ضعیف]] بود!<ref>طبقات الکبری، ج۵، ص۴٨٨. بدین ترتیب ولاء او هاشمی شده و به همین دلیل گفته‌اند که مولی مهدی (و موسی) عباسی بود.</ref> [[ابن سعد]] در شرح حال [[عیاش بن ابی ربیعه]] گوید: «[[موسی بن عقبه]] و ابو معشر در کتابشان یادی از او که به [[سرزمین حبشه]] رفته باشد ندارند»<ref>طبقات الکبری، ج۴، ص٩۶.</ref>. تعبیر «فی کتابیهما» نشان از آن دارد که ابو معشر نیز همانند [[موسی بن عقبه]] کتاب داشته است. در موارد دیگر با تعبیر «ذکره [[ابومعشر]]» یا «فی روایة ابی معشر» و مانند اینها از آن نقل شده که بسیار فراوان است. [[ابن سعد]] به طور [[شگفتی]] در غالب موارد نام وی را همراه موسی بن عقبه ذکر کرده است، حتی در مواردی که آنها را متهم به یک [[اشتباه]] می‌کند: {{عربی|إِلَّا أَنَّ مُوسَى وَ أَبَا مَعْشَرٍ كَانَا يُغْلِطَانِ فِي أَمْرٍ...}}<ref>طبقات الکبری، ج۴، ص٩١.</ref> بیشتر این نقل‌ها استفاده از لیست‌هایی است که در مواردی از [[سیره]] مانند [[مهاجران به حبشه]] از سوی این دو نفر نقل شده است. این اطلاعات در استیعاب نیز آمده که باید با تطبیق روشن شود که آیا [[ابن عبدالبر]] به نسخه‌ای از سیره [[ابومعشر]] دسترسی داشته یا از وسایط مانند [[ابن سعد]] استفاده کرده است. همین مسأله درباره [[انساب]] [[بلاذری]] هم صادق است و به نظر می‌رسد اطلاعات وی در این زمینه از طریق [[طبقات ابن سعد]] است، هرچند ممکن است همه موارد چنین نباشد.
نکته دیگر درباره ابومعشر، استفاده وی از [[اخبار]] [[شرحبیل بن سعد]] است که او یکی از نخستین مدونان اخبار سیره در [[مدینه]] به شمار می‌آید.
شماری از اخبار و [[روایات]] ابومعشر در رویدادهای پس از [[پیامبر]]{{صل}} در الامامة و السیاسة نقل شده که غالب آنها با تعبیر «قال ابومعشر» بدون [[سند روایت]] شده است<ref>الامامة و السیاسه، ج۱، ص۲۳۸؛ ج۲، ص١٣، ١۴، ٢٠.</ref>. نام ابومعشر در لیست آغازین [[واقدی]] در ابتدای سیره آمده و بعد از آن نیز با تعبیر «حدثنی ابو معشر عن اصحابه»<ref>المغازی، ج۱، ص١۵٢.</ref> و جز آن روایاتی از او نقل کرده است. در مواردی که روایتی را از چندین منبع نقل و درهم کرده چند منبع را آورده و از جمله می‌گوید: {{عربی|... وَ أَبُو مَعْشَرٍ، فَكُلٌّ قَدْ حَدَّثَنِي بِطَائِفَةٍ مِنْ هذَا الْحَدِيثِ}}<ref>المغازی، ج۲، ص۷۳۱.</ref>. باید مراقب باشیم که نقل‌های او را با ابومعشر [[منجم]] که در آثار [[تاریخی]]<ref>مانند نقل مروج الذهب، ج۲، ص٢۵٢.</ref>، جغرافی و نجومی اندکی متأخرتر از او نقل می‌شود اشتباه نکنیم.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۱۸.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۱٬۹۴۰

ویرایش